UtshovChapter 125
125.1
वैशंपायन उवाच
कुरुराजे च रङ्गस्थे भीमे च बलिनां वरे
पक्षपातकृतस्नेहः स द्विधेवाभवज्जनः
Vaishampayana uvacha
Kururaje cha rangasthe bhime cha balinam vare
Pakshapatakritasnehah sa dvidhevabhavajjanah
125.2
हा वीर कुरुराजेति हा भीमेति च नर्दताम्
पुरुषाणां सुविपुलाः प्रणादाः सहसोत्थिताः
Ha vira kururajeti ha bhimeti cha nardatam
Purushanam suvipulah pranadah sahasotthitah
125.3
ततः क्षुब्धार्णवनिभं रङ्गमालोक्य बुद्धिमान्
भारद्वाजः प्रियं पुत्रमश्वत्थामानमब्रवीत्
Tatah kshubdharnavanibham rangamalokya buddhiman
Bharadvajah priyam putramashvatthamanamabravit
125.4
वारयैतौ महावीर्यौ कृतयोग्यावुभावपि
मा भूद्रङ्गप्रकोपोऽयं भीमदुर्योधनोद्भवः
Varayaitau mahaviryau kritayogyavubhavapi
Ma bhudrangaprakopoyam bhimaduryodhanodbhavah
125.5
ततस्तावुद्यतगदौ गुरुपुत्रेण वारितौ
युगान्तानिलसंक्षुब्धौ महावेगाविवार्णवौ
Tatastavudyatagadau guruputrena varitau
Yugantanilasankshubdhau mahavegavivarnavau
125.6
ततो रङ्गाङ्गणगतो द्रोणो वचनमब्रवीत्
निवार्य वादित्रगणं महामेघनिभस्वनम्
Tato ranganganagato drono vachanamabravit
Nivarya vaditraganam mahameghanibhasvanam
125.7
यो मे पुत्रात्प्रियतरः सर्वास्त्रविदुषां वरः
ऐन्द्रिरिन्द्रानुजसमः स पार्थो दृश्यतामिति
Yo me putratpriyatarah sarvastravidusham varah
Aindririndranujasamah sa partho drishyatamiti
125.8
आचार्यवचनेनाथ कृतस्वस्त्ययनो युवा
बद्धगोधाङ्गुलित्राणः पूर्णतूणः सकार्मुकः
Acharyavachanenatha kritasvastyayano yuva
Baddhagodhangulitranah purnatunah sakarmukah
125.9
काञ्चनं कवचं बिभ्रत्प्रत्यदृश्यत फल्गुनः
सार्कः सेन्द्रायुधतडित्ससंध्य इव तोयदः
Kanchanam kavacham bibhratpratyadrishyata phalgunah
Sarkah sendrayudhataditsasandhya iva toyadah
125.10
ततः सर्वस्य रङ्गस्य समुत्पिञ्जोऽभवन्महान्
प्रावाद्यन्त च वाद्यानि सशङ्खानि समन्ततः
Tatah sarvasya rangasya samutpinjobhavanmahan
Pravadyanta cha vadyani sashankhani samantatah
125.11
एष कुन्तीसुतः श्रीमानेष पाण्डवमध्यमः
एष पुत्रो महेन्द्रस्य कुरूणामेष रक्षिता
Esha kuntisutah shrimanesha pandavamadhyamah
Esha putro mahendrasya kurunamesha rakshita
125.12
एषोऽस्त्रविदुषां श्रेष्ठ एष धर्मभृतां वरः
एष शीलवतां चापि शीलज्ञाननिधिः परः
Eshostravidusham shreshtha esha dharmabhritam varah
Esha shilavatam chapi shilagyananidhih parah
125.13
इत्येवमतुला वाचः शृण्वन्त्याः प्रेक्षकेरिताः
कुन्त्याः प्रस्नवसंमिश्रैरस्रैः क्लिन्नमुरोऽभवत्
Ityevamatula vachah shrinvantyah prekshakeritah
Kuntyah prasnavasammishrairasraih klinnamurobhavat
125.14
तेन शब्देन महता पूर्णश्रुतिरथाब्रवीत्
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठो विदुरं हृष्टमानसः
Tena shabdena mahata purnashrutirathabravit
Dhritarashtro narashreshtho viduram hrishtamanasah
125.15
क्षत्तः क्षुब्धार्णवनिभः किमेष सुमहास्वनः
सहसैवोत्थितो रङ्गे भिन्दन्निव नभस्तलम्
Kshattah kshubdharnavanibhah kimesha sumahasvanah
Sahasaivotthito range bhindanniva nabhastalam
125.16
विदुर उवाच
एष पार्थो महाराज फल्गुनः पाण्डुनन्दनः
अवतीर्णः सकवचस्तत्रैष सुमहास्वनः
Vidura uvacha
Esha partho maharaja phalgunah pandunandanah
Avatirnah sakavachastatraisha sumahasvanah
125.17
धृतराष्ट्र उवाच
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि रक्षितोऽस्मि महामते
पृथारणिसमुद्भूतैस्त्रिभिः पाण्डववह्निभिः
Dhritarashtra uvacha
Dhanyosmyanugrihitosmi rakshitosmi mahamate
Pritharanisamudbhutaistribhih pandavavahnibhih
125.18
वैशंपायन उवाच
तस्मिन्समुदिते रङ्गे कथंचित्पर्यवस्थिते
दर्शयामास बीभत्सुराचार्यादस्त्रलाघवम्
Vaishampayana uvacha
Tasminsamudite range kathanchitparyavasthite
Darshayamasa bibhatsuracharyadastralaghavam
125.19
आग्नेयेनासृजद्वह्निं वारुणेनासृजत्पयः
वायव्येनासृजद्वायुं पार्जन्येनासृजद्घनान्
Agneyenasrijadvahnim varunenasrijatpayah
Vayavyenasrijadvayum parjanyenasrijadghanan
125.20
भौमेन प्राविशद्भूमिं पार्वतेनासृजद्गिरीन्
अन्तर्धानेन चास्त्रेण पुनरन्तर्हितोऽभवत्
Bhaumena pravishadbhumim parvatenasrijadgirin
Antardhanena chastrena punarantarhitobhavat
125.21
क्षणात्प्रांशुः क्षणाद्ध्रस्वः क्षणाच्च रथधूर्गतः
क्षणेन रथमध्यस्थः क्षणेनावापतन्महीम्
Kshanatpranshuh kshanaddhrasvah kshanachcha rathadhurgatah
Kshanena rathamadhyasthah kshanenavapatanmahim
125.22
सुकुमारं च सूक्ष्मं च गुरुं चापि गुरुप्रियः
सौष्ठवेनाभिसंयुक्तः सोऽविध्यद्विविधैः शरैः
Sukumaram cha sukshmam cha gurum chapi gurupriyah
Saushthavenabhisanyuktah sovidhyadvividhaih sharaih
125.23
भ्रमतश्च वराहस्य लोहस्य प्रमुखे समम्
पञ्च बाणानसंसक्तान्स मुमोचैकबाणवत्
Bhramatashcha varahasya lohasya pramukhe samam
Pancha bananasansaktansa mumochaikabanavat
125.24
गव्ये विषाणकोशे च चले रज्ज्ववलम्बिते
निचखान महावीर्यः सायकानेकविंशतिम्
Gavye vishanakoshe cha chale rajjvavalambite
Nichakhana mahaviryah sayakanekavinshatim
125.25
इत्येवमादि सुमहत्खड्गे धनुषि चाभवत्
गदायां शस्त्रकुशलो दर्शनानि व्यदर्शयत्
Ityevamadi sumahatkhadge dhanushi chabhavat
Gadayam shastrakushalo darshanani vyadarshayat
125.26
ततः समाप्तभूयिष्ठे तस्मिन्कर्मणि भारत
मन्दीभूते समाजे च वादित्रस्य च निस्वने
Tatah samaptabhuyishthe tasminkarmani bharata
Mandibhute samaje cha vaditrasya cha nisvane
125.27
द्वारदेशात्समुद्भूतो माहात्म्य बलसूचकः
वज्रनिष्पेषसदृशः शुश्रुवे भुजनिस्वनः
Dvaradeshatsamudbhuto mahatmya balasuchakah
Vajranishpeshasadrishah shushruve bhujanisvanah
125.28
दीर्यन्ते किं नु गिरयः किं स्विद्भूमिर्विदीर्यते
किं स्विदापूर्यते व्योम जलभारघनैर्घनैः
Diryante kim nu girayah kim svidbhumirvidiryate
Kim svidapuryate vyoma jalabharaghanairghanaih
125.29
रङ्गस्यैवं मतिरभूत्क्षणेन वसुधाधिप
द्वारं चाभिमुखाः सर्वे बभूवुः प्रेक्षकास्तदा
Rangasyaivam matirabhutkshanena vasudhadhipa
Dvaram chabhimukhah sarve babhuvuh prekshakastada
125.30
पञ्चभिर्भ्रातृभिः पार्थैर्द्रोणः परिवृतो बभौ
पञ्चतारेण संयुक्तः सावित्रेणेव चन्द्रमाः
Panchabhirbhratribhih parthairdronah parivrito babhau
Panchatarena sanyuktah savitreneva chandramah
125.31
अश्वत्थाम्ना च सहितं भ्रातॄणां शतमूर्जितम्
दुर्योधनममित्रघ्नमुत्थितं पर्यवारयत्
Ashvatthamna cha sahitam bhratrinam shatamurjitam
Duryodhanamamitraghnamutthitam paryavarayat
125.32
स तैस्तदा भ्रातृभिरुद्यतायुधै;र्वृतो गदापाणिरवस्थितैः स्थितः
बभौ यथा दानवसंक्षये पुरा; पुरंदरो देवगणैः समावृतः
Sa taistada bhratribhirudyatayudhai;rvrito gadapaniravasthitaih sthitah
Babhau yatha danavasankshaye pura; purandaro devaganaih samavritah