UtshovChapter 143
143.1
भीम उवाच
स्मरन्ति वैरं रक्षांसि मायामाश्रित्य मोहिनीम्
हिडिम्बे व्रज पन्थानं त्वं वै भ्रातृनिषेवितम्
Bhima uvacha
Smaranti vairam rakshansi mayamashritya mohinim
Hidimbe vraja panthanam tvam vai bhratrinishevitam
143.2
युधिष्ठिर उवाच
क्रुद्धोऽपि पुरुषव्याघ्र भीम मा स्म स्त्रियं वधीः
शरीरगुप्त्याभ्यधिकं धर्मं गोपय पाण्डव
Yudhishthira uvacha
Kruddhopi purushavyaghra bhima ma sma striyam vadhih
Shariraguptyabhyadhikam dharmam gopaya pandava
143.3
वधाभिप्रायमायान्तमवधीस्त्वं महाबलम्
रक्षसस्तस्य भगिनी किं नः क्रुद्धा करिष्यति
Vadhabhiprayamayantamavadhistvam mahabalam
Rakshasastasya bhagini kim nah kruddha karishyati
143.4
वैशंपायन उवाच
हिडिम्बा तु ततः कुन्तीमभिवाद्य कृताञ्जलिः
युधिष्ठिरं च कौन्तेयमिदं वचनमब्रवीत्
Vaishampayana uvacha
Hidimba tu tatah kuntimabhivadya kritanjalih
Yudhishthiram cha kaunteyamidam vachanamabravit
143.5
आर्ये जानासि यद्दुःखमिह स्त्रीणामनङ्गजम्
तदिदं मामनुप्राप्तं भीमसेनकृतं शुभे
Arye janasi yadduhkhamiha strinamanangajam
Tadidam mamanupraptam bhimasenakritam shubhe
143.6
सोढं तत्परमं दुःखं मया कालप्रतीक्षया
सोऽयमभ्यागतः कालो भविता मे सुखाय वै
Sodham tatparamam duhkham maya kalapratikshaya
Soyamabhyagatah kalo bhavita me sukhaya vai
143.7
मया ह्युत्सृज्य सुहृदः स्वधर्मं स्वजनं तथा
वृतोऽयं पुरुषव्याघ्रस्तव पुत्रः पतिः शुभे
Maya hyutsrijya suhridah svadharmam svajanam tatha
Vritoyam purushavyaghrastava putrah patih shubhe
143.8
वरेणापि तथानेन त्वया चापि यशस्विनि
तथा ब्रुवन्ती हि तदा प्रत्याख्याता क्रियां प्रति
Varenapi tathanena tvaya chapi yashasvini
Tatha bruvanti hi tada pratyakhyata kriyam prati
143.9
त्वं मां मूढेति वा मत्वा भक्ता वानुगतेति वा
भर्त्रानेन महाभागे संयोजय सुतेन ते
Tvam mam mudheti va matva bhakta vanugateti va
Bhartranena mahabhage sanyojaya sutena te
143.10
तमुपादाय गच्छेयं यथेष्टं देवरूपिणम्
पुनश्चैवागमिष्यामि विश्रम्भं कुरु मे शुभे
Tamupadaya gachchheyam yatheshtam devarupinam
Punashchaivagamishyami vishrambham kuru me shubhe
143.11
अहं हि मनसा ध्याता सर्वान्नेष्यामि वः सदा
वृजिने तारयिष्यामि दुर्गेषु च नरर्षभान्
Aham hi manasa dhyata sarvanneshyami vah sada
Vrijine tarayishyami durgeshu cha nararshabhan
143.12
पृष्ठेन वो वहिष्यामि शीघ्रां गतिमभीप्सतः
यूयं प्रसादं कुरुत भीमसेनो भजेत माम्
Prishthena vo vahishyami shighram gatimabhipsatah
Yuyam prasadam kuruta bhimaseno bhajeta mam
143.13
आपदस्तरणे प्राणान्धारयेद्येन येन हि
सर्वमादृत्य कर्तव्यं तद्धर्ममनुवर्तता
Apadastarane pranandharayedyena yena hi
Sarvamadritya kartavyam taddharmamanuvartata
143.14
आपत्सु यो धारयति धर्मं धर्मविदुत्तमः
व्यसनं ह्येव धर्मस्य धर्मिणामापदुच्यते
Apatsu yo dharayati dharmam dharmaviduttamah
Vyasanam hyeva dharmasya dharminamapaduchyate
143.15
पुण्यं प्राणान्धारयति पुण्यं प्राणदमुच्यते
येन येनाचरेद्धर्मं तस्मिन्गर्हा न विद्यते
Punyam pranandharayati punyam pranadamuchyate
Yena yenachareddharmam tasmingarha na vidyate
143.16
युधिष्ठिर उवाच
एवमेतद्यथात्थ त्वं हिडिम्बे नात्र संशयः
स्थातव्यं तु त्वया धर्मे यथा ब्रूयां सुमध्यमे
Yudhishthira uvacha
Evametadyathattha tvam hidimbe natra sanshayah
Sthatavyam tu tvaya dharme yatha bruyam sumadhyame
143.17
स्नातं कृताह्निकं भद्रे कृतकौतुकमङ्गलम्
भीमसेनं भजेथास्त्वं प्रागस्तगमनाद्रवेः
Snatam kritahnikam bhadre kritakautukamangalam
Bhimasenam bhajethastvam pragastagamanadraveh
143.18
अहःसु विहरानेन यथाकामं मनोजवा
अयं त्वानयितव्यस्ते भीमसेनः सदा निशि
Ahahsu viharanena yathakamam manojava
Ayam tvanayitavyaste bhimasenah sada nishi
143.19
वैशंपायन उवाच
तथेति तत्प्रतिज्ञाय हिडिम्बा राक्षसी तदा
भीमसेनमुपादाय ऊर्ध्वमाचक्रमे ततः
Vaishampayana uvacha
Tatheti tatpratigyaya hidimba rakshasi tada
Bhimasenamupadaya urdhvamachakrame tatah
143.20
शैलशृङ्गेषु रम्येषु देवतायतनेषु च
मृगपक्षिविघुष्टेषु रमणीयेषु सर्वदा
Shailashringeshu ramyeshu devatayataneshu cha
Mrigapakshivighushteshu ramaniyeshu sarvada
143.21
कृत्वा च परमं रूपं सर्वाभरणभूषिता
संजल्पन्ती सुमधुरं रमयामास पाण्डवम्
Kritva cha paramam rupam sarvabharanabhushita
Sanjalpanti sumadhuram ramayamasa pandavam
143.22
तथैव वनदुर्गेषु पुष्पितद्रुमसानुषु
सरःसु रमणीयेषु पद्मोत्पलयुतेषु च
Tathaiva vanadurgeshu pushpitadrumasanushu
Sarahsu ramaniyeshu padmotpalayuteshu cha
143.23
नदीद्वीपप्रदेशेषु वैडूर्यसिकतासु च
सुतीर्थवनतोयासु तथा गिरिनदीषु च
Nadidvipapradesheshu vaiduryasikatasu cha
Sutirthavanatoyasu tatha girinadishu cha
143.24
सगरस्य प्रदेशेषु मणिहेमचितेषु च
पत्तनेषु च रम्येषु महाशालवनेषु च
Sagarasya pradesheshu manihemachiteshu cha
Pattaneshu cha ramyeshu mahashalavaneshu cha
143.25
देवारण्येषु पुण्येषु तथा पर्वतसानुषु
गुह्यकानां निवासेषु तापसायतनेषु च
Devaranyeshu punyeshu tatha parvatasanushu
Guhyakanam nivaseshu tapasayataneshu cha
143.26
सर्वर्तुफलपुष्पेषु मानसेषु सरःसु च
बिभ्रती परमं रूपं रमयामास पाण्डवम्
Sarvartuphalapushpeshu manaseshu sarahsu cha
Bibhrati paramam rupam ramayamasa pandavam
143.27
रमयन्ती तथा भीमं तत्र तत्र मनोजवा
प्रजज्ञे राक्षसी पुत्रं भीमसेनान्महाबलम्
Ramayanti tatha bhimam tatra tatra manojava
Prajagye rakshasi putram bhimasenanmahabalam
143.28
विरूपाक्षं महावक्त्रं शङ्कुकर्णं विभीषणम्
भीमरूपं सुताम्रोष्ठं तीक्ष्णदंष्ट्रं महाबलम्
Virupaksham mahavaktram shankukarnam vibhishanam
Bhimarupam sutamroshtham tikshnadanshtram mahabalam
143.29
महेष्वासं महावीर्यं महासत्त्वं महाभुजम्
महाजवं महाकायं महामायमरिंदमम्
Maheshvasam mahaviryam mahasattvam mahabhujam
Mahajavam mahakayam mahamayamarindamam
143.30
अमानुषं मानुषजं भीमवेगं महाबलम्
यः पिशाचानतीवान्यान्बभूवाति स मानुषान्
Amanusham manushajam bhimavegam mahabalam
Yah pishachanativanyanbabhuvati sa manushan
143.31
बालोऽपि यौवनं प्राप्तो मानुषेषु विशां पते
सर्वास्त्रेषु परं वीरः प्रकर्षमगमद्बली
Balopi yauvanam prapto manusheshu visham pate
Sarvastreshu param virah prakarshamagamadbali
143.32
सद्यो हि गर्भं राक्षस्यो लभन्ते प्रसवन्ति च
कामरूपधराश्चैव भवन्ति बहुरूपिणः
Sadyo hi garbham rakshasyo labhante prasavanti cha
Kamarupadharashchaiva bhavanti bahurupinah
143.33
प्रणम्य विकचः पादावगृह्णात्स पितुस्तदा
मातुश्च परमेष्वासस्तौ च नामास्य चक्रतुः
Pranamya vikachah padavagrihnatsa pitustada
Matushcha parameshvasastau cha namasya chakratuh
143.34
घटभासोत्कच इति मातरं सोऽभ्यभाषत
अभवत्तेन नामास्य घटोत्कच इति स्म ह
Ghatabhasotkacha iti mataram sobhyabhashata
Abhavattena namasya ghatotkacha iti sma ha
143.35
अनुरक्तश्च तानासीत्पाण्डवान्स घटोत्कचः
तेषां च दयितो नित्यमात्मभूतो बभूव सः
Anuraktashcha tanasitpandavansa ghatotkachah
Tesham cha dayito nityamatmabhuto babhuva sah
143.36
संवाससमयो जीर्ण इत्यभाषत तं ततः
हिडिम्बा समयं कृत्वा स्वां गतिं प्रत्यपद्यत
Sanvasasamayo jirna ityabhashata tam tatah
Hidimba samayam kritva svam gatim pratyapadyata
143.37
कृत्यकाल उपस्थास्ये पितॄनिति घटोत्कचः
आमन्त्र्य राक्षसश्रेष्ठः प्रतस्थे चोत्तरां दिशम्
Krityakala upasthasye pitriniti ghatotkachah
Amantrya rakshasashreshthah pratasthe chottaram disham
143.38
स हि सृष्टो मघवता शक्तिहेतोर्महात्मना
कर्णस्याप्रतिवीर्यस्य विनाशाय महात्मनः
Sa hi srishto maghavata shaktihetormahatmana
Karnasyaprativiryasya vinashaya mahatmanah