UtshovChapter 138
138.1
वैशंपायन उवाच
तेन विक्रमता तूर्णमूरुवेगसमीरितम्
प्रववावनिलो राजञ्शुचिशुक्रागमे यथा
Vaishampayana uvacha
Tena vikramata turnamuruvegasamiritam
Pravavavanilo rajanshuchishukragame yatha
138.2
स मृद्नन्पुष्पितांश्चैव फलितांश्च वनस्पतीन्
आरुजन्दारुगुल्मांश्च पथस्तस्य समीपजान्
Sa mridnanpushpitanshchaiva phalitanshcha vanaspatin
Arujandarugulmanshcha pathastasya samipajan
138.3
तथा वृक्षान्भञ्जमानो जगामामितविक्रमः
तस्य वेगेन पाण्डूनां मूर्च्छेव समजायत
Tatha vrikshanbhanjamano jagamamitavikramah
Tasya vegena pandunam murchchheva samajayata
138.4
असकृच्चापि संतीर्य दूरपारं भुजप्लवैः
पथि प्रच्छन्नमासेदुर्धार्तराष्ट्रभयात्तदा
Asakrichchapi santirya duraparam bhujaplavaih
Pathi prachchhannamasedurdhartarashtrabhayattada
138.5
कृच्छ्रेण मातरं त्वेकां सुकुमारीं यशस्विनीम्
अवहत्तत्र पृष्ठेन रोधःसु विषमेषु च
Krichchhrena mataram tvekam sukumarim yashasvinim
Avahattatra prishthena rodhahsu vishameshu cha
138.6
आगमंस्ते वनोद्देशमल्पमूलफलोदकम्
क्रूरपक्षिमृगं घोरं सायाह्ने भरतर्षभाः
Agamanste vanoddeshamalpamulaphalodakam
Krurapakshimrigam ghoram sayahne bharatarshabhah
138.7
घोरा समभवत्संध्या दारुणा मृगपक्षिणः
अप्रकाशा दिशः सर्वा वातैरासन्ननार्तवैः
Ghora samabhavatsandhya daruna mrigapakshinah
Aprakasha dishah sarva vatairasannanartavaih
138.8
ते श्रमेण च कौरव्यास्तृष्णया च प्रपीडिताः
नाशक्नुवंस्तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धया
Te shramena cha kauravyastrishnaya cha prapiditah
Nashaknuvanstada gantum nidraya cha pravriddhaya
138.9
ततो भीमो वनं घोरं प्रविश्य विजनं महत्
न्यग्रोधं विपुलच्छायं रमणीयमुपाद्रवत्
Tato bhimo vanam ghoram pravishya vijanam mahat
Nyagrodham vipulachchhayam ramaniyamupadravat
138.10
तत्र निक्षिप्य तान्सर्वानुवाच भरतर्षभः
पानीयं मृगयामीह विश्रमध्वमिति प्रभो
Tatra nikshipya tansarvanuvacha bharatarshabhah
Paniyam mrigayamiha vishramadhvamiti prabho
138.11
एते रुवन्ति मधुरं सारसा जलचारिणः
ध्रुवमत्र जलस्थायो महानिति मतिर्मम
Ete ruvanti madhuram sarasa jalacharinah
Dhruvamatra jalasthayo mahaniti matirmama
138.12
अनुज्ञातः स गच्छेति भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत
जगाम तत्र यत्र स्म रुवन्ति जलचारिणः
Anugyatah sa gachchheti bhratra jyeshthena bharata
Jagama tatra yatra sma ruvanti jalacharinah
138.13
स तत्र पीत्वा पानीयं स्नात्वा च भरतर्षभ
उत्तरीयेण पानीयमाजहार तदा नृप
Sa tatra pitva paniyam snatva cha bharatarshabha
Uttariyena paniyamajahara tada nripa
138.14
गव्यूतिमात्रादागत्य त्वरितो मातरं प्रति
स सुप्तां मातरं दृष्ट्वा भ्रातॄंश्च वसुधातले
भृशं दुःखपरीतात्मा विललाप वृकोदरः
Gavyutimatradagatya tvarito mataram prati
Sa suptam mataram drishtva bhratrinshcha vasudhatale
Bhrisham duhkhaparitatma vilalapa vrikodarah
138.15
शयनेषु परार्ध्येषु ये पुरा वारणावते
नाधिजग्मुस्तदा निद्रां तेऽद्य सुप्ता महीतले
Shayaneshu parardhyeshu ye pura varanavate
Nadhijagmustada nidram tedya supta mahitale
138.16
स्वसारं वसुदेवस्य शत्रुसंघावमर्दिनः
कुन्तिभोजसुतां कुन्तीं सर्वलक्षणपूजिताम्
Svasaram vasudevasya shatrusanghavamardinah
Kuntibhojasutam kuntim sarvalakshanapujitam
138.17
स्नुषां विचित्रवीर्यस्य भार्यां पाण्डोर्महात्मनः
प्रासादशयनां नित्यं पुण्डरीकान्तरप्रभाम्
Snusham vichitraviryasya bharyam pandormahatmanah
Prasadashayanam nityam pundarikantaraprabham
138.18
सुकुमारतरां स्त्रीणां महार्हशयनोचिताम्
शयानां पश्यताद्येह पृथिव्यामतथोचिताम्
Sukumarataram strinam maharhashayanochitam
Shayanam pashyatadyeha prithivyamatathochitam
138.19
धर्मादिन्द्राच्च वायोश्च सुषुवे या सुतानिमान्
सेयं भूमौ परिश्रान्ता शेते ह्यद्यातथोचिता
Dharmadindrachcha vayoshcha sushuve ya sutaniman
Seyam bhumau parishranta shete hyadyatathochita
138.20
किं नु दुःखतरं शक्यं मया द्रष्टुमतः परम्
योऽहमद्य नरव्याघ्रान्सुप्तान्पश्यामि भूतले
Kim nu duhkhataram shakyam maya drashtumatah param
Yohamadya naravyaghransuptanpashyami bhutale
138.21
त्रिषु लोकेषु यद्राज्यं धर्मविद्योऽर्हते नृपः
सोऽयं भूमौ परिश्रान्तः शेते प्राकृतवत्कथम्
Trishu lokeshu yadrajyam dharmavidyorhate nripah
Soyam bhumau parishrantah shete prakritavatkatham
138.22
अयं नीलाम्बुदश्यामो नरेष्वप्रतिमो भुवि
शेते प्राकृतवद्भूमावतो दुःखतरं नु किम्
Ayam nilambudashyamo nareshvapratimo bhuvi
Shete prakritavadbhumavato duhkhataram nu kim
138.23
अश्विनाविव देवानां याविमौ रूपसंपदा
तौ प्राकृतवदद्येमौ प्रसुप्तौ धरणीतले
Ashvinaviva devanam yavimau rupasampada
Tau prakritavadadyemau prasuptau dharanitale
138.24
ज्ञातयो यस्य नैव स्युर्विषमाः कुलपांसनाः
स जीवेत्सुसुखं लोके ग्रामे द्रुम इवैकजः
Gyatayo yasya naiva syurvishamah kulapansanah
Sa jivetsusukham loke grame druma ivaikajah
138.25
एको वृक्षो हि यो ग्रामे भवेत्पर्णफलान्वितः
चैत्यो भवति निर्ज्ञातिरर्चनीयः सुपूजितः
Eko vriksho hi yo grame bhavetparnaphalanvitah
Chaityo bhavati nirgyatirarchaniyah supujitah
138.26
येषां च बहवः शूरा ज्ञातयो धर्मसंश्रिताः
ते जीवन्ति सुखं लोके भवन्ति च निरामयाः
Yesham cha bahavah shura gyatayo dharmasanshritah
Te jivanti sukham loke bhavanti cha niramayah
138.27
बलवन्तः समृद्धार्था मित्रबान्धवनन्दनाः
जीवन्त्यन्योन्यमाश्रित्य द्रुमाः काननजा इव
Balavantah samriddhartha mitrabandhavanandanah
Jivantyanyonyamashritya drumah kananaja iva
138.28
वयं तु धृतराष्ट्रेण सपुत्रेण दुरात्मना
विवासिता न दग्धाश्च कथंचित्तस्य शासनात्
Vayam tu dhritarashtrena saputrena duratmana
Vivasita na dagdhashcha kathanchittasya shasanat
138.29
तस्मान्मुक्ता वयं दाहादिमं वृक्षमुपाश्रिताः
कां दिशं प्रतिपत्स्यामः प्राप्ताः क्लेशमनुत्तमम्
Tasmanmukta vayam dahadimam vrikshamupashritah
Kam disham pratipatsyamah praptah kleshamanuttamam
138.30
नातिदूरे च नगरं वनादस्माद्धि लक्षये
जागर्तव्ये स्वपन्तीमे हन्त जागर्म्यहं स्वयम्
Natidure cha nagaram vanadasmaddhi lakshaye
Jagartavye svapantime hanta jagarmyaham svayam
138.31
पास्यन्तीमे जलं पश्चात्प्रतिबुद्धा जितक्लमाः
इति भीमो व्यवस्यैव जजागार स्वयं तदा
Pasyantime jalam pashchatpratibuddha jitaklamah
Iti bhimo vyavasyaiva jajagara svayam tada