UtshovChapter 101
101.1
जनमेजय उवाच
किं कृतं कर्म धर्मेण येन शापमुपेयिवान्
कस्य शापाच्च ब्रह्मर्षे शूद्रयोनावजायत
Janamejaya uvacha
Kim kritam karma dharmena yena shapamupeyivan
Kasya shapachcha brahmarshe shudrayonavajayata
101.2
वैशंपायन उवाच
बभूव ब्राह्मणः कश्चिन्माण्डव्य इति विश्रुतः
धृतिमान्सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः
Vaishampayana uvacha
Babhuva brahmanah kashchinmandavya iti vishrutah
Dhritimansarvadharmagyah satye tapasi cha sthitah
101.3
स आश्रमपदद्वारि वृक्षमूले महातपाः
ऊर्ध्वबाहुर्महायोगी तस्थौ मौनव्रतान्वितः
Sa ashramapadadvari vrikshamule mahatapah
Urdhvabahurmahayogi tasthau maunavratanvitah
101.4
तस्य कालेन महता तस्मिंस्तपसि तिष्ठतः
तमाश्रमपदं प्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणः
अनुसार्यमाणा बहुभी रक्षिभिर्भरतर्षभ
Tasya kalena mahata tasminstapasi tishthatah
Tamashramapadam prapta dasyavo loptraharinah
Anusaryamana bahubhi rakshibhirbharatarshabha
101.5
ते तस्यावसथे लोप्त्रं निदधुः कुरुसत्तम
निधाय च भयाल्लीनास्तत्रैवान्वागते बले
Te tasyavasathe loptram nidadhuh kurusattama
Nidhaya cha bhayallinastatraivanvagate bale
101.6
तेषु लीनेष्वथो शीघ्रं ततस्तद्रक्षिणां बलम्
आजगाम ततोऽपश्यंस्तमृषिं तस्करानुगाः
Teshu lineshvatho shighram tatastadrakshinam balam
Ajagama tatopashyanstamrishim taskaranugah
101.7
तमपृच्छंस्ततो राजंस्तथावृत्तं तपोधनम्
कतरेण पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम
तेन गच्छामहे ब्रह्मन्पथा शीघ्रतरं वयम्
Tamaprichchhanstato rajanstathavrittam tapodhanam
Katarena patha yata dasyavo dvijasattama
Tena gachchhamahe brahmanpatha shighrataram vayam
101.8
तथा तु रक्षिणां तेषां ब्रुवतां स तपोधनः
न किंचिद्वचनं राजन्नवदत्साध्वसाधु वा
Tatha tu rakshinam tesham bruvatam sa tapodhanah
Na kinchidvachanam rajannavadatsadhvasadhu va
101.9
ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वानास्तदाश्रमम्
ददृशुस्तत्र संलीनांस्तांश्चोरान्द्रव्यमेव च
Tataste rajapurusha vichinvanastadashramam
Dadrishustatra sanlinanstanshchorandravyameva cha
101.10
ततः शङ्का समभवद्रक्षिणां तं मुनिं प्रति
संयम्यैनं ततो राज्ञे दस्यूंश्चैव न्यवेदयन्
Tatah shanka samabhavadrakshinam tam munim prati
Sanyamyainam tato ragye dasyunshchaiva nyavedayan
101.11
तं राजा सह तैश्चोरैरन्वशाद्वध्यतामिति
स वध्यघातैरज्ञातः शूले प्रोतो महातपाः
Tam raja saha taishchorairanvashadvadhyatamiti
Sa vadhyaghatairagyatah shule proto mahatapah
101.12
ततस्ते शूलमारोप्य तं मुनिं रक्षिणस्तदा
प्रतिजग्मुर्महीपालं धनान्यादाय तान्यथ
Tataste shulamaropya tam munim rakshinastada
Pratijagmurmahipalam dhananyadaya tanyatha
101.13
शूलस्थः स तु धर्मात्मा कालेन महता ततः
निराहारोऽपि विप्रर्षिर्मरणं नाभ्युपागमत्
धारयामास च प्राणानृषींश्च समुपानयत्
Shulasthah sa tu dharmatma kalena mahata tatah
Niraharopi viprarshirmaranam nabhyupagamat
Dharayamasa cha prananrishinshcha samupanayat
101.14
शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन महात्मना
संतापं परमं जग्मुर्मुनयोऽथ परंतप
Shulagre tapyamanena tapastena mahatmana
Santapam paramam jagmurmunayotha parantapa
101.15
ते रात्रौ शकुना भूत्वा संन्यवर्तन्त सर्वतः
दर्शयन्तो यथाशक्ति तमपृच्छन्द्विजोत्तमम्
श्रोतुमिच्छामहे ब्रह्मन्किं पापं कृतवानसि
Te ratrau shakuna bhutva sannyavartanta sarvatah
Darshayanto yathashakti tamaprichchhandvijottamam
Shrotumichchhamahe brahmankim papam kritavanasi
101.16
ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान्
दोषतः कं गमिष्यामि न हि मेऽन्योऽपराध्यति
Tatah sa munishardulastanuvacha tapodhanan
Doshatah kam gamishyami na hi menyoparadhyati
101.17
राजा च तमृषिं श्रुत्वा निष्क्रम्य सह मन्त्रिभिः
प्रसादयामास तदा शूलस्थमृषिसत्तमम्
Raja cha tamrishim shrutva nishkramya saha mantribhih
Prasadayamasa tada shulasthamrishisattamam
101.18
यन्मयापकृतं मोहादज्ञानादृषिसत्तम
प्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुमर्हसि
Yanmayapakritam mohadagyanadrishisattama
Prasadaye tvam tatraham na me tvam kroddhumarhasi
101.19
एवमुक्तस्ततो राज्ञा प्रसादमकरोन्मुनिः
कृतप्रसादो राजा तं ततः समवतारयत्
Evamuktastato ragya prasadamakaronmunih
Kritaprasado raja tam tatah samavatarayat
101.20
अवतार्य च शूलाग्रात्तच्छूलं निश्चकर्ष ह
अशक्नुवंश्च निष्क्रष्टुं शूलं मूले स चिच्छिदे
Avatarya cha shulagrattachchhulam nishchakarsha ha
Ashaknuvanshcha nishkrashtum shulam mule sa chichchhide
101.21
स तथान्तर्गतेनैव शूलेन व्यचरन्मुनिः
स तेन तपसा लोकान्विजिग्ये दुर्लभान्परैः
अणीमाण्डव्य इति च ततो लोकेषु कथ्यते
Sa tathantargatenaiva shulena vyacharanmunih
Sa tena tapasa lokanvijigye durlabhanparaih
Animandavya iti cha tato lokeshu kathyate
101.22
स गत्वा सदनं विप्रो धर्मस्य परमार्थवित्
आसनस्थं ततो धर्मं दृष्ट्वोपालभत प्रभुः
Sa gatva sadanam vipro dharmasya paramarthavit
Asanastham tato dharmam drishtvopalabhata prabhuh
101.23
किं नु तद्दुष्कृतं कर्म मया कृतमजानता
यस्येयं फलनिर्वृत्तिरीदृश्यासादिता मया
शीघ्रमाचक्ष्व मे तत्त्वं पश्य मे तपसो बलम्
Kim nu taddushkritam karma maya kritamajanata
Yasyeyam phalanirvrittiridrishyasadita maya
Shighramachakshva me tattvam pashya me tapaso balam
101.24
धर्म उवाच
पतंगकानां पुच्छेषु त्वयेषीका प्रवेशिता
कर्मणस्तस्य ते प्राप्तं फलमेतत्तपोधन
Dharma uvacha
Patangakanam puchchheshu tvayeshika praveshita
Karmanastasya te praptam phalametattapodhana
101.25
अणीमाण्डव्य उवाच
अल्पेऽपराधे विपुलो मम दण्डस्त्वया कृतः
शूद्रयोनावतो धर्म मानुषः संभविष्यसि
Animandavya uvacha
Alpeparadhe vipulo mama dandastvaya kritah
Shudrayonavato dharma manushah sambhavishyasi
101.26
मर्यादां स्थापयाम्यद्य लोके धर्मफलोदयाम्
आ चतुर्दशमाद्वर्षान्न भविष्यति पातकम्
परेण कुर्वतामेवं दोष एव भविष्यति
Maryadam sthapayamyadya loke dharmaphalodayam
A chaturdashamadvarshanna bhavishyati patakam
Parena kurvatamevam dosha eva bhavishyati
101.27
वैशंपायन उवाच
एतेन त्वपराधेन शापात्तस्य महात्मनः
धर्मो विदुररूपेण शूद्रयोनावजायत
Vaishampayana uvacha
Etena tvaparadhena shapattasya mahatmanah
Dharmo vidurarupena shudrayonavajayata
101.28
धर्मे चार्थे च कुशलो लोभक्रोधविवर्जितः
दीर्घदर्शी शमपरः कुरूणां च हिते रतः
Dharme charthe cha kushalo lobhakrodhavivarjitah
Dirghadarshi shamaparah kurunam cha hite ratah