UtshovChapter 124
124.1
वैशंपायन उवाच
कृतास्त्रान्धार्तराष्ट्रांश्च पाण्डुपुत्रांश्च भारत
दृष्ट्वा द्रोणोऽब्रवीद्राजन्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्
Vaishampayana uvacha
Kritastrandhartarashtranshcha panduputranshcha bharata
Drishtva dronobravidrajandhritarashtram janeshvaram
124.2
कृपस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च धीमतः
गाङ्गेयस्य च सांनिध्ये व्यासस्य विदुरस्य च
Kripasya somadattasya bahlikasya cha dhimatah
Gangeyasya cha sannidhye vyasasya vidurasya cha
124.3
राजन्संप्राप्तविद्यास्ते कुमराः कुरुसत्तम
ते दर्शयेयुः स्वां शिक्षां राजन्ननुमते तव
Rajansampraptavidyaste kumarah kurusattama
Te darshayeyuh svam shiksham rajannanumate tava
124.4
ततोऽब्रवीन्महाराजः प्रहृष्टेनान्तरात्मना
भारद्वाज महत्कर्म कृतं ते द्विजसत्तम
Tatobravinmaharajah prahrishtenantaratmana
Bharadvaja mahatkarma kritam te dvijasattama
124.5
यदा तु मन्यसे कालं यस्मिन्देशे यथा यथा
तथा तथा विधानाय स्वयमाज्ञापयस्व माम्
Yada tu manyase kalam yasmindeshe yatha yatha
Tatha tatha vidhanaya svayamagyapayasva mam
124.6
स्पृहयाम्यद्य निर्वेदात्पुरुषाणां सचक्षुषाम्
अस्त्रहेतोः पराक्रान्तान्ये मे द्रक्ष्यन्ति पुत्रकान्
Sprihayamyadya nirvedatpurushanam sachakshusham
Astrahetoh parakrantanye me drakshyanti putrakan
124.7
क्षत्तर्यद्गुरुराचार्यो ब्रवीति कुरु तत्तथा
न हीदृशं प्रियं मन्ये भविता धर्मवत्सल
Kshattaryadgururacharyo braviti kuru tattatha
Na hidrisham priyam manye bhavita dharmavatsala
124.8
ततो राजानमामन्त्र्य विदुरानुगतो बहिः
भारद्वाजो महाप्राज्ञो मापयामास मेदिनीम्
समामवृक्षां निर्गुल्मामुदक्प्रवणसंस्थिताम्
Tato rajanamamantrya viduranugato bahih
Bharadvajo mahapragyo mapayamasa medinim
Samamavriksham nirgulmamudakpravanasansthitam
124.9
तस्यां भूमौ बलिं चक्रे तिथौ नक्षत्रपूजिते
अवघुष्टं पुरे चापि तदर्थं वदतां वर
Tasyam bhumau balim chakre tithau nakshatrapujite
Avaghushtam pure chapi tadartham vadatam vara
124.10
रङ्गभूमौ सुविपुलं शास्त्रदृष्टं यथाविधि
प्रेक्षागारं सुविहितं चक्रुस्तत्र च शिल्पिनः
राज्ञः सर्वायुधोपेतं स्त्रीणां चैव नरर्षभ
Rangabhumau suvipulam shastradrishtam yathavidhi
Prekshagaram suvihitam chakrustatra cha shilpinah
Ragyah sarvayudhopetam strinam chaiva nararshabha
124.11
मञ्चांश्च कारयामासुस्तत्र जानपदा जनाः
विपुलानुच्छ्रयोपेताञ्शिबिकाश्च महाधनाः
Manchanshcha karayamasustatra janapada janah
Vipulanuchchhrayopetanshibikashcha mahadhanah
124.12
तस्मिंस्ततोऽहनि प्राप्ते राजा ससचिवस्तदा
भीष्मं प्रमुखतः कृत्वा कृपं चाचार्यसत्तमम्
Tasminstatohani prapte raja sasachivastada
Bhishmam pramukhatah kritva kripam chacharyasattamam
124.13
मुक्ताजालपरिक्षिप्तं वैडूर्यमणिभूषितम्
शातकुम्भमयं दिव्यं प्रेक्षागारमुपागमत्
Muktajalaparikshiptam vaiduryamanibhushitam
Shatakumbhamayam divyam prekshagaramupagamat
124.14
गान्धारी च महाभागा कुन्ती च जयतां वर
स्त्रियश्च सर्वा या राज्ञः सप्रेष्याः सपरिच्छदाः
हर्षादारुरुहुर्मञ्चान्मेरुं देवस्त्रियो यथा
Gandhari cha mahabhaga kunti cha jayatam vara
Striyashcha sarva ya ragyah sapreshyah saparichchhadah
Harshadaruruhurmanchanmerum devastriyo yatha
124.15
ब्राह्मणक्षत्रियाद्यं च चातुर्वर्ण्यं पुराद्द्रुतम्
दर्शनेप्सु समभ्यागात्कुमाराणां कृतास्त्रताम्
Brahmanakshatriyadyam cha chaturvarnyam puraddrutam
Darshanepsu samabhyagatkumaranam kritastratam
124.16
प्रवादितैश्च वादित्रैर्जनकौतूहलेन च
महार्णव इव क्षुब्धः समाजः सोऽभवत्तदा
Pravaditaishcha vaditrairjanakautuhalena cha
Maharnava iva kshubdhah samajah sobhavattada
124.17
ततः शुक्लाम्बरधरः शुक्लयज्ञोपवीतवान्
शुक्लकेशः सितश्मश्रुः शुक्लमाल्यानुलेपनः
Tatah shuklambaradharah shuklayagyopavitavan
Shuklakeshah sitashmashruh shuklamalyanulepanah
124.18
रङ्गमध्यं तदाचार्यः सपुत्रः प्रविवेश ह
नभो जलधरैर्हीनं साङ्गारक इवांशुमान्
Rangamadhyam tadacharyah saputrah pravivesha ha
Nabho jaladharairhinam sangaraka ivanshuman
124.19
स यथासमयं चक्रे बलिं बलवतां वरः
ब्राह्मणांश्चात्र मन्त्रज्ञान्वाचयामास मङ्गलम्
Sa yathasamayam chakre balim balavatam varah
Brahmananshchatra mantragyanvachayamasa mangalam
124.20
अथ पुण्याहघोषस्य पुण्यस्य तदनन्तरम्
विविशुर्विविधं गृह्य शस्त्रोपकरणं नराः
Atha punyahaghoshasya punyasya tadanantaram
Vivishurvividham grihya shastropakaranam narah
124.21
ततो बद्धतनुत्राणा बद्धकक्ष्या महाबलाः
बद्धतूणाः सधनुषो विविशुर्भरतर्षभाः
Tato baddhatanutrana baddhakakshya mahabalah
Baddhatunah sadhanusho vivishurbharatarshabhah
124.22
अनुज्येष्ठं च ते तत्र युधिष्ठिरपुरोगमाः
चक्रुरस्त्रं महावीर्याः कुमाराः परमाद्भुतम्
Anujyeshtham cha te tatra yudhishthirapurogamah
Chakrurastram mahaviryah kumarah paramadbhutam
124.23
केचिच्छराक्षेपभयाच्छिरांस्यवननामिरे
मनुजा धृष्टमपरे वीक्षां चक्रुः सविस्मयाः
Kechichchharakshepabhayachchhiransyavananamire
Manuja dhrishtamapare viksham chakruh savismayah
124.24
ते स्म लक्ष्याणि विविधुर्बाणैर्नामाङ्कशोभितैः
विविधैर्लाघवोत्सृष्टैरुह्यन्तो वाजिभिर्द्रुतम्
Te sma lakshyani vividhurbanairnamankashobhitaih
Vividhairlaghavotsrishtairuhyanto vajibhirdrutam
124.25
तत्कुमारबलं तत्र गृहीतशरकार्मुकम्
गन्धर्वनगराकारं प्रेक्ष्य ते विस्मिताभवन्
Tatkumarabalam tatra grihitasharakarmukam
Gandharvanagarakaram prekshya te vismitabhavan
124.26
सहसा चुक्रुशुस्तत्र नराः शतसहस्रशः
विस्मयोत्फुल्लनयनाः साधु साध्विति भारत
Sahasa chukrushustatra narah shatasahasrashah
Vismayotphullanayanah sadhu sadhviti bharata
124.27
कृत्वा धनुषि ते मार्गान्रथचर्यासु चासकृत्
गजपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च नियुद्धे च महाबलाः
Kritva dhanushi te marganrathacharyasu chasakrit
Gajaprishtheshvaprishthe cha niyuddhe cha mahabalah
124.28
गृहीतखड्गचर्माणस्ततो भूयः प्रहारिणः
त्सरुमार्गान्यथोद्दिष्टांश्चेरुः सर्वासु भूमिषु
Grihitakhadgacharmanastato bhuyah praharinah
Tsarumarganyathoddishtanshcheruh sarvasu bhumishu
124.29
लाघवं सौष्ठवं शोभां स्थिरत्वं दृढमुष्टिताम्
ददृशुस्तत्र सर्वेषां प्रयोगे खड्गचर्मणाम्
Laghavam saushthavam shobham sthiratvam dridhamushtitam
Dadrishustatra sarvesham prayoge khadgacharmanam
124.30
अथ तौ नित्यसंहृष्टौ सुयोधनवृकोदरौ
अवतीर्णौ गदाहस्तावेकशृङ्गाविवाचलौ
Atha tau nityasanhrishtau suyodhanavrikodarau
Avatirnau gadahastavekashringavivachalau
124.31
बद्धकक्ष्यौ महाबाहू पौरुषे पर्यवस्थितौ
बृंहन्तौ वाशिताहेतोः समदाविव कुञ्जरौ
Baddhakakshyau mahabahu paurushe paryavasthitau
Brinhantau vashitahetoh samadaviva kunjarau
124.32
तौ प्रदक्षिणसव्यानि मण्डलानि महाबलौ
चेरतुर्निर्मलगदौ समदाविव गोवृषौ
Tau pradakshinasavyani mandalani mahabalau
Cheraturnirmalagadau samadaviva govrishau
124.33
विदुरो धृतराष्ट्राय गान्धार्यै पाण्डवारणिः
न्यवेदयेतां तत्सर्वं कुमाराणां विचेष्टितम्
Viduro dhritarashtraya gandharyai pandavaranih
Nyavedayetam tatsarvam kumaranam vicheshtitam