UtshovSarga 9
9.1
कस्यचित्त्वथ कालस्य सुमाली नाम राक्षसः ।
रसातलान्मर्त्यलोकं सर्वं वै विचचार ह ।। ७.९.१ ॥
Kasyachittvatha kalasya sumali nama rakshasah
Rasatalanmartyalokam sarvam vai vichachara ha
9.2
नीलजीमूतसङ्काशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।
कन्यां दुहितरं गृह्य विना पद्ममिव श्रियम् ।। ७.९.२ ॥
Nilajimutasankashastaptakanchanakundalah
Kanyam duhitaram grihya vina padmamiva shriyam
9.3
राक्षसेन्द्रः स तु तदा विचरन्वै महीतलम् ।
तदापश्यत्स गच्छन्तं पुष्पकेण धनेश्वरम् ।। ७.९.३ ॥
Rakshasendrah sa tu tada vicharanvai mahitalam
Tadapashyatsa gachchhantam pushpakena dhaneshvaram
9.4
गच्छन्तं पितरं द्रष्टुं पुलस्त्यतनयं विभुम् ।
तं दृष्ट्वा ऽमरसङ्काशं स्वच्छन्दं तपनोपमम् ।। ७.९.४ ॥
Gachchhantam pitaram drashtum pulastyatanayam vibhum
Tam drishtva marasankasham svachchhandam tapanopamam
9.5
रसातलं प्रविष्टः सन्मर्त्यलोकात्सविस्मयः ।
इत्येवं चिन्तयामास राक्षसानां महामतिः ।। ७.९.५ ॥
Rasatalam pravishtah sanmartyalokatsavismayah
Ityevam chintayamasa rakshasanam mahamatih
9.6
किं कृतं श्रेय इत्येवं वर्धेमहि कथं वयम् ।
अथाब्रवीत्सुतां रक्षः कैकसीं नाम नामतः ।। ७.९.६ ॥
Kim kritam shreya ityevam vardhemahi katham vayam
Athabravitsutam rakshah kaikasim nama namatah
9.7
पुत्रि प्रदानकालो ऽयं यौवनं व्यतिवर्तते ।
प्रत्याख्यानाच्च भीतैस्त्वं न वरैः प्रतिगृह्यसे ।। ७.९.७ ॥
Putri pradanakalo yam yauvanam vyativartate
Pratyakhyanachcha bhitaistvam na varaih pratigrihyase
9.8
त्वत्कृते च वयं सर्वे यन्त्रिता धर्मबुद्धयः ।
त्वं हि सर्वगुणोपेता श्रीः साक्षादिव पुत्रिके ।कन्यापितृत्वं दुःखं हि सर्वेषां मानकाङ्क्षिणाम् ।। ७.९.८ ॥
Tvatkrite cha vayam sarve yantrita dharmabuddhayah
Tvam hi sarvagunopeta shrih sakshadiva putrike, kanyapitritvam duhkham hi sarvesham manakankshinam
9.9
न ज्ञायते च कः कन्यां वरयेदिति कन्यके ।
। ७.९.९ ॥
Na gyayate cha kah kanyam varayediti kanyake
9.10
त्वं हि सर्वगुणोपेता श्रीः साक्षादिव पुत्रिके ।
मातुः कुलं पितृकुलं यत्र चैव प्रदीयते ।कुलत्रयं सदा कन्या संशये स्थाप्य तिष्ठति ।। ७.९.१० ॥
Tvam hi sarvagunopeta shrih sakshadiva putrike
Matuh kulam pitrikulam yatra chaiva pradiyate, kulatrayam sada kanya sanshaye sthapya tishthati
9.11
सा त्वं मुनिवरं श्रेष्ठं प्रजापतिकुलोद्भवम् ।
भज विश्रवसं पुत्रि पौलस्त्यं वरय स्वयम् ।। ७.९.११ ॥
Sa tvam munivaram shreshtham prajapatikulodbhavam
Bhaja vishravasam putri paulastyam varaya svayam
9.12
ईदृशास्ते भविष्यन्ति पुत्राः पुत्रि न संशयः ।
तेजसा भास्करसमो यादृशो ऽयं धनेश्वरः ।। ७.९.१२ ॥
Idrishaste bhavishyanti putrah putri na sanshayah
Tejasa bhaskarasamo yadrisho yam dhaneshvarah
9.13
सा तु तद्वचनं श्रुत्वा कन्यका पितृगौरवात् ।
तत्रोपागम्य सा तस्थौ विश्रवा यत्र तप्यते ।। ७.९.१३ ॥
Sa tu tadvachanam shrutva kanyaka pitrigauravat
Tatropagamya sa tasthau vishrava yatra tapyate
9.14
एतस्मिन्नन्तरे राम पुलस्त्यतनयो द्विजः ।
अग्निहोत्रमुपातिष्ठच्चतुर्थ इव पावकः ।। ७.९.१४ ॥
Etasminnantare rama pulastyatanayo dvijah
Agnihotramupatishthachchaturtha iva pavakah
9.15
अविचिन्त्य तु तां वेलां दारुणां पितृगौरवात् ।
उपसृत्याग्रतस्तस्य चरणाधोमुखी स्थिता ।विलिखन्ती मुहुर्भूमिमङ्गुष्ठाग्रेण भामिनी ।। ७.९.१५ ॥
Avichintya tu tam velam darunam pitrigauravat
Upasrityagratastasya charanadhomukhi sthita, vilikhanti muhurbhumimangushthagrena bhamini
9.16
स तु तां वीक्ष्य सुश्रोणीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
अब्रवीत्परमोदारो दीप्यमानां स्वतेजसा ।। ७.९.१६ ॥
Sa tu tam vikshya sushronim purnachandranibhananam
Abravitparamodaro dipyamanam svatejasa
9.17
भद्रे कस्यासि दुहिता कुतो वा त्वमिहागता ।
किं कार्यं कस्य वा हेतोस्तत्त्वतो ब्रूहि शोभने ।। ७.९.१७ ॥
Bhadre kasyasi duhita kuto va tvamihagata
Kim karyam kasya va hetostattvato bruhi shobhane
9.18
एवमुक्ता तु सा कन्या कृताञ्जलिरथाब्रवीत् ।
आत्मप्रभावेण मुने ज्ञातुमर्हसि मे मतम् ।। ७.९.१८ ॥
Evamukta tu sa kanya kritanjalirathabravit
Atmaprabhavena mune gyatumarhasi me matam
9.19
किं तु मां विद्धि ब्रह्मर्षे शासनात्पितुरागताम् ।
कैकसी नाम नाम्नाहं शेषं त्वं ज्ञातुमर्हसि ।। ७.९.१९ ॥
Kim tu mam viddhi brahmarshe shasanatpituragatam
Kaikasi nama namnaham shesham tvam gyatumarhasi
9.20
स तु गत्वा मुनिर्ध्यानं वाक्यमेतदुवाच ह ।
विज्ञातं ते मया भद्रे कारणं यन्मनोगतम् ।। ७.९.२० ॥
Sa tu gatva munirdhyanam vakyametaduvacha ha
Vigyatam te maya bhadre karanam yanmanogatam
9.21
सुताभिलाषो मत्तस्ते मत्तमातङ्गगामिनि ।
दारुणायां तु वेलायां यस्मात्त्वं मामुपस्थिता ।। ७.९.२१ ॥
Sutabhilasho mattaste mattamatangagamini
Darunayam tu velayam yasmattvam mamupasthita
9.22
शृणु तस्मात्सुतान्भद्रे यादृशाञ्जनयिष्यसि ।
दारुणान्दारुणाकारान्दारुणाभिजनप्रियान् ।। ७.९.२२ ॥
Shrinu tasmatsutanbhadre yadrishanjanayishyasi
Darunandarunakarandarunabhijanapriyan
9.23
प्रसविष्यसि सुश्रोणि राक्षसान्क्रूरकर्मणः ।
सा तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्याब्रवीद्वचः ।। ७.९.२३ ॥
Prasavishyasi sushroni rakshasankrurakarmanah
Sa tu tadvachanam shrutva pranipatyabravidvachah
9.24
भगवन्नीदृशान्पुत्रांस्त्वत्तो ऽहं ब्रह्मवादिनः ।
नेच्छामि सुदुराचारान्प्रसादं कर्तुमर्हसि ।। ७.९.२४ ॥
Bhagavannidrishanputranstvatto ham brahmavadinah
Nechchhami suduracharanprasadam kartumarhasi
9.25
कन्यया त्वेवमुक्तस्तु विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।
उवाच कैकसीं भूयः पूर्णेन्दुरिव रोहिणीम् ।। ७.९.२५ ॥
Kanyaya tvevamuktastu vishrava munipungavah
Uvacha kaikasim bhuyah purnenduriva rohinim
9.26
पश्चिमो यस्तव सुतो भविष्यति शुभानने ।
मम वंशानुरूपः स धर्मात्मा च भविष्यति ।। ७.९.२६ ॥
Pashchimo yastava suto bhavishyati shubhanane
Mama vanshanurupah sa dharmatma cha bhavishyati
9.27
एवमुक्ता तु सा कन्या राम कालेन केनचित् ।
जनयामास बीभत्सं रक्षोरूपं सुदारुणम् ।। ७.९.२७ ॥
Evamukta tu sa kanya rama kalena kenachit
Janayamasa bibhatsam rakshorupam sudarunam
9.28
दशग्रीवं महादंष्ट्रं नीलाञ्जनचयोपमम् ।
ताम्रोष्ठं विंशतिभुजं महास्यं दीप्तमूर्धजम् ।। ७.९.२८ ॥
Dashagrivam mahadanshtram nilanjanachayopamam
Tamroshtham vinshatibhujam mahasyam diptamurdhajam
9.29
तस्मिञ्जाते तु तत्काले सज्वालकवलाः शिवाः ।
क्रव्यादाश्चापसव्यानि मण्डलानि प्रचक्रमुः ।। ७.९.२९ ॥
Tasminjate tu tatkale sajvalakavalah shivah
Kravyadashchapasavyani mandalani prachakramuh
9.30
ववर्ष रुधिरं देवो मेघाश्च खरनिःस्वनाः ।
प्रबभौ न च सूर्यो वै महोल्काश्चापतन्भुवि ।। ७.९.३० ॥
Vavarsha rudhiram devo meghashcha kharanihsvanah
Prababhau na cha suryo vai maholkashchapatanbhuvi
9.31
चकम्पे जगती चैव ववुर्वाताः सुदारुणाः ।
अक्षोभ्यः क्षुभितश्चैव समुद्रः सरितां पतिः ।। ७.९.३१ ॥
Chakampe jagati chaiva vavurvatah sudarunah
Akshobhyah kshubhitashchaiva samudrah saritam patih
9.32
अथ नामाकरोत्तस्य पितामहसमः पिता ।
दशग्रीवः प्रसूतो ऽयं दशग्रीवो भविष्यति ।। ७.९.३२ ॥
Atha namakarottasya pitamahasamah pita
Dashagrivah prasuto yam dashagrivo bhavishyati
9.33
तस्य त्वनन्तरं जातः कुम्भकर्णो महाबलः ।
प्रमाणाद्यस्य विपुलं प्रमाणं नेह विद्यते ।। ७.९.३३ ॥
Tasya tvanantaram jatah kumbhakarno mahabalah
Pramanadyasya vipulam pramanam neha vidyate
9.34
ततः शूर्पणखा नाम सञ्जज्ञे विकृतानना ।
विभीषणश्च धर्मात्मा कैकस्याः पश्चिमः सुतः ।। ७.९.३४ ॥
Tatah shurpanakha nama sanjagye vikritanana
Vibhishanashcha dharmatma kaikasyah pashchimah sutah
9.35
तस्मिञ्जाते महासत्त्वे पुष्पवर्षं पपात ह ।
। ७.९.३५ ॥
Tasminjate mahasattve pushpavarsham papata ha
9.36
नभःस्थाने दुन्दुभयो देवानां प्राणदंस्तदा ।
वाक्यं चैवान्तरिक्षे च साधु साध्विति तत्तदा ।। ७.९.३६ ॥
Nabhahsthane dundubhayo devanam pranadanstada
Vakyam chaivantarikshe cha sadhu sadhviti tattada
9.37
तौ तु तत्र महारण्ये ववृधाते महौजसौ ।
कुम्भकर्णदशग्रीवौ लोकोद्वेगकरौ तदा ।। ७.९.३७ ॥
Tau tu tatra maharanye vavridhate mahaujasau
Kumbhakarnadashagrivau lokodvegakarau tada
9.38
कुम्भकर्णः प्रमत्तस्तु महर्षीन्धर्मवत्सलान् ।
त्रैलोक्यं भक्षयन्नित्यासन्तुष्टो विचचार ह ।। ७.९.३८ ॥
Kumbhakarnah pramattastu maharshindharmavatsalan
Trailokyam bhakshayannityasantushto vichachara ha
9.39
विभीषणस्तु धर्मात्मा नित्यं धर्मे व्यवस्थितः ।
स्वाध्यायनियताहार उवास विजितेन्द्रियः ।। ७.९.३९ ॥
Vibhishanastu dharmatma nityam dharme vyavasthitah
Svadhyayaniyatahara uvasa vijitendriyah
9.40
अथ वैश्रवणो देवस्तत्र कालेन केनचित् ।
आगतः पितरं द्रष्टुं पुष्पकेण धनेश्वरः ।। ७.९.४० ॥
Atha vaishravano devastatra kalena kenachit
Agatah pitaram drashtum pushpakena dhaneshvarah
9.41
तं दृष्ट्वा कैकसी तत्र ज्वलन्तमिव तेजसा ।
आगम्य राक्षसी तत्र दशग्रीवमुवाच ह ।। ७.९.४१ ॥
Tam drishtva kaikasi tatra jvalantamiva tejasa
Agamya rakshasi tatra dashagrivamuvacha ha
9.42
पुत्र वैश्रवणं पश्य भ्रातरं तेजसा वृतम् ।
भ्रातृभावे समे चापि पश्यात्मानं त्वमीदृशम् ।। ७.९.४२ ॥
Putra vaishravanam pashya bhrataram tejasa vritam
Bhratribhave same chapi pashyatmanam tvamidrisham
9.43
दशग्रीव तथा यत्नं कुरुष्वामितविक्रम ।
यथा त्वमसि मे पुत्र भव र्वैश्रवणोपमः ।। ७.९.४३ ॥
Dashagriva tatha yatnam kurushvamitavikrama
Yatha tvamasi me putra bhava rvaishravanopamah
9.44
मातुस्तद्वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः प्रतापवान् ।
अमर्षमतुलं लेभे प्रतिज्ञां चाकरोत्तदा ।। ७.९.४४ ॥
Matustadvachanam shrutva dashagrivah pratapavan
Amarshamatulam lebhe pratigyam chakarottada
9.45
सत्यं ते प्रतिजानामि भ्रातृतुल्यो ऽधिको ऽपि वा ।
भविष्याम्योजसा चैव सन्तापं त्यज हृद्गतम् ।। ७.९.४५ ॥
Satyam te pratijanami bhratritulyo dhiko pi va
Bhavishyamyojasa chaiva santapam tyaja hridgatam
9.46
ततस्तेनैव कोपेन दशग्रीवः सहानुजः ।
चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म तपसे धृतमानसः ।। ७.९.४६ ॥
Tatastenaiva kopena dashagrivah sahanujah
Chikirshurdushkaram karma tapase dhritamanasah
9.47
प्राप्स्यामि तपसा काममिति कृत्वा ऽध्यवस्य च ।
आगच्छदात्मसिद्ध्यर्थं गोकर्णस्याश्रमं शुभम् ।। ७.९.४७ ॥
Prapsyami tapasa kamamiti kritva dhyavasya cha
Agachchhadatmasiddhyartham gokarnasyashramam shubham
9.48
स राक्षसस्तत्र सहानुजस्तदा तपश्चकारातुलमुग्रविक्रमः ।
अतोषयच्चापि पितामहं विभुं ददौ स तुष्टश्च वराञ्जयावहान् ।। ७.९.४८ ।।
Sa rakshasastatra sahanujastada tapashchakaratulamugravikramah
Atoshayachchapi pitamaham vibhum dadau sa tushtashcha varanjayavahan