UtshovChapter 16
16.1
श्री भगवानुवाच
अभयं सत्त्वसंशुद्धिः ज्ञानयोगव्यवस्थितिः।
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम्।।16.1।।
Shri bhagavanuvacha
Abhayam sattvasanshuddhih gyanayogavyavasthitih
Danam damashcha yagyashcha svadhyayastapa arjavam
16.2
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम्।दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम्।।16.2।।
Ahinsa satyamakrodhastyagah shantirapaishunam, daya bhuteshvaloluptvam mardavam hrirachapalam
16.3
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता।
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत।।16.3।।
Tejah kshama dhritih shauchamadroho natimanita
Bhavanti sampadam daivimabhijatasya bharata
16.4
दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च।अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्।।16.4।।
Dambho darpobhimanashcha krodhah parushyameva cha, agyanam chabhijatasya partha sampadamasurim
16.5
दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता।मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव।।16.5।।
Daivi sampadvimokshaya nibandhayasuri mata, ma shuchah sampadam daivimabhijatosi pandava
16.6
द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन् दैव आसुर एव च।दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे श्रृणु।।16.6।।
Dvau bhutasargau lokesmin daiva asura eva cha, daivo vistarashah prokta asuram partha me shrrinu
16.7
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः।न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते।।16.7।।
Pravrittim cha nivrittim cha jana na vidurasurah, na shaucham napi chacharo na satyam teshu vidyate
16.8
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्।अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम्।।16.8।।
Asatyamapratishtham te jagadahuranishvaram, aparasparasambhutam kimanyatkamahaitukam
16.9
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः।प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः।।16.9।।
Etam drishtimavashtabhya nashtatmanolpabuddhayah, prabhavantyugrakarmanah kshayaya jagatohitah
16.10
काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः।मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः।।16.10।।
Kamamashritya dushpuram dambhamanamadanvitah, mohadgrihitvasadgrahanpravartanteshuchivratah
16.11
चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः।कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्िचताः।।16.11।।
Chintamaparimeyam cha pralayantamupashritah, kamopabhogaparama etavaditi nishichatah
16.12
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः।ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान्।।16.12।।
Ashapashashatairbaddhah kamakrodhaparayanah, ihante kamabhogarthamanyayenarthasanchayan
16.13
इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम्।इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम्।।16.13।।
Idamadya maya labdhamimam prapsye manoratham, idamastidamapi me bhavishyati punardhanam
16.14
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि।ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी।।16.14।।
Asau maya hatah shatrurhanishye chaparanapi, ishvarohamaham bhogi siddhoham balavansukhi
16.15
आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया।यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः।।16.15।।
Adhyobhijanavanasmi konyosti sadrisho maya, yakshye dasyami modishya ityagyanavimohitah
16.16
अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः।प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ।।16.16।।
Anekachittavibhranta mohajalasamavritah, prasaktah kamabhogeshu patanti narakeshuchau
16.17
आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः।यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम्।।16.17।।
Atmasambhavitah stabdha dhanamanamadanvitah, yajante namayagyaiste dambhenavidhipurvakam
16.18
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः।मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः।।16.18।।
Ahankaram balam darpam kamam krodham cha sanshritah, mamatmaparadeheshu pradvishantobhyasuyakah
16.19
तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान्।क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु।।16.19।।
Tanaham dvishatah kruransansareshu naradhaman, kshipamyajasramashubhanasurishveva yonishu
16.20
आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि।
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्।।16.20।।
Asurim yonimapanna mudha janmani janmani
Mamaprapyaiva kaunteya tato yantyadhamam gatim
16.21
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः।कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत्।।16.21।।
Trividham narakasyedam dvaram nashanamatmanah, kamah krodhastatha lobhastasmadetattrayam tyajet
16.22
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः।आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम्।।16.22।।
Etairvimuktah kaunteya tamodvaraistribhirnarah, acharatyatmanah shreyastato yati param gatim
16.23
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः।न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्।।16.23।।
Yah shastravidhimutsrijya vartate kamakaratah, na sa siddhimavapnoti na sukham na param gatim
16.24
तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ।ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि।।16.24।।
Tasmachchhastram pramanam te karyakaryavyavasthitau, gyatva shastravidhanoktam karma kartumiharhasi