UtshovSarga 73
73.1
प्रस्थाप्य तु स शत्रुघ्नं भ्रातृभ्यां सह राघवः ।
प्रमुमोद सुखी राज्यं धर्मेण परिपालयन् ।। ७.७३.१ ॥
Prasthapya tu sa shatrughnam bhratribhyam saha raghavah
Pramumoda sukhi rajyam dharmena paripalayan
73.2
ततः कतिपयाहःसु वृद्धो जानपदो द्विजः ।
मृतं बालमुपादाय राजद्वारमुपागमत् ।। ७.७३.२ ॥
Tatah katipayahahsu vriddho janapado dvijah
Mritam balamupadaya rajadvaramupagamat
73.3
रुदन्बहुविधा वाचः स्नेहदुःखसमन्विताः ।
असकृत्पुत्र पुत्रेति वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.७३.३ ॥
Rudanbahuvidha vachah snehaduhkhasamanvitah
Asakritputra putreti vakyametaduvacha ha
73.4
किं नु मे दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् ।
यदहं पुत्रमेकं त्वां पश्यामि निधनं गतम् ।। ७.७३.४ ॥
Kim nu me dushkritam karma pura dehantare kritam
Yadaham putramekam tvam pashyami nidhanam gatam
73.5
अप्राप्तयौवनं बालं पञ्चवर्षसहस्रकम् ।
अकाले कालमापन्नं मम दुःखाय पुत्रक ।। ७.७३.५ ॥
Apraptayauvanam balam panchavarshasahasrakam
Akale kalamapannam mama duhkhaya putraka
73.6
अल्पैरहोभिर्निधनं गमिष्यामि न संशयः ।
अहं च जननी चैव तव शोकेन पुत्रक ।। ७.७३.६ ॥
Alpairahobhirnidhanam gamishyami na sanshayah
Aham cha janani chaiva tava shokena putraka
73.7
न स्मराम्यनृतं ह्युक्तं न च हिंसां स्मराम्यहम् ।
सर्वेषां प्राणिनां पापं कृतं नैव स्मराम्यहम् ।। ७.७३.७ ॥
Na smaramyanritam hyuktam na cha hinsam smaramyaham
Sarvesham praninam papam kritam naiva smaramyaham
73.8
केनाद्य दुष्कृतेनायं बाल एव ममात्मजः ।
अकृत्वा पितृकार्याणि गतो वैवस्वतक्षयम् ।। ७.७३.८ ॥
Kenadya dushkritenayam bala eva mamatmajah
Akritva pitrikaryani gato vaivasvatakshayam
73.9
नेदृशं दृष्टपूर्वं मे श्रुतं वा घोरदर्शनम् ।
मृत्युरप्राप्तकालानां रामस्य विषये यथा ।। ७.७३.९ ॥
Nedrisham drishtapurvam me shrutam va ghoradarshanam
Mrityurapraptakalanam ramasya vishaye yatha
73.10
रामस्य दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः ।
यथा हि विषयस्थानां बालानां मृत्युरागतः ।। ७.७३.१० ॥
Ramasya dushkritam kinchinmahadasti na sanshayah
Yatha hi vishayasthanam balanam mrityuragatah
73.11
नह्यन्यविषयस्थानां बालानां मृत्युतो भयम् ।
त्वं राजञ्जीवयस्वैनं बालं मृत्युवशं गतम् ।। ७.७३.११ ॥
Nahyanyavishayasthanam balanam mrityuto bhayam
Tvam rajanjivayasvainam balam mrityuvasham gatam
73.12
राजद्वारि मरिष्यामि पत्न्या सार्धमनाथवत् ।
ब्रह्महत्यां ततो राम समुपेत्य सुखी भव ।। ७.७३.१२ ॥
Rajadvari marishyami patnya sardhamanathavat
Brahmahatyam tato rama samupetya sukhi bhava
73.13
भ्रातृभिः सहितो राजन्दीर्घमायुरवाप्स्यसि ।
उषिताः स्म सुखं राज्ये तवास्मिन्सुमहाबल ।। ७.७३.१३ ॥
Bhratribhih sahito rajandirghamayuravapsyasi
Ushitah sma sukham rajye tavasminsumahabala
73.14
इदं तु पतितं तस्मात्तव राम वशे स्थिताः ।
कालस्य वशमापन्नाः स्वल्पं हि नहि नः सुखम् ।। ७.७३.१४ ॥
Idam tu patitam tasmattava rama vashe sthitah
Kalasya vashamapannah svalpam hi nahi nah sukham
73.15
सम्प्रत्यनाथो विषय इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
रामं नाथमिहासाद्य बालान्तकरणं ध्रुवम् ।। ७.७३.१५ ॥
Sampratyanatho vishaya ikshvakunam mahatmanam
Ramam nathamihasadya balantakaranam dhruvam
73.16
राजदोषैर्विपद्यन्ते प्रजा ह्यविधिपालिताः ।
असद्वृत्ते तु नृपतावकाले म्रियते जनः ।। ७.७३.१६ ॥
Rajadoshairvipadyante praja hyavidhipalitah
Asadvritte tu nripatavakale mriyate janah
73.17
यद्वा पुरेष्वयुक्तानि जना जनपदेषु च ।
कुर्वते न च रक्षा ऽस्ति तदा कालकृतं भयम् ।। ७.७३.१७ ॥
Yadva pureshvayuktani jana janapadeshu cha
Kurvate na cha raksha sti tada kalakritam bhayam
73.18
सुव्यक्तं राजदोषो हि भविष्यति न संशयः ।
पुरे जनपदे चापि ततो बालवधो ह्ययम् ।। ७.७३.१८ ॥
Suvyaktam rajadosho hi bhavishyati na sanshayah
Pure janapade chapi tato balavadho hyayam
73.19
एवं बहुविधैर्वाक्यैरुपरुध्य मुहुर्मुहुः ।
राजानं दुःखसन्तप्तः सुतं तमुपगूहते ।। ७.७३.१९ ।।
Evam bahuvidhairvakyairuparudhya muhurmuhuh
Rajanam duhkhasantaptah sutam tamupaguhate