UtshovChapter 173
173.1
अर्जुन उवाच
राज्ञा कल्माषपादेन गुरौ ब्रह्मविदां वरे
कारणं किं पुरस्कृत्य भार्या वै संनियोजिता
Arjuna uvacha
Ragya kalmashapadena gurau brahmavidam vare
Karanam kim puraskritya bharya vai sanniyojita
173.2
जानता च परं धर्मं लोक्यं तेन महात्मना
अगम्यागमनं कस्माद्वसिष्ठेन महात्मना
कृतं तेन पुरा सर्वं वक्तुमर्हसि पृच्छतः
Janata cha param dharmam lokyam tena mahatmana
Agamyagamanam kasmadvasishthena mahatmana
Kritam tena pura sarvam vaktumarhasi prichchhatah
173.3
गन्धर्व उवाच
धनंजय निबोधेदं यन्मां त्वं परिपृच्छसि
वसिष्ठं प्रति दुर्धर्षं तथामित्रसहं नृपम्
Gandharva uvacha
Dhananjaya nibodhedam yanmam tvam pariprichchhasi
Vasishtham prati durdharsham tathamitrasaham nripam
173.4
कथितं ते मया पूर्वं यथा शप्तः स पार्थिवः
शक्तिना भरतश्रेष्ठ वासिष्ठेन महात्मना
Kathitam te maya purvam yatha shaptah sa parthivah
Shaktina bharatashreshtha vasishthena mahatmana
173.5
स तु शापवशं प्राप्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणः
निर्जगाम पुराद्राजा सहदारः परंतपः
Sa tu shapavasham praptah krodhaparyakulekshanah
Nirjagama puradraja sahadarah parantapah
173.6
अरण्यं निर्जनं गत्वा सदारः परिचक्रमे
नानामृगगणाकीर्णं नानासत्त्वसमाकुलम्
Aranyam nirjanam gatva sadarah parichakrame
Nanamrigaganakirnam nanasattvasamakulam
173.7
नानागुल्मलताच्छन्नं नानाद्रुमसमावृतम्
अरण्यं घोरसंनादं शापग्रस्तः परिभ्रमन्
Nanagulmalatachchhannam nanadrumasamavritam
Aranyam ghorasannadam shapagrastah paribhraman
173.8
स कदाचित्क्षुधाविष्टो मृगयन्भक्षमात्मनः
ददर्श सुपरिक्लिष्टः कस्मिंश्चिद्वननिर्झरे
ब्राह्मणीं ब्राह्मणं चैव मैथुनायोपसंगतौ
Sa kadachitkshudhavishto mrigayanbhakshamatmanah
Dadarsha supariklishtah kasminshchidvananirjhare
Brahmanim brahmanam chaiva maithunayopasangatau
173.9
तौ समीक्ष्य तु वित्रस्तावकृतार्थौ प्रधावितौ
तयोश्च द्रवतोर्विप्रं जगृहे नृपतिर्बलात्
Tau samikshya tu vitrastavakritarthau pradhavitau
Tayoshcha dravatorvipram jagrihe nripatirbalat
173.10
दृष्ट्वा गृहीतं भर्तारमथ ब्राह्मण्यभाषत
शृणु राजन्वचो मह्यं यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रत
Drishtva grihitam bhartaramatha brahmanyabhashata
Shrinu rajanvacho mahyam yattvam vakshyami suvrata
173.11
आदित्यवंशप्रभवस्त्वं हि लोकपरिश्रुतः
अप्रमत्तः स्थितो धर्मे गुरुशुश्रूषणे रतः
Adityavanshaprabhavastvam hi lokaparishrutah
Apramattah sthito dharme gurushushrushane ratah
173.12
शापं प्राप्तोऽसि दुर्धर्ष न पापं कर्तुमर्हसि
ऋतुकाले तु संप्राप्ते भर्त्रास्म्यद्य समागता
Shapam praptosi durdharsha na papam kartumarhasi
Ritukale tu samprapte bhartrasmyadya samagata
173.13
अकृतार्था ह्यहं भर्त्रा प्रसवार्थश्च मे महान्
प्रसीद नृपतिश्रेष्ठ भर्ता मेऽयं विसृज्यताम्
Akritartha hyaham bhartra prasavarthashcha me mahan
Prasida nripatishreshtha bharta meyam visrijyatam
173.14
एवं विक्रोशमानायास्तस्याः स सुनृशंसकृत्
भर्तारं भक्षयामास व्याघ्रो मृगमिवेप्सितम्
Evam vikroshamanayastasyah sa sunrishansakrit
Bhartaram bhakshayamasa vyaghro mrigamivepsitam
173.15
तस्याः क्रोधाभिभूताया यदश्रु न्यपतद्भुवि
सोऽग्निः समभवद्दीप्तस्तं च देशं व्यदीपयत्
Tasyah krodhabhibhutaya yadashru nyapatadbhuvi
Sognih samabhavaddiptastam cha desham vyadipayat
173.16
ततः सा शोकसंतप्ता भर्तृव्यसनदुःखिता
कल्माषपादं राजर्षिमशपद्ब्राह्मणी रुषा
Tatah sa shokasantapta bhartrivyasanaduhkhita
Kalmashapadam rajarshimashapadbrahmani rusha
173.17
यस्मान्ममाकृतार्थायास्त्वया क्षुद्र नृशंसवत्
प्रेक्षन्त्या भक्षितो मेऽद्य प्रभुर्भर्ता महायशाः
Yasmanmamakritarthayastvaya kshudra nrishansavat
Prekshantya bhakshito medya prabhurbharta mahayashah
173.18
तस्मात्त्वमपि दुर्बुद्धे मच्छापपरिविक्षतः
पत्नीमृतावनुप्राप्य सद्यस्त्यक्ष्यसि जीवितम्
Tasmattvamapi durbuddhe machchhapaparivikshatah
Patnimritavanuprapya sadyastyakshyasi jivitam
173.19
यस्य चर्षेर्वसिष्ठस्य त्वया पुत्रा विनाशिताः
तेन संगम्य ते भार्या तनयं जनयिष्यति
स ते वंशकरः पुत्रो भविष्यति नृपाधम
Yasya charshervasishthasya tvaya putra vinashitah
Tena sangamya te bharya tanayam janayishyati
Sa te vanshakarah putro bhavishyati nripadhama
173.20
एवं शप्त्वा तु राजानं सा तमाङ्गिरसी शुभा
तस्यैव संनिधौ दीप्तं प्रविवेश हुताशनम्
Evam shaptva tu rajanam sa tamangirasi shubha
Tasyaiva sannidhau diptam pravivesha hutashanam
173.21
वसिष्ठश्च महाभागः सर्वमेतदपश्यत
ज्ञानयोगेन महता तपसा च परंतप
Vasishthashcha mahabhagah sarvametadapashyata
Gyanayogena mahata tapasa cha parantapa
173.22
मुक्तशापश्च राजर्षिः कालेन महता ततः
ऋतुकालेऽभिपतितो मदयन्त्या निवारितः
Muktashapashcha rajarshih kalena mahata tatah
Ritukalebhipatito madayantya nivaritah
173.23
न हि सस्मार नृपतिस्तं शापं शापमोहितः
देव्याः सोऽथ वचः श्रुत्वा स तस्या नृपसत्तमः
तं च शापमनुस्मृत्य पर्यतप्यद्भृशं तदा
Na hi sasmara nripatistam shapam shapamohitah
Devyah sotha vachah shrutva sa tasya nripasattamah
Tam cha shapamanusmritya paryatapyadbhrisham tada
173.24
एतस्मात्कारणाद्राजा वसिष्ठं संन्ययोजयत्
स्वदारे भरतश्रेष्ठ शापदोषसमन्वितः
Etasmatkaranadraja vasishtham sannyayojayat
Svadare bharatashreshtha shapadoshasamanvitah