अध्याय 223

223.1

युधिष्ठिर उवाच
प्रियः सर्वस्य लोकस्य सर्वसत्त्वाभिनन्दिता
गुणैः सर्वैरुपेतश्च को न्वस्ति भुवि मानवः

भीष्म उवाच
अत्र ते वर्तयिष्यामि पृच्छतो भरतर्षभ
उग्रसेनस्य संवादं नारदे केशवस्य च

उग्रसेन उवाच
पश्य संकल्पते लोको नारदस्य प्रकीर्तने
मन्ये स गुणसंपन्नो ब्रूहि तन्मम पृच्छतः

वासुदेव उवाच
कुकुराधिप यान्मन्ये शृणु तान्मे विवक्षतः
नारदस्य गुणान्साधून्संक्षेपेण नराधिप

न चारित्रनिमित्तोऽस्याहंकारो देहपातनः
अभिन्नश्रुतचारित्रस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः

तपस्वी नारदो बाढं वाचि नास्य व्यतिक्रमः
कामाद्वा यदि वा लोभात्तस्मात्सर्वत्र पूजितः

अध्यात्मविधितत्त्वज्ञः क्षान्तः शक्तो जितेन्द्रियः
ऋजुश्च सत्यवादी च तस्मात्सर्वत्र पूजितः

तेजसा यशसा बुद्ध्या नयेन विनयेन च
जन्मना तपसा वृद्धस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः

सुखशीलः सुसंभोगः सुभोज्यः स्वादरः शुचिः
सुवाक्यश्चाप्यनीर्ष्यश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः

कल्याणं कुरुते बाढं पापमस्मिन्न विद्यते
न प्रीयते परानर्थैस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः

वेदश्रुतिभिराख्यानैरर्थानभिजिगीषते
तितिक्षुरनवज्ञश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः

समत्वाद्धि प्रियो नास्ति नाप्रियश्च कथंचन
मनोनुकूलवादी च तस्मात्सर्वत्र पूजितः

बहुश्रुतश्चैत्रकथः पण्डितोऽनलसोऽशठः
अदीनोऽक्रोधनोऽलुब्धस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः

नार्थे न धर्मे कामे वा भूतपूर्वोऽस्य विग्रहः
दोषाश्चास्य समुच्छिन्नास्तस्मात्सर्वत्र पूजितः

दृढभक्तिरनिन्द्यात्मा श्रुतवाननृशंसवान्
वीतसंमोहदोषश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः

असक्तः सर्वसङ्गेषु सक्तात्मेव च लक्ष्यते
अदीर्घसंशयो वाग्मी तस्मात्सर्वत्र पूजितः

समाधिर्नास्य मानार्थे नात्मानं स्तौति कर्हिचित्
अनीर्ष्युर्दृढसंभाषस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः

लोकस्य विविधं वृत्तं प्रकृतेश्चाप्यकुत्सयन्
संसर्गविद्याकुशलस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः

नासूयत्यागमं कंचित्स्वं तपो नोपजीवति
अवन्ध्यकालो वश्यात्मा तस्मात्सर्वत्र पूजितः

कृतश्रमः कृतप्रज्ञो न च तृप्तः समाधितः
नियमस्थोऽप्रमत्तश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः

सापत्रपश्च युक्तश्च सुनेयः श्रेयसे परैः
अभेत्ता परगुह्यानां तस्मात्सर्वत्र पूजितः

न हृष्यत्यर्थलाभेषु नालाभेषु व्यथत्यपि
स्थिरबुद्धिरसक्तात्मा तस्मात्सर्वत्र पूजितः

तं सर्वगुणसंपन्नं दक्षं शुचिमकातरम्
कालज्ञं च नयज्ञं च कः प्रियं न करिष्यति