Sukta 4

4.1

Vasha gauh, 1-53 kashyapah, vasha, anushtup, 7 bhurik, 20 virat, 31 ushnigbrihatigarbha, 42 brihatigarbha

ददा॒मीत्ये॒व ब्रू॑या॒दनु॑ चैना॒मभु॑त्सत ।
व॒शां ब्र॒ह्मभ्यो॒ याच॑द्भ्य॒स्तत् प्र॒जाव॒दप॑त्यवत् ॥१॥

Dadamityeva bruyadanu chainamabhutsata
Vasham brahmabhyo yachadbhyastat prajavadapatyavat

4.2

प्र॒जया॒ स वि क्री॑णीते प॒शुभि॒श्चोप॑ दस्यति ।
य आ॑र्षे॒येभ्यो॒ याच॑द्भ्यो दे॒वानां॒ गां न दित्स॑ति ॥२॥

Prajaya sa vi krinite pashubhishchopa dasyati
Ya arsheyebhyo yachadbhyo devanam gam na ditsati

4.3

कू॒टया॑स्य॒ सं शी॑र्यन्ते श्लो॒णया॑ का॒टम॑र्दति ।
ब॒ण्डया॑ दह्यन्ते गृ॒हाः का॒णया॑ दीयते॒ स्वम् ॥३॥

Kutayasya sam shiryante shlonaya katamardati
Bandaya dahyante grihah kanaya diyate svam

4.4

वि॒लो॒हि॒तो अ॑धि॒ष्ठाना॑च्छ॒क्नो वि॑न्दति॒ गोप॑तिम्।
तथा॑ व॒शायाः॒ संवि॑द्यं दुरद॒भ्ना ह्यु॑१च्यसे॑ ॥४॥

Vilohito adhishthanachchhakno vindati gopatim
Tatha vashayah sanvidyam duradabhna hyu1chyase

4.5

प॒दोर॑स्या अधि॒ष्ठाना॑द् वि॒क्लिन्दु॒र्नाम॑ विन्दति ।
अ॒ना॒म॒नात् सं शी॑र्यन्ते॒ या मुखे॑नोप॒जिघ्र॑ति ॥५॥

Padorasya adhishthanad viklindurnama vindati
Anamanat sam shiryante ya mukhenopajighrati

4.6

यो अ॑स्याः॒ कर्णा॑वास्कु॒नोत्या स दे॒वेषु॑ वृश्चते ।
लक्ष्म॑ कुर्व॒ इति॒ मन्य॑ते॒ कनी॑यः कृणुते॒ स्वम् ॥६॥

Yo asyah karnavaskunotya sa deveshu vrishchate
Lakshma kurva iti manyate kaniyah krinute svam

4.7

यद॑स्याः॒ कस्मै॑ चि॒द् भोगा॑य॒ बाला॒न् कश्चि॑त् प्रकृ॒न्तति॑ ।
ततः॑ किशो॒रा म्रि॑यन्ते व॒त्सांश्च॒ घातु॑को॒ वृकः॑ ॥७॥

Yadasyah kasmai chid bhogaya balan kashchit prakrintati
Tatah kishora mriyante vatsanshcha ghatuko vrikah

4.8

यद॑स्या गोप॑तौ स॒त्या लोम॒ ध्वाङ्क्षो॒ अजी॑हिडत्।
ततः॑ कुमा॒रा म्रि॑यन्ते॒ यक्ष्मो॑ विन्दत्यनाम॒नात् ॥८॥

Yadasya gopatau satya loma dhvanksho ajihidat
Tatah kumara mriyante yakshmo vindatyanamanat

4.9

यद॑स्याः॒ पल्पू॑लनं॒ शकृ॑द् दा॒सी स॒मस्य॑ति ।
ततोऽप॑रूपं जायते॒ तस्मा॒दव्ये॑ष्य॒देन॑सः ॥९॥

Yadasyah palpulanam shakrid dasi samasyati
Tatoparupam jayate tasmadavyeshyadenasah

4.10

जाय॑माना॒भि जा॑यते दे॒वान्त्सब्रा॑ह्मणान् व॒शा।
तस्मा॑द् ब्र॒ह्मभ्यो॒ देयै॒षा तदा॑हुः॒ स्वस्य॒ गोप॑नम् ॥१०॥

Jayamanabhi jayate devantsabrahmanan vasha
Tasmad brahmabhyo deyaisha tadahuh svasya gopanam

4.11

य ए॑नां व॒निमा॒यन्ति॒ तेषां॑ दे॒वकृ॑ता व॒शा।
ब्र॒ह्म॒ज्येयं॒ तद॑ब्रुव॒न् य ए॑नां निप्रिया॒यते॑ ॥११॥

Ya enam vanimayanti tesham devakrita vasha
Brahmajyeyam tadabruvan ya enam nipriyayate

4.12

य आ॑र्षे॒येभ्यो॒ याच॑द्भ्यो दे॒वानां॒ गां न दित्स॑ति ।
आ स दे॒वेषु॑ वृश्चते ब्राह्म॒णानां॑ च म॒न्यवे॑ ॥१२॥

Ya arsheyebhyo yachadbhyo devanam gam na ditsati
A sa deveshu vrishchate brahmananam cha manyave

4.13

यो अ॑स्य॒ स्याद् व॑शाभो॒गो अ॒न्यामि॑च्छेत॒ तर्हि॒ सः ।
हिंस्ते॒ अद॑त्ता॒ पुरु॑षं याचि॒तां च॒ न दित्स॑ति ॥१३॥

Yo asya syad vashabhogo anyamichchheta tarhi sah
Hinste adatta purusham yachitam cha na ditsati

4.14

यथा॑ शेव॒धिर्निहि॑तो ब्राह्म॒णानां॒ तथा॑ व॒शा।
तामे॒तद॒च्छाय॑न्ति यस्मि॒न् कस्मिंश्च॒ जाय॑ते ॥१४॥

Yatha shevadhirnihito brahmananam tatha vasha
Tametadachchhayanti yasmin kasminshcha jayate

4.15

स्वमे॒तद॒च्छाय॑न्ति॒ यद् व॒शां ब्रा॑ह्म॒णा अ॒भि।
यथै॑नान॒न्यस्मि॑न् जिनी॒यादे॒वास्या॑ नि॒रोध॑नम् ॥१५॥

Svametadachchhayanti yad vasham brahmana abhi
Yathainananyasmin jiniyadevasya nirodhanam

4.16

चरे॑दे॒वा त्रै॑हाय॒णा दवि॑ज्ञातगदा स॒ती।
व॒शां च॑ वि॒द्यान्ना॑रद ब्राह्म॒णास्तर्ह्ये॒ष्याः ॥१६॥

Charedeva traihayana davigyatagada sati
Vasham cha vidyannarada brahmanastarhyeshyah

4.17

य ए॑ना॒मव॑शा॒माह॑ दे॒वानां॒ निहि॑तं नि॒धिम्।
उ॒भौ तस्मै॑ भवाश॒र्वौ प॑रि॒क्रम्येषु॑मस्यतः ॥१७॥

Ya enamavashamaha devanam nihitam nidhim
Ubhau tasmai bhavasharvau parikramyeshumasyatah

4.18

यो अ॑स्या॒ ऊधो॒ न वेदाथो॑ अस्या॒ स्तना॑नु॒त।
उ॒भये॑नै॒वास्मै॑ दुहे॒ दातुं॒ चे दश॑कद् व॒शाम् ॥१८॥

Yo asya udho na vedatho asya stananuta
Ubhayenaivasmai duhe datum che dashakad vasham

4.19

दु॒र॒द॒भ्नैन॒मा श॑ये याचि॒तां च॒ न दित्स॑ति ।
नास्मै॒ कामाः॒ समृ॑ध्यन्ते॒ यामद॑त्त्वा॒ चिकी॑र्षति ॥१९॥

Duradabhnainama shaye yachitam cha na ditsati
Nasmai kamah samridhyante yamadattva chikirshati

4.20

दे॒वा व॒शाम॑याच॒न् मुखं॑ कृ॒त्वा ब्राह्म॑णम्।
तेषां॒ सर्वे॑षा॒मद॑द॒द्धेडं॒ न्येऽति॒ मानु॑षः ॥२०॥

Deva vashamayachan mukham kritva brahmanam
Tesham sarveshamadadaddhedam nyeti manushah

4.21

हेडं॑ पशू॒नां न्येऽति ब्राह्म॒णेभ्योऽद॑दद् व॒शाम्।
दे॒वानां॒ निहि॑तं भा॒गं मर्त्य॒श्चेन्नि॑प्रिया॒यते॑ ॥२१॥

Hedam pashunam nyeti brahmanebhyodadad vasham
Devanam nihitam bhagam martyashchennipriyayate

4.22

यद॒न्ये श॒तं याचे॑युर्ब्राह्म॒णा गोप॑तिं व॒शाम्।
अथै॑नां दे॒वा अ॑ब्रुवन्ने॒वं ह॑ वि॒दुषो॑ व॒शा ॥२२॥

Yadanye shatam yacheyurbrahmana gopatim vasham
Athainam deva abruvannevam ha vidusho vasha

4.23

य ए॒वं वि॒दुषेऽद॒त्त्वाथा॒न्येभ्यो॒ दद॑द् व॒शाम्।
दु॒र्गा तस्मा॑ अधि॒ष्ठाने॑ पृथि॒वी स॒हदे॑वता ॥२३॥

Ya evam vidushedattvathanyebhyo dadad vasham
Durga tasma adhishthane prithivi sahadevata

4.24

दे॒वा व॒शाम॑याच॒न् यस्मि॒न्नग्रे॒ अजा॑यत ।
तामे॒तां वि॑द्या॒न्नार॑दः स॒ह दे॒वैरुदा॑जत ॥२४॥

Deva vashamayachan yasminnagre ajayata
Tametam vidyannaradah saha devairudajata

4.25

अ॒न॒प॒त्यमल्प॑पशुं व॒शा कृ॑णोति॒ पूरु॑षम्।
ब्रा॒ह्म॒णैश्च॑ याचि॒तामथै॑नां निप्रिया॒यते॑ ॥२५॥

Anapatyamalpapashum vasha krinoti purusham
Brahmanaishcha yachitamathainam nipriyayate

4.26

अ॒ग्नीषोमा॑भ्यां॒ कामा॑य मि॒त्राय॒ वरु॑णाय च ।
तेभ्यो॑ याचन्ति ब्राह्म॒णास्तेष्वा वृ॑श्च॒तेऽद॑दत् ॥२६॥

Agnishomabhyam kamaya mitraya varunaya cha
Tebhyo yachanti brahmanasteshva vrishchatedadat

4.27

याव॑दस्या॒ गोप॑ति॒र्नोप॑शृणु॒यादृचः॑ स्व॒यम्।
चरे॑दस्य॒ ताव॒द् गोषु॒ नास्य॑ श्रु॒त्वा गृ॒हे व॑सेत् ॥२७॥

Yavadasya gopatirnopashrinuyadrichah svayam
Charedasya tavad goshu nasya shrutva grihe vaset

4.28

यो अ॑स्या॒ ऋच॑ उप॒श्रुत्याथ॒ गोष्वची॑चरत्।
आयु॑श्च॒ तस्य॒ भूतिं॑ च दे॒वा वृ॑श्चन्ति हीडि॒ताः ॥२८॥

Yo asya richa upashrutyatha goshvachicharat
Ayushcha tasya bhutim cha deva vrishchanti hiditah

4.29

व॒शा चर॑न्ती बहु॒धा दे॒वानां॒ निहि॑तो नि॒धिः ।
आ॒विष्कृ॑णुष्व रू॒पाणि॑ य॒दा स्थाम॒ जिघां॑सति ॥२९॥

Vasha charanti bahudha devanam nihito nidhih
Avishkrinushva rupani yada sthama jighansati

4.30

आ॒विरा॒त्मानं॑ कृणुते य॒दा स्थाम॒ जिघांसति ।
अथो॑ ह ब्र॒ह्मभ्यो॑ व॒शा या॒ञ्च्याय॑ कृणुते॒ मनः॑ ॥३०॥

Aviratmanam krinute yada sthama jighansati
Atho ha brahmabhyo vasha yanchyaya krinute manah

4.31

मन॑सा॒ सं क॑ल्पयति॒ तद् दे॒वां अपि॑ गच्छति ।
ततो॑ ह ब्र॒ह्माणो॑ व॒शामु॑प॒प्रय॑न्ति॒ याचि॑तुम् ॥३१॥

Manasa sam kalpayati tad devam api gachchhati
Tato ha brahmano vashamupaprayanti yachitum

4.32

स्व॒धा॒का॒रेण॑ पि॒तृभ्यो॑ य॒ज्ञेन॑ दे॒वता॑भ्यः ।
दाने॑न राज॒न्योऽ व॒शाया॑ मा॒तुर्हेडं॒ न ग॑च्छति ॥३२॥

Svadhakarena pitribhyo yagyena devatabhyah
Danena rajanyo vashaya maturhedam na gachchhati

4.33

व॒शा मा॒ता रा॑ज॒न्यऽस्य॒ तथा॒ संभू॑तमग्र॒शः ।
तस्या॑ आहु॒रन॑र्पणं॒ यद् ब्र॒ह्मभ्यः॑ प्रदी॒यते॑ ॥३३॥

Vasha mata rajanyasya tatha sambhutamagrashah
Tasya ahuranarpanam yad brahmabhyah pradiyate

4.34

यथाज्यं॒ प्रगृ॑हीतमालु॒म्पेत् स्रु॒चो अ॒ग्नये॑ ।
ए॒वा ह॑ ब्र॒ह्मभ्यो॑ व॒शा म॒ग्नय॒ आ वृ॑श्च॒तेऽद॑दत् ॥३४॥

Yathajyam pragrihitamalumpet srucho agnaye
Eva ha brahmabhyo vasha magnaya a vrishchatedadat

4.35

पु॒रो॒डाश॑वत्सा सु॒दुघा॑ लो॒के॑ऽस्मा॒ उप॑ तिष्ठति ।
सास्मै॒ सर्वा॒न् कामा॑न् व॒शा प्र॑द॒दुषे॑ दुहे ॥३५॥

Purodashavatsa sudugha lokesma upa tishthati
Sasmai sarvan kaman vasha pradadushe duhe

4.36

सर्वा॒न् कामा॑न् यम॒राज्ये॑ व॒शा प्र॑द॒दुषे॑ दुहे ।
अथा॑हु॒र्नार॑कं लो॒कं नि॑रुन्धा॒नस्य॑ याचि॒ताम् ॥३६॥

Sarvan kaman yamarajye vasha pradadushe duhe
Athahurnarakam lokam nirundhanasya yachitam

4.37

प्र॒वी॒यमा॑ना चरति क्रु॒द्धा गोप॑तये व॒शा।
वे॒हतं मा॒ मन्य॑मानो मृ॒त्योः पाशे॑षु बध्यताम् ॥३७॥

Praviyamana charati kruddha gopataye vasha
Vehatam ma manyamano mrityoh pasheshu badhyatam

4.38

यो वे॒हतं॒ मन्य॑मानो॒ऽमा च॒ पच॑ते व॒शाम्।
अप्य॑स्य पु॒त्रान् पौत्रां॑श्च या॒चय॑ते॒ बृह॒स्पतिः॑ ॥३८॥

Yo vehatam manyamanoma cha pachate vasham
Apyasya putran pautranshcha yachayate brihaspatih

4.39

म॒हदे॒षाव॑ तपति॒ चर॑न्ती॒ गोषु॒ गौरपि॑ ।
अथो॑ ह॒ गोप॑तये व॒शाद॑दुषे वि॒षं दु॑हे ॥३९॥

Mahadeshava tapati charanti goshu gaurapi
Atho ha gopataye vashadadushe visham duhe

4.40

प्रि॒यं प॑शू॒नां भ॑वति॒ यद् ब्र॒ह्मभ्यः॑ प्रदी॒यते॑ ।
अथो॑ व॒शाया॒स्तत् प्रि॒यं यद् दे॑व॒त्रा ह॒विः स्यात् ॥४०॥

Priyam pashunam bhavati yad brahmabhyah pradiyate
Atho vashayastat priyam yad devatra havih syat

4.41

या व॒शा उ॒दक॑ल्पयन् दे॒वा य॒ज्ञादु॒देत्य॑ ।
तासां॑ विलि॒प्त्यं भी॒मामु॒दाकु॑रुत नार॒दः ॥४१॥

Ya vasha udakalpayan deva yagyadudetya
Tasam viliptyam bhimamudakuruta naradah

4.42

तां दे॒वा अ॑मीमांसन्त व॒शेया३मव॒शेति॑ ।
ताम॑ब्रवीन्नार॒द ए॒षा व॒शानां॑ व॒शत॒मेति॑ ॥४२॥

Tam deva amimansanta vasheya3mavasheti
Tamabravinnarada esha vashanam vashatameti

4.43

कति॒ नु व॒शा ना॑रद॒ यास्त्वं वेत्थ मनुष्य॒जाः ।
तास्त्वा॑ पृच्छामि वि॒द्वांसं॒ कस्या॒ नाश्नी॑या॒दब्रा॑ह्मणः ॥४३॥

Kati nu vasha narada yastvam vettha manushyajah
Tastva prichchhami vidvansam kasya nashniyadabrahmanah

4.44

वि॒लि॒प्त्या बृ॑हस्पते॒ या च॑ सू॒तव॑शा व॒शा।
तस्या॒ नाश्नी॑या॒दब्रा॑ह्मणो॒ या आ॒शंसे॑त॒ भूत्या॑म् ॥४४॥

Viliptya brihaspate ya cha sutavasha vasha
Tasya nashniyadabrahmano ya ashanseta bhutyam

4.45

नम॑स्ते अस्तु नारदानु॒ष्ठु वि॒दुषे॑ व॒शा।
क॒त॒मासां॑ भी॒मत॑मा॒ यामद॑त्त्वा परा॒भवे॑त् ॥४५॥

Namaste astu naradanushthu vidushe vasha
Katamasam bhimatama yamadattva parabhavet

4.46

वि॒लि॒प्ती या बृ॑हस्प॒तेऽथो॑ सू॒तव॑शा व॒शा।
तस्या॒ नाश्नी॑या॒दब्रा॑ह्मणो॒ य आ॒शंसे॑त॒ भूत्या॑म् ॥४६॥

Vilipti ya brihaspatetho sutavasha vasha
Tasya nashniyadabrahmano ya ashanseta bhutyam

4.47

त्रीणि॒ वै व॑शाजा॒तानि॑ विलि॒प्ती सू॒तव॑शा व॒शा।
ताः प्र यच्छेद् ब्र॒ह्मभ्यः॒ सोऽनाव्र॒स्कः प्र॒जाप॑तौ ॥४७॥

Trini vai vashajatani vilipti sutavasha vasha
Tah pra yachchhed brahmabhyah sonavraskah prajapatau

4.48

ए॒तद् वो॑ ब्राह्मणा ह॒विरिति॑ मन्वीत याचि॒तः ।
व॒शां चेदे॑नं॒ याचे॑यु॒र्या भी॒माद॑दुषो गृ॒हे ॥४८॥

Etad vo brahmana haviriti manvita yachitah
Vasham chedenam yacheyurya bhimadadusho grihe

4.49

दे॒वा व॒शां पर्य॑वद॒न् न नो॑ऽदा॒दिति॑ हीडि॒ताः ।
ए॒ताभि॑रृ॒ग्भिर्भे॒दं तस्मा॒द् वै स परा॑भवत् ॥४९॥

Deva vasham paryavadan na nodaditi hiditah
Etabhirrigbhirbhedam tasmad vai sa parabhavat

4.50

उ॒तैनां॑ भे॒दो नाद॑दाद् व॒शामिन्द्रे॑ण याचि॒तः ।
तस्मा॒त् तं दे॒वा आग॒सोऽवृ॑श्चन्नहमुत्त॒रे ॥५०॥

Utainam bhedo nadadad vashamindrena yachitah
Tasmat tam deva agasovrishchannahamuttare

4.51

ये व॒शाया॒ अदा॑नाय॒ वद॑न्ति परिरा॒पिणः॑ ।
इन्द्र॑स्य म॒न्यवे॑ जा॒ल्मा आ वृ॑श्चन्ते॒ अचि॑त्त्या ॥५१॥

Ye vashaya adanaya vadanti parirapinah
Indrasya manyave jalma a vrishchante achittya

4.52

ये गोप॑तिं परा॒णीयाथा॒हुर्मा द॑दा॒ इति॑ ।
रु॒द्रस्या॒स्तां ते हे॒तिं परि॑ य॒न्त्यचि॑त्त्या ॥५२॥

Ye gopatim paraniyathahurma dada iti
Rudrasyastam te hetim pari yantyachittya

4.53

यदि॑ हु॒तं यद्यहु॑ताम॒मा च॒ पच॑ते व॒शाम्।
दे॒वान्त्सब्रा॑ह्मणानृ॒त्वा जि॒ह्मो लो॒कान्निरृ॑च्छति ॥५३॥

Yadi hutam yadyahutamama cha pachate vasham
Devantsabrahmananritva jihmo lokannirrichchhati