UtshovSarga 6
6.1
तैर्वध्यमाना देवाश्च ऋषयश्च तपोधनाः ।
भयार्ताः शरणं जग्मुर्देवदेवं महेश्वरम् ।। ७.६.१ ॥
Tairvadhyamana devashcha rishayashcha tapodhanah
Bhayartah sharanam jagmurdevadevam maheshvaram
6.2
जगत्सृष्ट्यन्तकर्तारमजमव्यक्तरूपिणम् ।
आधारं सर्वलोकानामाराध्यं परमं गुरुम् ।। ७.६.२ ॥
Jagatsrishtyantakartaramajamavyaktarupinam
Adharam sarvalokanamaradhyam paramam gurum
6.3
ते समेत्य तु कामारिं त्रिपुरारिं त्रिलोचनम् ।
ऊचुः प्राञ्जलयो देवा भयगद्गदभाषिणः ।। ७.६.३ ॥
Te sametya tu kamarim tripurarim trilochanam
Uchuh pranjalayo deva bhayagadgadabhashinah
6.4
सुकेशपुत्रैर्भगवन्पितामहवरोद्धतैः ।
प्रजाध्यक्ष प्रजाः सर्वा बाध्यन्ते रिपुबाधनैः ।। ७.६.४ ॥
Sukeshaputrairbhagavanpitamahavaroddhataih
Prajadhyaksha prajah sarva badhyante ripubadhanaih
6.5
शरण्यान्यशरण्यानि ह्याश्रमाणि कृतानि नः ।
स्वर्गाच्च देवान्प्रच्याव्य स्वर्गे क्रीडन्ति देववत् ।। ७.६.५ ॥
Sharanyanyasharanyani hyashramani kritani nah
Svargachcha devanprachyavya svarge kridanti devavat
6.6
अहं विष्णुरहं रुद्रो ब्रह्माहं देवराडहम् ।
अहं यमश्च वरुणश्चन्द्रो ऽहं रविरप्यहम् ।। ७.६.६ ॥
Aham vishnuraham rudro brahmaham devaradaham
Aham yamashcha varunashchandro ham ravirapyaham
6.7
इति माली सुमाली च माल्यवांश्चैव राक्षसाः ।
बाधन्ते समरोद्धर्षा ये च तेषां पुरःसराः ।तन्नो देव भयार्तानामभयं दातुमर्हसि ।। ७.६.७ ॥
Iti mali sumali cha malyavanshchaiva rakshasah
Badhante samaroddharsha ye cha tesham purahsarah, tanno deva bhayartanamabhayam datumarhasi
6.8
अशिवं वपुरास्थाय जहि वै देवकण्टकान् ।
। ७.६.८ ।।धन्ते समरोद्धर्षा ये च तेषां पुरःसराः ।इत्युक्तस्तु सुरैः सर्वैः कपर्दी नीललोहितः ।सुकेशं प्रति सापेक्षः प्राह देवगणान्प्रभुः ।। ७.६.९ ॥
Ashivam vapurasthaya jahi vai devakantakan
, Dhante samaroddharsha ye cha tesham purahsarah, ityuktastu suraih sarvaih kapardi nilalohitah, sukesham prati sapekshah praha devagananprabhuh
6.9
अहं तान्न हनिष्यामि मयावध्या हि ते सुराः ।
किं तु मन्त्रं प्रदास्यामि यो वै तान्निहनिष्यति ।। ७.६.१० ॥
Aham tanna hanishyami mayavadhya hi te surah
Kim tu mantram pradasyami yo vai tannihanishyati
6.10
एतमेव समुद्योगं पुरस्कृत्य महर्षयः ।
गच्छध्वं शरणं विष्णुं हनिष्यति स तान्प्रभुः ।। ७.६.११ ॥
Etameva samudyogam puraskritya maharshayah
Gachchhadhvam sharanam vishnum hanishyati sa tanprabhuh
6.11
ततस्तु जयशब्देन प्रतिनन्द्य महेश्वरम् ।
विष्णोः समीपमाजग्मुर्निशाचरभयार्दिताः ।। ७.६.१२ ॥
Tatastu jayashabdena pratinandya maheshvaram
Vishnoh samipamajagmurnishacharabhayarditah
6.12
शङ्खचक्रधरं देवं प्रणम्य बहुमान्य च ।
ऊचुः सम्भ्रान्तवद्वाक्यं सुकेशतनयान्प्रति ।। ७.६.१३ ॥
Shankhachakradharam devam pranamya bahumanya cha
Uchuh sambhrantavadvakyam sukeshatanayanprati
6.13
सुकेशतनयैर्देव त्रिभिस्त्रेताग्निसन्निभैः ।
आक्रम्य वरदानेन स्थानान्यपहृतानि नः ।। ७.६.१४ ॥
Sukeshatanayairdeva tribhistretagnisannibhaih
Akramya varadanena sthananyapahritani nah
6.14
लङ्का नाम पुरी दुर्गा त्रिकूटशिखरे स्थिता ।
तत्र स्थिताः प्रबाधन्ते सर्वान्नः क्षणदाचराः ।। ७.६.१५ ॥
Lanka nama puri durga trikutashikhare sthita
Tatra sthitah prabadhante sarvannah kshanadacharah
6.15
स त्वमस्मद्धितार्थाय जहि तान्मधुसूदन ।
शरणं त्वां वयं प्राप्ता गतिर्भव सुरेश्वर ।। ७.६.१६ ॥
Sa tvamasmaddhitarthaya jahi tanmadhusudana
Sharanam tvam vayam prapta gatirbhava sureshvara
6.16
चक्रकृत्तास्यकमलान्निवेदय यमाय वै ।
भयेष्वभयदो ऽस्माकं नान्यो ऽस्ति भवता विना ।। ७.६.१७ ॥
Chakrakrittasyakamalannivedaya yamaya vai
Bhayeshvabhayado smakam nanyo sti bhavata vina
6.17
राक्षसान्समरे दुष्टान्सानुबन्धान्मदोद्धतान् ।
नुदं त्वं नो भयं देव नीहारमिव भास्करः ।। ७.६.१८ ॥
Rakshasansamare dushtansanubandhanmadoddhatan
Nudam tvam no bhayam deva niharamiva bhaskarah
6.18
इत्येवं दैवतैरुक्तो देवदेवो जनार्दनः ।
अभयं भयदो ऽरीणां दत्त्वा देवानुवाच ह ।। ७.६.१९ ॥
Ityevam daivatairukto devadevo janardanah
Abhayam bhayado rinam dattva devanuvacha ha
6.19
सुकेशं राक्षसं जाने ईशानवरदर्पितम् ।
तांश्चास्य तनयाञ्जाने येषां ज्येष्ठः स माल्यवान् ।। ७.६.२० ॥
Sukesham rakshasam jane ishanavaradarpitam
Tanshchasya tanayanjane yesham jyeshthah sa malyavan
6.20
तानहं समतिक्रान्तमर्यादान्राक्षसाधमान् ।
निहनिष्यामि सङ्क्रुद्धः सुरा भवत विज्वराः ।। ७.६.२१ ॥
Tanaham samatikrantamaryadanrakshasadhaman
Nihanishyami sankruddhah sura bhavata vijvarah
6.21
इत्युक्तास्ते सुराः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना ।
यथावासं ययुर्हृष्टाः प्रशंसन्तो जनार्दनम् ।। ७.६.२२ ॥
Ityuktaste surah sarve vishnuna prabhavishnuna
Yathavasam yayurhrishtah prashansanto janardanam
6.22
विबुधानां समुद्योगं माल्यवांस्तु निशाचरः ।
श्रुत्वा तौ भ्रातरौ वीराविदं वचनमब्रवीत् ।। ७.६.२३ ॥
Vibudhanam samudyogam malyavanstu nishacharah
Shrutva tau bhratarau viravidam vachanamabravit
6.23
अमरा ऋषयश्चैव सङ्गम्य किल शकरम् ।
अस्मद्वधं परीप्सन्त इदं वचनमब्रुवन् ।। ७.६.२४ ॥
Amara rishayashchaiva sangamya kila shakaram
Asmadvadham paripsanta idam vachanamabruvan
6.24
सुकेशतनया देव वरदानबलोद्धताः ।
बाधन्ते ऽस्मान्समुद्दृप्ता घोररूपाः पदे पदे ।। ७.६.२५ ॥
Sukeshatanaya deva varadanabaloddhatah
Badhante smansamuddripta ghorarupah pade pade
6.25
राक्षसैरभिभूताः स्म न शक्ताः स्म प्रजापते ।
स्वेषु सद्मसु संस्थातुं भयात्तेषां दुरात्मनाम् ।। ७.६.२६ ॥
Rakshasairabhibhutah sma na shaktah sma prajapate
Sveshu sadmasu sansthatum bhayattesham duratmanam
6.26
तदस्माकं हितार्थाय जहि तांश्च त्रिलोचन ।
राक्षसान्हुङ्कृतेनैव दह प्रदहतां वर ।। ७.६.२७ ॥
Tadasmakam hitarthaya jahi tanshcha trilochana
Rakshasanhunkritenaiva daha pradahatam vara
6.27
इत्येवं त्रिदशैरुक्तो निशम्यान्धकसूदनः ।
शिरः करं च धुन्वान इदं वचनमब्रवीत् ।। ७.६.२८ ॥
Ityevam tridashairukto nishamyandhakasudanah
Shirah karam cha dhunvana idam vachanamabravit
6.28
अवध्या मम ते देवाः सुकेशतनया रणे ।
मन्त्रं तु वः प्रदास्यामि यस्तान्वै निहनिष्यति ।। ७.६.२९ ॥
Avadhya mama te devah sukeshatanaya rane
Mantram tu vah pradasyami yastanvai nihanishyati
6.29
यो ऽसौ चक्रगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः ।
हरिर्नारायणः श्रीमान् शरणं तं प्रपद्यथ ।। ७.६.३० ॥
Yo sau chakragadapanih pitavasa janardanah
Harirnarayanah shriman sharanam tam prapadyatha
6.30
हरादवाप्य ते मन्त्रं कामारिमभिवाद्य च ।
नारायणालयं प्राप्य तस्मै सर्वं न्यवेदयन् ।। ७.६.३१ ॥
Haradavapya te mantram kamarimabhivadya cha
Narayanalayam prapya tasmai sarvam nyavedayan
6.31
ततो नारायणेनोक्ता देवा इन्द्रपुरोगमाः ।
सुरारींस्तान्हनिष्यामि सुरा भवत विज्वराः ।। ७.६.३२ ॥
Tato narayanenokta deva indrapurogamah
Surarinstanhanishyami sura bhavata vijvarah
6.32
देवानां भयभीतानां हरिणा राक्षसर्षभौ ।
प्रतिज्ञातो वधो ऽस्माकं चिन्त्यतां यदिह क्षमम् ।। ७.६.३३ ॥
Devanam bhayabhitanam harina rakshasarshabhau
Pratigyato vadho smakam chintyatam yadiha kshamam
6.33
हिरण्यकशिपोर्मृत्युरन्येषां च सुरद्विषाम् ।
नमुचिः कालनेमिश्च संह्रादो वीरसत्तमः ।। ७.६.३४ ॥
Hiranyakashipormrityuranyesham cha suradvisham
Namuchih kalanemishcha sanhrado virasattamah
6.34
राधेयो बहुमायी च लोकपालो ऽथ धार्मिकः ।
यमलार्जुनौ च हार्दिक्यः शुम्भश्चैव निशुम्भकः ।। ७.६.३५ ॥
Radheyo bahumayi cha lokapalo tha dharmikah
Yamalarjunau cha hardikyah shumbhashchaiva nishumbhakah
6.35
असुरा दानवाश्चैव सत्त्ववन्तो महाबलाः ।
सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते ऽपराजिताः ।। ७.६.३६ ॥
Asura danavashchaiva sattvavanto mahabalah
Sarve samaramasadya na shruyante parajitah
6.36
सर्वैः क्रतुशतैरिष्टं सर्वे मायाविदस्तथा ।
सर्वे सर्वास्त्रकुशलाः सर्वे शत्रुभयङ्कराः ।। ७.६.३७ ॥
Sarvaih kratushatairishtam sarve mayavidastatha
Sarve sarvastrakushalah sarve shatrubhayankarah
6.37
नारायणेन निहताः शतशो ऽथ सहस्रशः ।
एतज्ज्ञात्वा तु सर्वेषां क्षमं कर्तुमिहार्हथ ।। ७.६.३८ ॥
Narayanena nihatah shatasho tha sahasrashah
Etajgyatva tu sarvesham kshamam kartumiharhatha
6.38
ततः सुमाली माली च श्रुत्वा माल्यवतो वचः ।
ऊचतुर्भ्रातरं ज्येष्ठं भगांशाविव वासवम् ।। ७.६.३९ ॥
Tatah sumali mali cha shrutva malyavato vachah
Uchaturbhrataram jyeshtham bhaganshaviva vasavam
6.39
स्वधीतं दत्तमिष्टं चाप्यैश्वर्यं परिपालितम् ।
आयुर्निरामयं प्राप्तं सुधर्मः प्रापितः पथि ।। ७.६.४० ॥
Svadhitam dattamishtam chapyaishvaryam paripalitam
Ayurniramayam praptam sudharmah prapitah pathi
6.40
देवसागरमक्षोभ्यं शस्त्रैः समवगाह्य च ।
जिता द्विषो ह्यप्रतिमास्तन्नो मृत्युकृतं भयम् ।। ७.६.४१ ॥
Devasagaramakshobhyam shastraih samavagahya cha
Jita dvisho hyapratimastanno mrityukritam bhayam
6.41
नारायणश्च रुद्रश्च शक्रश्चापि यमस्तथा ।
अस्माकं प्रमुखे स्थातुं सर्वे बिभ्यति सर्वदा ।। ७.६.४२ ॥
Narayanashcha rudrashcha shakrashchapi yamastatha
Asmakam pramukhe sthatum sarve bibhyati sarvada
6.42
विष्णोर्देवस्य नास्त्येव कारणं राक्षसेश्वर ।
देवानामेव दोषेण विष्णोः प्रचलितं मनः ।। ७.६.४३ ॥
Vishnordevasya nastyeva karanam rakshaseshvara
Devanameva doshena vishnoh prachalitam manah
6.43
तस्मादद्य समुद्युक्ताः सर्वसैन्यसमावृताः ।
देवानेव जिघांसाम एभ्यो दोषः समुत्थितः ।। ७.६.४४ ॥
Tasmadadya samudyuktah sarvasainyasamavritah
Devaneva jighansama ebhyo doshah samutthitah
6.44
एवं सम्मन्त्र्य बलिनः सर्वे सैन्यसमावृताः ।
उद्योगं घोषयित्वा तु सर्वे नैर्ऋतपुङ्गवाः ॥
Evam sammantrya balinah sarve sainyasamavritah
Udyogam ghoshayitva tu sarve nairritapungavah
6.45
युद्धाय निर्ययुः क्रुद्धा जम्भवृत्रबला इव ।
। ७.६.४५ ॥
Yuddhaya niryayuh kruddha jambhavritrabala iva
6.46
इति ते राम सम्मन्त्र्य सर्वोद्योगेन राक्षसाः ।
युद्धाय निर्ययुः सर्वे महाकाया महाबलाः ।। ७.६.४६ ॥
Iti te rama sammantrya sarvodyogena rakshasah
Yuddhaya niryayuh sarve mahakaya mahabalah
6.47
स्यन्दनैर्वारणैश्चैव हयैश्च गिरिसन्निभैः ।
खरैर्गोभी रथोष्ट्रैश्च शिंशुमारैर्भुजङ्गमैः ।। ७.६.४७ ॥
Syandanairvaranaishchaiva hayaishcha girisannibhaih
Kharairgobhi rathoshtraishcha shinshumarairbhujangamaih
6.48
मकरैः कच्छपैर्मीनैर्विहङ्गैर्गरुडोपमैः ।
सिंहैर्व्याघ्रैर्वराहैश्च सृमरैश्चमरैरपि ।। ७.६.४८ ॥
Makaraih kachchhapairminairvihangairgarudopamaih
Sinhairvyaghrairvarahaishcha srimaraishchamarairapi
6.49
त्यक्त्वा लङ्कां गताः सर्वे राक्षसा बलगर्विताः ।
प्रयाता देवलोकाय योद्धुं दैवतशत्रवः ।। ७.६.४९ ॥
Tyaktva lankam gatah sarve rakshasa balagarvitah
Prayata devalokaya yoddhum daivatashatravah
6.50
लङ्काविपर्ययं दृष्ट्वा यानि लङ्कालयान्यथ ।
भूतानि भयदर्शीनि विमनस्कानि सर्वशः ।। ७.६.५० ॥
Lankaviparyayam drishtva yani lankalayanyatha
Bhutani bhayadarshini vimanaskani sarvashah
6.51
रथोत्तमैरुह्यमानाः शतशो ऽथ सहस्रशः ।
। ७.६.५१ ॥
Rathottamairuhyamanah shatasho tha sahasrashah
6.52
प्रयाता राक्षसास्तूर्णं देवलोकं प्रयत्नतः ।
रक्षसामेव मार्गेण दैवतान्यपचक्रमुः ।। ७.६.५२ ॥
Prayata rakshasasturnam devalokam prayatnatah
Rakshasameva margena daivatanyapachakramuh
6.53
भौमाश्चैवान्तरिक्षाश्च कालाज्ञप्ता भयावहाः ।
उत्पाता राक्षसेन्द्राणामभावाय समुत्थिताः ।। ७.६.५३ ॥
Bhaumashchaivantarikshashcha kalagyapta bhayavahah
Utpata rakshasendranamabhavaya samutthitah
6.54
अस्थीनि मेघा ववृषुरुष्णं शोणितमेव च ।
वेलां समुद्राश्चोत्क्रान्ताश्चेलुश्चाप्यथ भूधराः ।। ७.६.५४ ॥
Asthini megha vavrishurushnam shonitameva cha
Velam samudrashchotkrantashchelushchapyatha bhudharah
6.55
अट्टहासान्विमुञ्चन्तो घननादसमस्वनाः ।
वाश्यन्त्यश्च शिवास्तत्र दारुणं घोरदर्शनाः ।। ७.६.५५ ॥
Attahasanvimunchanto ghananadasamasvanah
Vashyantyashcha shivastatra darunam ghoradarshanah
6.56
सम्पतन्त्यथ भूतानि दृश्यन्ते च यथाक्रमम् ।
गृध्रचक्रं महच्चात्र ज्वलनोद्गारिभिर्मुखैः ।। ७.६.५६ ॥
Sampatantyatha bhutani drishyante cha yathakramam
Gridhrachakram mahachchatra jvalanodgaribhirmukhaih
6.57
राक्षसानामुपरि खे भ्रमते ऽलातचक्रवत् ।
कपोता रक्तपादाश्च शारिका विद्रुता ययुः ॥
Rakshasanamupari khe bhramate latachakravat
Kapota raktapadashcha sharika vidruta yayuh
6.58
काका वाश्यन्ति तत्रैव बिडाला वै द्विपादयः ।
। ७.६.५७ ॥
Kaka vashyanti tatraiva bidala vai dvipadayah
6.59
उत्पातांस्ताननादृत्य राक्षसा बलगर्विताः ।
यान्त्येव न निवर्त्तन्ते मृत्युपाशावपाशिताः ।। ७.६.५८ ॥
Utpatanstananadritya rakshasa balagarvitah
Yantyeva na nivarttante mrityupashavapashitah
6.60
माल्यवांश्च सुमाली च माली च सुमहाबलाः ।
आसन्पुरःसरास्तेषां क्रतूनामिव पावकाः ।। ७.६.५९ ॥
Malyavanshcha sumali cha mali cha sumahabalah
Asanpurahsarastesham kratunamiva pavakah
6.61
माल्यवन्तं च ते सर्वे माल्यवन्तमिवाचलम् ।
निशाचरा ह्याश्रयन्ति धातारमिव देवताः ।। ७.६.६० ॥
Malyavantam cha te sarve malyavantamivachalam
Nishachara hyashrayanti dhataramiva devatah
6.62
तद्बलं राक्षसेन्द्राणां महाभ्रघननादितम् ।
जयेप्सया देवलोकं ययौ मालिवशे स्थितम् ।। ७.६.६१ ॥
Tadbalam rakshasendranam mahabhraghananaditam
Jayepsaya devalokam yayau malivashe sthitam
6.63
राक्षसानां समुद्योगं तं तु नारायणः प्रभुः ।
देवदूतादुपश्रुत्य चक्रे युद्धे तदा मनः ।। ७.६.६२ ॥
Rakshasanam samudyogam tam tu narayanah prabhuh
Devadutadupashrutya chakre yuddhe tada manah
6.64
स सज्जायुधतूणीरो वैनतेयोपरि स्थितः ।
आसज्ज्य कवचं दिव्यं सहस्रार्कसमद्युति ।। ७.६.६३ ॥
Sa sajjayudhatuniro vainateyopari sthitah
Asajjya kavacham divyam sahasrarkasamadyuti
6.65
आबध्य शरसम्पूर्णे इषुधी विमले तदा ।
श्रोणिसूत्रं च खड्गं च विमलं कमलेक्षणः ॥
Abadhya sharasampurne ishudhi vimale tada
Shronisutram cha khadgam cha vimalam kamalekshanah
6.66
शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गखड्गाख्यप्रवरायुधान् ।
। ७.६.६४ ॥
Shankhachakragadasharngakhadgakhyapravarayudhan
6.67
सुपर्णं गिरिसङ्काशं वैनतेयमथास्थितः ।
राक्षसानामभावाय ययौ तूर्णतरं प्रभुः ।। ७.६.६५ ॥
Suparnam girisankasham vainateyamathasthitah
Rakshasanamabhavaya yayau turnataram prabhuh
6.68
सुपर्णपृष्ठे स बभौ श्यामः पीताम्बरो हरिः ।
काञ्चनस्य गिरेः शृङ्गे सतडित्तोयदो यथा ।। ७.६.६६ ॥
Suparnaprishthe sa babhau shyamah pitambaro harih
Kanchanasya gireh shringe satadittoyado yatha
6.69
स सिद्धदेवर्षिमहोरगैश्च गन्धर्वयक्षैरुपगीयमानः ।
समाससादासुरसैन्यशत्रूंश्चक्रासिशार्ङ्गायुधशङ्खपाणिः ।। ७.६.६७ ॥
Sa siddhadevarshimahoragaishcha gandharvayakshairupagiyamanah
Samasasadasurasainyashatrunshchakrasisharngayudhashankhapanih
6.70
सुपर्णपक्षानिलनुन्नपक्षं भ्रमत्पताकं प्रविकीर्णशस्त्रम् ।
चचाल तद्राक्षसराजसैन्यं चलोपलं नील इवाचलेन्द्रः ।। ७.६.६८ ॥
Suparnapakshanilanunnapaksham bhramatpatakam pravikirnashastram
Chachala tadrakshasarajasainyam chalopalam nila ivachalendrah
6.71
ततः शरैः शोणितमांसरूषितैर्युगान्तवैश्वानरतुल्यविग्रहैः ।
निशाचराः सम्परिवार्य माधवं वरायुधैर्निर्बिभिदुः सहस्रशः ।। ७.६.६९ ।।
Tatah sharaih shonitamansarushitairyugantavaishvanaratulyavigrahaih
Nishacharah samparivarya madhavam varayudhairnirbibhiduh sahasrashah