UtshovChapter 102
102.1
वैशंपायन उवाच
तेषु त्रिषु कुमारेषु जातेषु कुरुजाङ्गलम्
कुरवोऽथ कुरुक्षेत्रं त्रयमेतदवर्धत
Vaishampayana uvacha
Teshu trishu kumareshu jateshu kurujangalam
Kuravotha kurukshetram trayametadavardhata
102.2
ऊर्ध्वसस्याभवद्भूमिः सस्यानि फलवन्ति च
यथर्तुवर्षी पर्जन्यो बहुपुष्पफला द्रुमाः
Urdhvasasyabhavadbhumih sasyani phalavanti cha
Yathartuvarshi parjanyo bahupushpaphala drumah
102.3
वाहनानि प्रहृष्टानि मुदिता मृगपक्षिणः
गन्धवन्ति च माल्यानि रसवन्ति फलानि च
Vahanani prahrishtani mudita mrigapakshinah
Gandhavanti cha malyani rasavanti phalani cha
102.4
वणिग्भिश्चावकीर्यन्त नगराण्यथ शिल्पिभिः
शूराश्च कृतविद्याश्च सन्तश्च सुखिनोऽभवन्
Vanigbhishchavakiryanta nagaranyatha shilpibhih
Shurashcha kritavidyashcha santashcha sukhinobhavan
102.5
नाभवन्दस्यवः केचिन्नाधर्मरुचयो जनाः
प्रदेशेष्वपि राष्ट्राणां कृतं युगमवर्तत
Nabhavandasyavah kechinnadharmaruchayo janah
Pradesheshvapi rashtranam kritam yugamavartata
102.6
दानक्रियाधर्मशीला यज्ञव्रतपरायणाः
अन्योन्यप्रीतिसंयुक्ता व्यवर्धन्त प्रजास्तदा
Danakriyadharmashila yagyavrataparayanah
Anyonyapritisanyukta vyavardhanta prajastada
102.7
मानक्रोधविहीनाश्च जना लोभविवर्जिताः
अन्योन्यमभ्यवर्धन्त धर्मोत्तरमवर्तत
Manakrodhavihinashcha jana lobhavivarjitah
Anyonyamabhyavardhanta dharmottaramavartata
102.8
तन्महोदधिवत्पूर्णं नगरं वै व्यरोचत
द्वारतोरणनिर्यूहैर्युक्तमभ्रचयोपमैः
प्रासादशतसंबाधं महेन्द्रपुरसंनिभम्
Tanmahodadhivatpurnam nagaram vai vyarochata
Dvaratorananiryuhairyuktamabhrachayopamaih
Prasadashatasambadham mahendrapurasannibham
102.9
नदीषु वनखण्डेषु वापीपल्वलसानुषु
काननेषु च रम्येषु विजह्रुर्मुदिता जनाः
Nadishu vanakhandeshu vapipalvalasanushu
Kananeshu cha ramyeshu vijahrurmudita janah
102.10
उत्तरैः कुरुभिः सार्धं दक्षिणाः कुरवस्तदा
विस्पर्धमाना व्यचरंस्तथा सिद्धर्षिचारणैः
नाभवत्कृपणः कश्चिन्नाभवन्विधवाः स्त्रियः
Uttaraih kurubhih sardham dakshinah kuravastada
Vispardhamana vyacharanstatha siddharshicharanaih
Nabhavatkripanah kashchinnabhavanvidhavah striyah
102.11
तस्मिञ्जनपदे रम्ये बहवः कुरुभिः कृताः
कूपारामसभावाप्यो ब्राह्मणावसथास्तथा
भीष्मेण शास्त्रतो राजन्सर्वतः परिरक्षिते
Tasminjanapade ramye bahavah kurubhih kritah
Kuparamasabhavapyo brahmanavasathastatha
Bhishmena shastrato rajansarvatah parirakshite
102.12
बभूव रमणीयश्च चैत्ययूपशताङ्कितः
स देशः परराष्ट्राणि प्रतिगृह्याभिवर्धितः
भीष्मेण विहितं राष्ट्रे धर्मचक्रमवर्तत
Babhuva ramaniyashcha chaityayupashatankitah
Sa deshah pararashtrani pratigrihyabhivardhitah
Bhishmena vihitam rashtre dharmachakramavartata
102.13
क्रियमाणेषु कृत्येषु कुमाराणां महात्मनाम्
पौरजानपदाः सर्वे बभूवुः सततोत्सवाः
Kriyamaneshu krityeshu kumaranam mahatmanam
Paurajanapadah sarve babhuvuh satatotsavah
102.14
गृहेषु कुरुमुख्यानां पौराणां च नराधिप
दीयतां भुज्यतां चेति वाचोऽश्रूयन्त सर्वशः
Griheshu kurumukhyanam pauranam cha naradhipa
Diyatam bhujyatam cheti vachoshruyanta sarvashah
102.15
धृतराष्ट्रश्च पाण्डुश्च विदुरश्च महामतिः
जन्मप्रभृति भीष्मेण पुत्रवत्परिपालिताः
Dhritarashtrashcha pandushcha vidurashcha mahamatih
Janmaprabhriti bhishmena putravatparipalitah
102.16
संस्कारैः संस्कृतास्ते तु व्रताध्ययनसंयुताः
श्रमव्यायामकुशलाः समपद्यन्त यौवनम्
Sanskaraih sanskritaste tu vratadhyayanasanyutah
Shramavyayamakushalah samapadyanta yauvanam
102.17
धनुर्वेदेऽश्वपृष्ठे च गदायुद्धेऽसिचर्मणि
तथैव गजशिक्षायां नीतिशास्त्रे च पारगाः
Dhanurvedeshvaprishthe cha gadayuddhesicharmani
Tathaiva gajashikshayam nitishastre cha paragah
102.18
इतिहासपुराणेषु नानाशिक्षासु चाभिभो
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः सर्वत्र कृतनिश्रमाः
Itihasapuraneshu nanashikshasu chabhibho
Vedavedangatattvagyah sarvatra kritanishramah
102.19
पाण्डुर्धनुषि विक्रान्तो नरेभ्योऽभ्यधिकोऽभवत्
अत्यन्यान्बलवानासीद्धृतराष्ट्रो महीपतिः
Pandurdhanushi vikranto narebhyobhyadhikobhavat
Atyanyanbalavanasiddhritarashtro mahipatih
102.20
त्रिषु लोकेषु न त्वासीत्कश्चिद्विदुरसंमितः
धर्मनित्यस्ततो राजन्धर्मे च परमं गतः
Trishu lokeshu na tvasitkashchidvidurasammitah
Dharmanityastato rajandharme cha paramam gatah
102.21
प्रनष्टं शंतनोर्वंशं समीक्ष्य पुनरुद्धृतम्
ततो निर्वचनं लोके सर्वराष्ट्रेष्ववर्तत
Pranashtam shantanorvansham samikshya punaruddhritam
Tato nirvachanam loke sarvarashtreshvavartata
102.22
वीरसूनां काशिसुते देशानां कुरुजाङ्गलम्
सर्वधर्मविदां भीष्मः पुराणां गजसाह्वयम्
Virasunam kashisute deshanam kurujangalam
Sarvadharmavidam bhishmah puranam gajasahvayam
102.23
धृतराष्ट्रस्त्वचक्षुष्ट्वाद्राज्यं न प्रत्यपद्यत
करणत्वाच्च विदुरः पाण्डुरासीन्महीपतिः
Dhritarashtrastvachakshushtvadrajyam na pratyapadyata
Karanatvachcha vidurah pandurasinmahipatih