UtshovChapter 116
116.1
वैशंपायन उवाच
दर्शनीयांस्ततः पुत्रान्पाण्डुः पञ्च महावने
तान्पश्यन्पर्वते रेमे स्वबाहुबलपालितान्
Vaishampayana uvacha
Darshaniyanstatah putranpanduh pancha mahavane
Tanpashyanparvate reme svabahubalapalitan
116.2
सुपुष्पितवने काले कदाचिन्मधुमाधवे
भूतसंमोहने राजा सभार्यो व्यचरद्वनम्
Supushpitavane kale kadachinmadhumadhave
Bhutasammohane raja sabharyo vyacharadvanam
116.3
पलाशैस्तिलकैश्चूतैश्चम्पकैः पारिभद्रकैः
अन्यैश्च बहुभिर्वृक्षैः फलपुष्पसमृद्धिभिः
Palashaistilakaishchutaishchampakaih paribhadrakaih
Anyaishcha bahubhirvrikshaih phalapushpasamriddhibhih
116.4
जलस्थानैश्च विविधैः पद्मिनीभिश्च शोभितम्
पाण्डोर्वनं तु संप्रेक्ष्य प्रजज्ञे हृदि मन्मथः
Jalasthanaishcha vividhaih padminibhishcha shobhitam
Pandorvanam tu samprekshya prajagye hridi manmathah
116.5
प्रहृष्टमनसं तत्र विहरन्तं यथामरम्
तं माद्र्यनुजगामैका वसनं बिभ्रती शुभम्
Prahrishtamanasam tatra viharantam yathamaram
Tam madryanujagamaika vasanam bibhrati shubham
116.6
समीक्षमाणः स तु तां वयःस्थां तनुवाससम्
तस्य कामः प्रववृधे गहनेऽग्निरिवोत्थितः
Samikshamanah sa tu tam vayahstham tanuvasasam
Tasya kamah pravavridhe gahanegnirivotthitah
116.7
रहस्यात्मसमां दृष्ट्वा राजा राजीवलोचनाम्
न शशाक नियन्तुं तं कामं कामबलात्कृतः
Rahasyatmasamam drishtva raja rajivalochanam
Na shashaka niyantum tam kamam kamabalatkritah
116.8
तत एनां बलाद्राजा निजग्राह रहोगताम्
वार्यमाणस्तया देव्या विस्फुरन्त्या यथाबलम्
Tata enam baladraja nijagraha rahogatam
Varyamanastaya devya visphurantya yathabalam
116.9
स तु कामपरीतात्मा तं शापं नान्वबुध्यत
माद्रीं मैथुनधर्मेण गच्छमानो बलादिव
Sa tu kamaparitatma tam shapam nanvabudhyata
Madrim maithunadharmena gachchhamano baladiva
116.10
जीवितान्ताय कौरव्यो मन्मथस्य वशं गतः
शापजं भयमुत्सृज्य जगामैव बलात्प्रियाम्
Jivitantaya kauravyo manmathasya vasham gatah
Shapajam bhayamutsrijya jagamaiva balatpriyam
116.11
तस्य कामात्मनो बुद्धिः साक्षात्कालेन मोहिता
संप्रमथ्येन्द्रियग्रामं प्रनष्टा सह चेतसा
Tasya kamatmano buddhih sakshatkalena mohita
Sampramathyendriyagramam pranashta saha chetasa
116.12
स तया सह संगम्य भार्यया कुरुनन्दन
पाण्डुः परमधर्मात्मा युयुजे कालधर्मणा
Sa taya saha sangamya bharyaya kurunandana
Panduh paramadharmatma yuyuje kaladharmana
116.13
ततो माद्री समालिङ्ग्य राजानं गतचेतसम्
मुमोच दुःखजं शब्दं पुनः पुनरतीव ह
Tato madri samalingya rajanam gatachetasam
Mumocha duhkhajam shabdam punah punarativa ha
116.14
सह पुत्रैस्ततः कुन्ती माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
आजग्मुः सहितास्तत्र यत्र राजा तथागतः
Saha putraistatah kunti madriputrau cha pandavau
Ajagmuh sahitastatra yatra raja tathagatah
116.15
ततो माद्र्यब्रवीद्राजन्नार्ता कुन्तीमिदं वचः
एकैव त्वमिहागच्छ तिष्ठन्त्वत्रैव दारकाः
Tato madryabravidrajannarta kuntimidam vachah
Ekaiva tvamihagachchha tishthantvatraiva darakah
116.16
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्यास्तत्रैवावार्य दारकान्
हताहमिति विक्रुश्य सहसोपजगाम ह
Tachchhrutva vachanam tasyastatraivavarya darakan
Hatahamiti vikrushya sahasopajagama ha
116.17
दृष्ट्वा पाण्डुं च माद्रीं च शयानौ धरणीतले
कुन्ती शोकपरीताङ्गी विललाप सुदुःखिता
Drishtva pandum cha madrim cha shayanau dharanitale
Kunti shokaparitangi vilalapa suduhkhita
116.18
रक्ष्यमाणो मया नित्यं वीरः सततमात्मवान्
कथं त्वमभ्यतिक्रान्तः शापं जानन्वनौकसः
Rakshyamano maya nityam virah satatamatmavan
Katham tvamabhyatikrantah shapam jananvanaukasah
116.19
ननु नाम त्वया माद्रि रक्षितव्यो जनाधिपः
सा कथं लोभितवती विजने त्वं नराधिपम्
Nanu nama tvaya madri rakshitavyo janadhipah
Sa katham lobhitavati vijane tvam naradhipam
116.20
कथं दीनस्य सततं त्वामासाद्य रहोगताम्
तं विचिन्तयतः शापं प्रहर्षः समजायत
Katham dinasya satatam tvamasadya rahogatam
Tam vichintayatah shapam praharshah samajayata
116.21
धन्या त्वमसि बाह्लीकि मत्तो भाग्यतरा तथा
दृष्टवत्यसि यद्वक्त्रं प्रहृष्टस्य महीपतेः
Dhanya tvamasi bahliki matto bhagyatara tatha
Drishtavatyasi yadvaktram prahrishtasya mahipateh
116.22
माद्र्युवाच
विलोभ्यमानेन मया वार्यमाणेन चासकृत्
आत्मा न वारितोऽनेन सत्यं दिष्टं चिकीर्षुणा
Madryuvacha
Vilobhyamanena maya varyamanena chasakrit
Atma na varitonena satyam dishtam chikirshuna
116.23
कुन्त्युवाच
अहं ज्येष्ठा धर्मपत्नी ज्येष्ठं धर्मफलं मम
अवश्यं भाविनो भावान्मा मां माद्रि निवर्तय
Kuntyuvacha
Aham jyeshtha dharmapatni jyeshtham dharmaphalam mama
Avashyam bhavino bhavanma mam madri nivartaya
116.24
अन्वेष्यामीह भर्तारमहं प्रेतवशं गतम्
उत्तिष्ठ त्वं विसृज्यैनमिमान्रक्षस्व दारकान्
Anveshyamiha bhartaramaham pretavasham gatam
Uttishtha tvam visrijyainamimanrakshasva darakan
116.25
माद्र्युवाच
अहमेवानुयास्यामि भर्तारमपलायिनम्
न हि तृप्तास्मि कामानां तज्ज्येष्ठा अनुमन्यताम्
Madryuvacha
Ahamevanuyasyami bhartaramapalayinam
Na hi triptasmi kamanam tajjyeshtha anumanyatam
116.26
मां चाभिगम्य क्षीणोऽयं कामाद्भरतसत्तमः
तमुच्छिन्द्यामस्य कामं कथं नु यमसादने
Mam chabhigamya kshinoyam kamadbharatasattamah
Tamuchchhindyamasya kamam katham nu yamasadane
116.27
न चाप्यहं वर्तयन्ती निर्विशेषं सुतेषु ते
वृत्तिमार्ये चरिष्यामि स्पृशेदेनस्तथा हि माम्
Na chapyaham vartayanti nirvishesham suteshu te
Vrittimarye charishyami sprishedenastatha hi mam
116.28
तस्मान्मे सुतयोः कुन्ति वर्तितव्यं स्वपुत्रवत्
मां हि कामयमानोऽयं राजा प्रेतवशं गतः
Tasmanme sutayoh kunti vartitavyam svaputravat
Mam hi kamayamanoyam raja pretavasham gatah
116.29
राज्ञः शरीरेण सह ममापीदं कलेवरम्
दग्धव्यं सुप्रतिच्छन्नमेतदार्ये प्रियं कुरु
Ragyah sharirena saha mamapidam kalevaram
Dagdhavyam supratichchhannametadarye priyam kuru
116.30
दारकेष्वप्रमत्ता च भवेथाश्च हिता मम
अतोऽन्यन्न प्रपश्यामि संदेष्टव्यं हि किंचन
Darakeshvapramatta cha bhavethashcha hita mama
Atonyanna prapashyami sandeshtavyam hi kinchana
116.31
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा तं चिताग्निस्थं धर्मपत्नी नरर्षभम्
मद्रराजात्मजा तूर्णमन्वारोहद्यशस्विनी
Vaishampayana uvacha
Ityuktva tam chitagnistham dharmapatni nararshabham
Madrarajatmaja turnamanvarohadyashasvini