UtshovSarga 91
91.1
एतदाख्याय काकुत्स्थो भ्रातृभ्याममितप्रभः ।
लक्ष्मणं पुनरेवाह धर्मयुक्तमिदं वचः ।। ७.९१.१ ॥
Etadakhyaya kakutstho bhratribhyamamitaprabhah
Lakshmanam punarevaha dharmayuktamidam vachah
91.2
वसिष्ठं वामदेवं च जाबालिमथ कश्यपम् ।
द्विजांश्च सर्वप्रवरानश्वमेधपुरस्कृतान् ।। ७.९१.२ ॥
Vasishtham vamadevam cha jabalimatha kashyapam
Dvijanshcha sarvapravaranashvamedhapuraskritan
91.3
एतान्सर्वान्समानीय मन्त्रयित्वा च लक्ष्मण ।
हयं लक्षणसम्पन्नं विमोक्ष्यामि समाधिना ।। ७.९१.३ ॥
Etansarvansamaniya mantrayitva cha lakshmana
Hayam lakshanasampannam vimokshyami samadhina
91.4
तद्वाक्यं राघवेणोक्तं श्रुत्वा त्वरितविक्रमः ।
द्विजान्सर्वान्समाहूय दर्शयामास राघवम् ।। ७.९१.४ ॥
Tadvakyam raghavenoktam shrutva tvaritavikramah
Dvijansarvansamahuya darshayamasa raghavam
91.5
ते दृष्ट्वा देवसङ्काशं कृतपादाभिवन्दनम् ।
राघवं सुदुराधर्षमाशीर्भिः समपूजयन् ।। ७.९१.५ ॥
Te drishtva devasankasham kritapadabhivandanam
Raghavam suduradharshamashirbhih samapujayan
91.6
प्राञ्जलिः स तदा भूत्वा राघवो द्विजसत्तमान् ।
आचचक्षे ऽश्वमेधस्य ह्यभिप्रायं महायशाः ।। ७.९१.६ ॥
Pranjalih sa tada bhutva raghavo dvijasattaman
Achachakshe shvamedhasya hyabhiprayam mahayashah
91.7
ते तु रामस्य तच्छ्रुत्वा नमस्कृत्वा वृषध्वजम् ।
अश्वमेधं द्विजाः सर्वे पूजयन्ति स्म सर्वशः ।। ७.९१.७ ॥
Te tu ramasya tachchhrutva namaskritva vrishadhvajam
Ashvamedham dvijah sarve pujayanti sma sarvashah
91.8
स तेषां द्विजमुख्यानां वाक्यमद्भुतदर्शनम् ।
अश्वमेधाश्रितं श्रुत्वा भृशं प्रीतो ऽभवत्तदा ।। ७.९१.८ ॥
Sa tesham dvijamukhyanam vakyamadbhutadarshanam
Ashvamedhashritam shrutva bhrisham prito bhavattada
91.9
विज्ञाय कर्म तत्तेषां रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
प्रेषयस्व द्रुतं दूतान् सुग्रीवाय महात्मने ।। ७.९१.९ ॥
Vigyaya karma tattesham ramo lakshmanamabravit
Preshayasva drutam dutan sugrivaya mahatmane
91.10
यथा महद्भिर्हरिभिर्बहुभिश्च वनौकसाम् ।
सार्धमागच्छ भद्रं ते ह्यनुभोक्तुं महोत्सवम् ।। ७.९१.१० ॥
Yatha mahadbhirharibhirbahubhishcha vanaukasam
Sardhamagachchha bhadram te hyanubhoktum mahotsavam
91.11
बिभीषणश्च रक्षोभिः कामगैर्बहुभिर्वृतः ।
अश्वमेधं महायज्ञमायात्वतुलविक्रमः ।। ७.९१.११ ॥
Bibhishanashcha rakshobhih kamagairbahubhirvritah
Ashvamedham mahayagyamayatvatulavikramah
91.12
राजानश्च महाभागा ये मे प्रियचिकीर्षवः ।
सानुगाः क्षिप्रमायान्तु यज्ञं द्रष्टुमनुत्तमम् ।। ७.९१.१२ ॥
Rajanashcha mahabhaga ye me priyachikirshavah
Sanugah kshipramayantu yagyam drashtumanuttamam
91.13
देशान्तरगता ये च द्विजा धर्मसमाहिताः ।
आमन्त्रयस्व तान्सर्वानश्वमेधाय लक्ष्मण ।। ७.९१.१३ ॥
Deshantaragata ye cha dvija dharmasamahitah
Amantrayasva tansarvanashvamedhaya lakshmana
91.14
ऋषयश्च महाबाहो आहूयन्तां तपोधनाः ।
देशान्तरगताः सर्वे सदाराश्च द्विजातयः ।तथैव तालावचरास्तथैव नटनर्तकाः ।। ७.९१.१४ ॥
Rishayashcha mahabaho ahuyantam tapodhanah
Deshantaragatah sarve sadarashcha dvijatayah, tathaiva talavacharastathaiva natanartakah
91.15
यज्ञवाटश्च सुमहान्गोमत्या नैमिशे वने ।
आज्ञाप्यतां महाबाहो तद्धि पुण्यमनुत्तमम् ।। ७.९१.१५ ॥
Yagyavatashcha sumahangomatya naimishe vane
Agyapyatam mahabaho taddhi punyamanuttamam
91.16
शान्तयश्च महाबाहो प्रवर्त्यन्तां समन्ततः ।
। ७.९१.१६ ॥
Shantayashcha mahabaho pravartyantam samantatah
91.17
शतशश्चापि धर्मज्ञाः क्रतुमुख्यमनुत्तमम् ।
अनुभूय महायज्ञं नैमिशे रघुनन्दन ।। ७.९१.१७ ॥
Shatashashchapi dharmagyah kratumukhyamanuttamam
Anubhuya mahayagyam naimishe raghunandana
91.18
तुष्टः पुष्टश्च सर्वो ऽसौ मानितश्च यथाविधि ।
प्रीतिं यास्यति धर्मज्ञ शीघ्रमामन्त्र्यतां जनः ।। ७.९१.१८ ॥
Tushtah pushtashcha sarvo sau manitashcha yathavidhi
Pritim yasyati dharmagya shighramamantryatam janah
91.19
शतं वाहसहस्राणां तण्डुलानां वपुष्मताम् ।
अयुतं तिलमुद्गानां प्रयात्वग्रे महाबल ।। ७.९१.१९ ॥
Shatam vahasahasranam tandulanam vapushmatam
Ayutam tilamudganam prayatvagre mahabala
91.20
चणकानां कुलित्थानां माषाणां लवणस्य च ।
अतो ऽनुरूपं स्नेहं च गन्धं सङ्क्षिप्तमेव च ।। ७.९१.२० ॥
Chanakanam kulitthanam mashanam lavanasya cha
Ato nurupam sneham cha gandham sankshiptameva cha
91.21
सुवर्णकोट्यो बहुला हिरण्यस्य शतोत्तराः ।
अग्रतो भरतः कृत्वा गच्छत्वग्रे समाधिना ।। ७.९१.२१ ॥
Suvarnakotyo bahula hiranyasya shatottarah
Agrato bharatah kritva gachchhatvagre samadhina
91.22
अन्तरा पण्यवीथ्यश्च सर्वे च नटनर्तकाः ।
सूदा नार्यश्च बहवो नित्यं यौवनशालिनः ।। ७.९१.२२ ॥
Antara panyavithyashcha sarve cha natanartakah
Suda naryashcha bahavo nityam yauvanashalinah
91.23
भरतेन तु सार्धं ते यान्तु सैन्यानि चाग्रतः ।
नैगमा बलवृद्धाश्च द्विजाश्च सुसमाहिताः ।। ७.९१.२३ ॥
Bharatena tu sardham te yantu sainyani chagratah
Naigama balavriddhashcha dvijashcha susamahitah
91.24
कर्मान्तिकान्वर्धकिनः कोशाध्यक्षांश्च नैगमान् ।
मम मातऽस्तथा सर्वाः कुमारान्तःपुराणि च ।। ७.९१.२४ ॥
Karmantikanvardhakinah koshadhyakshanshcha naigaman
Mama matastatha sarvah kumarantahpurani cha
91.25
काञ्चनीं मम पत्नीं च दीक्षायां ज्ञांश्च कर्मणि ।
अग्रतो भरतः कृत्वा गच्छत्वग्रे महायशाः ।। ७.९१.२५ ॥
Kanchanim mama patnim cha dikshayam gyanshcha karmani
Agrato bharatah kritva gachchhatvagre mahayashah
91.26
उपकार्या महार्हाश्च पार्थिवानां महौजसाम् ।
सानुगानां नरश्रेष्ठो व्यादिदेश महाबलः ।। ७.९१.२६ ।।
Upakarya maharhashcha parthivanam mahaujasam
Sanuganam narashreshtho vyadidesha mahabalah