UtshovChapter 117
117.1
वैशंपायन उवाच
पाण्डोरवभृथं कृत्वा देवकल्पा महर्षयः
ततो मन्त्रमकुर्वन्त ते समेत्य तपस्विनः
Vaishampayana uvacha
Pandoravabhritham kritva devakalpa maharshayah
Tato mantramakurvanta te sametya tapasvinah
117.2
हित्वा राज्यं च राष्ट्रं च स महात्मा महातपाः
अस्मिन्स्थाने तपस्तप्तुं तापसाञ्शरणं गतः
Hitva rajyam cha rashtram cha sa mahatma mahatapah
Asminsthane tapastaptum tapasansharanam gatah
117.3
स जातमात्रान्पुत्रांश्च दारांश्च भवतामिह
प्रदायोपनिधिं राजा पाण्डुः स्वर्गमितो गतः
Sa jatamatranputranshcha daranshcha bhavatamiha
Pradayopanidhim raja panduh svargamito gatah
117.4
ते परस्परमामन्त्र्य सर्वभूतहिते रताः
पाण्डोः पुत्रान्पुरस्कृत्य नगरं नागसाह्वयम्
Te parasparamamantrya sarvabhutahite ratah
Pandoh putranpuraskritya nagaram nagasahvayam
117.5
उदारमनसः सिद्धा गमने चक्रिरे मनः
भीष्माय पाण्डवान्दातुं धृतराष्ट्राय चैव हि
Udaramanasah siddha gamane chakrire manah
Bhishmaya pandavandatum dhritarashtraya chaiva hi
117.6
तस्मिन्नेव क्षणे सर्वे तानादाय प्रतस्थिरे
पाण्डोर्दारांश्च पुत्रांश्च शरीरं चैव तापसाः
Tasminneva kshane sarve tanadaya pratasthire
Pandordaranshcha putranshcha shariram chaiva tapasah
117.7
सुखिनी सा पुरा भूत्वा सततं पुत्रवत्सला
प्रपन्ना दीर्घमध्वानं संक्षिप्तं तदमन्यत
Sukhini sa pura bhutva satatam putravatsala
Prapanna dirghamadhvanam sankshiptam tadamanyata
117.8
सा नदीर्घेण कालेन संप्राप्ता कुरुजाङ्गलम्
वर्धमानपुरद्वारमाससाद यशस्विनी
Sa nadirghena kalena samprapta kurujangalam
Vardhamanapuradvaramasasada yashasvini
117.9
तं चारणसहस्राणां मुनीनामागमं तदा
श्रुत्वा नागपुरे नॄणां विस्मयः समजायत
Tam charanasahasranam muninamagamam tada
Shrutva nagapure nrinam vismayah samajayata
117.10
मुहूर्तोदित आदित्ये सर्वे धर्मपुरस्कृताः
सदारास्तापसान्द्रष्टुं निर्ययुः पुरवासिनः
Muhurtodita aditye sarve dharmapuraskritah
Sadarastapasandrashtum niryayuh puravasinah
117.11
स्त्रीसंघाः क्षत्रसंघाश्च यानसंघान्समास्थिताः
ब्राह्मणैः सह निर्जग्मुर्ब्राह्मणानां च योषितः
Strisanghah kshatrasanghashcha yanasanghansamasthitah
Brahmanaih saha nirjagmurbrahmananam cha yoshitah
117.12
तथा विट्शूद्रसंघानां महान्व्यतिकरोऽभवत्
न कश्चिदकरोदीर्ष्यामभवन्धर्मबुद्धयः
Tatha vitshudrasanghanam mahanvyatikarobhavat
Na kashchidakarodirshyamabhavandharmabuddhayah
117.13
तथा भीष्मः शांतनवः सोमदत्तोऽथ बाह्लिकः
प्रज्ञाचक्षुश्च राजर्षिः क्षत्ता च विदुरः स्वयम्
Tatha bhishmah shantanavah somadattotha bahlikah
Pragyachakshushcha rajarshih kshatta cha vidurah svayam
117.14
सा च सत्यवती देवी कौसल्या च यशस्विनी
राजदारैः परिवृता गान्धारी च विनिर्ययौ
Sa cha satyavati devi kausalya cha yashasvini
Rajadaraih parivrita gandhari cha viniryayau
117.15
धृतराष्ट्रस्य दायादा दुर्योधनपुरोगमाः
भूषिता भूषणैश्चित्रैः शतसंख्या विनिर्ययुः
Dhritarashtrasya dayada duryodhanapurogamah
Bhushita bhushanaishchitraih shatasankhya viniryayuh
117.16
तान्महर्षिगणान्सर्वाञ्शिरोभिरभिवाद्य च
उपोपविविशुः सर्वे कौरव्याः सपुरोहिताः
Tanmaharshiganansarvanshirobhirabhivadya cha
Upopavivishuh sarve kauravyah sapurohitah
117.17
तथैव शिरसा भूमावभिवाद्य प्रणम्य च
उपोपविविशुः सर्वे पौरजानपदा अपि
Tathaiva shirasa bhumavabhivadya pranamya cha
Upopavivishuh sarve paurajanapada api
117.18
तमकूजमिवाज्ञाय जनौघं सर्वशस्तदा
भीष्मो राज्यं च राष्ट्रं च महर्षिभ्यो न्यवेदयत्
Tamakujamivagyaya janaugham sarvashastada
Bhishmo rajyam cha rashtram cha maharshibhyo nyavedayat
117.19
तेषामथो वृद्धतमः प्रत्युत्थाय जटाजिनी
महर्षिमतमाज्ञाय महर्षिरिदमब्रवीत्
Teshamatho vriddhatamah pratyutthaya jatajini
Maharshimatamagyaya maharshiridamabravit
117.20
यः स कौरव्यदायादः पाण्डुर्नाम नराधिपः
कामभोगान्परित्यज्य शतशृङ्गमितो गतः
Yah sa kauravyadayadah pandurnama naradhipah
Kamabhoganparityajya shatashringamito gatah
117.21
ब्रह्मचर्यव्रतस्थस्य तस्य दिव्येन हेतुना
साक्षाद्धर्मादयं पुत्रस्तस्य जातो युधिष्ठिरः
Brahmacharyavratasthasya tasya divyena hetuna
Sakshaddharmadayam putrastasya jato yudhishthirah
117.22
तथेमं बलिनां श्रेष्ठं तस्य राज्ञो महात्मनः
मातरिश्वा ददौ पुत्रं भीमं नाम महाबलम्
Tathemam balinam shreshtham tasya ragyo mahatmanah
Matarishva dadau putram bhimam nama mahabalam
117.23
पुरुहूतादयं जज्ञे कुन्त्यां सत्यपराक्रमः
यस्य कीर्तिर्महेष्वासान्सर्वानभिभविष्यति
Puruhutadayam jagye kuntyam satyaparakramah
Yasya kirtirmaheshvasansarvanabhibhavishyati
117.24
यौ तु माद्री महेष्वासावसूत कुरुसत्तमौ
अश्विभ्यां मनुजव्याघ्राविमौ तावपि तिष्ठतः
Yau tu madri maheshvasavasuta kurusattamau
Ashvibhyam manujavyaghravimau tavapi tishthatah
117.25
चरता धर्मनित्येन वनवासं यशस्विना
एष पैतामहो वंशः पाण्डुना पुनरुद्धृतः
Charata dharmanityena vanavasam yashasvina
Esha paitamaho vanshah panduna punaruddhritah
117.26
पुत्राणां जन्म वृद्धिं च वैदिकाध्ययनानि च
पश्यतः सततं पाण्डोः शश्वत्प्रीतिरवर्धत
Putranam janma vriddhim cha vaidikadhyayanani cha
Pashyatah satatam pandoh shashvatpritiravardhata
117.27
वर्तमानः सतां वृत्ते पुत्रलाभमवाप्य च
पितृलोकं गतः पाण्डुरितः सप्तदशेऽहनि
Vartamanah satam vritte putralabhamavapya cha
Pitrilokam gatah panduritah saptadashehani
117.28
तं चितागतमाज्ञाय वैश्वानरमुखे हुतम्
प्रविष्टा पावकं माद्री हित्वा जीवितमात्मनः
Tam chitagatamagyaya vaishvanaramukhe hutam
Pravishta pavakam madri hitva jivitamatmanah
117.29
सा गता सह तेनैव पतिलोकमनुव्रता
तस्यास्तस्य च यत्कार्यं क्रियतां तदनन्तरम्
Sa gata saha tenaiva patilokamanuvrata
Tasyastasya cha yatkaryam kriyatam tadanantaram
117.30
इमे तयोः शरीरे द्वे सुताश्चेमे तयोर्वराः
क्रियाभिरनुगृह्यन्तां सह मात्रा परंतपाः
Ime tayoh sharire dve sutashcheme tayorvarah
Kriyabhiranugrihyantam saha matra parantapah
117.31
प्रेतकार्ये च निर्वृत्ते पितृमेधं महायशाः
लभतां सर्वधर्मज्ञः पाण्डुः कुरुकुलोद्वहः
Pretakarye cha nirvritte pitrimedham mahayashah
Labhatam sarvadharmagyah panduh kurukulodvahah
117.32
एवमुक्त्वा कुरून्सर्वान्कुरूणामेव पश्यताम्
क्षणेनान्तर्हिताः सर्वे चारणा गुह्यकैः सह
Evamuktva kurunsarvankurunameva pashyatam
Kshanenantarhitah sarve charana guhyakaih saha
117.33
गन्धर्वनगराकारं तत्रैवान्तर्हितं पुनः
ऋषिसिद्धगणं दृष्ट्वा विस्मयं ते परं ययुः
Gandharvanagarakaram tatraivantarhitam punah
Rishisiddhaganam drishtva vismayam te param yayuh