UtshovSarga 31
31.1
ततो रामो महातेजा विस्मयात्पुनरेव हि ।
उवाच प्रणतो वाक्यमगस्त्यमृषिसत्तमम् ।। ७.३१.१ ॥
Tato ramo mahateja vismayatpunareva hi
Uvacha pranato vakyamagastyamrishisattamam
31.2
भगवन्राक्षसः क्रूरो यदाप्रभृति मेदिनीम् ।
पर्यटत्किं तदा लोकाः शून्या आसन्द्विजोत्तम ।। ७.३१.२ ॥
Bhagavanrakshasah kruro yadaprabhriti medinim
Paryatatkim tada lokah shunya asandvijottama
31.3
राजा वा राजमात्रो वा किं तदा नात्र कश्चन ।
धर्षणं यत्र न प्राप्तो रावणो राक्षसेश्वरः ।। ७.३१.३ ॥
Raja va rajamatro va kim tada natra kashchana
Dharshanam yatra na prapto ravano rakshaseshvarah
31.4
उताहो हतवीर्यास्ते बभूवुः पृथिवीक्षितः ।
बहिष्कृता वरास्त्रैश्च बहवो निर्जिता नृपाः ।। ७.३१.४ ॥
Utaho hataviryaste babhuvuh prithivikshitah
Bahishkrita varastraishcha bahavo nirjita nripah
31.5
राघवस्य वचः श्रुत्वा ह्यगस्त्यो भगवानृषिः ।
उवाच रामं प्रहसन्पितामह इवेश्वरम् ।। ७.३१.५ ॥
Raghavasya vachah shrutva hyagastyo bhagavanrishih
Uvacha ramam prahasanpitamaha iveshvaram
31.6
इत्येवं बाधमानस्तु पार्थिवान्पार्थिवर्षभ ।
चचार रावणो राम पृथिवीं पृथिवीपते ।। ७.३१.६ ॥
Ityevam badhamanastu parthivanparthivarshabha
Chachara ravano rama prithivim prithivipate
31.7
ततो माहिष्मतीं नाम पुरीं स्वर्गपुरीप्रभाम् ।
सम्प्राप्तो यत्र सान्निध्यं सदासीद्वसुरेतसः ।। ७.३१.७ ॥
Tato mahishmatim nama purim svargapuriprabham
Samprapto yatra sannidhyam sadasidvasuretasah
31.8
तुल्य आसीन्नृपस्तस्य प्रभावाद्वसुरेतसः ।
अर्जुनो नाम यत्राग्निः शरकुण्डेशयः सदा ।। ७.३१.८ ॥
Tulya asinnripastasya prabhavadvasuretasah
Arjuno nama yatragnih sharakundeshayah sada
31.9
तमेव दिवसं सो ऽथ हैहयाधिपतिर्बली ।
अर्जुनो नर्मदां रन्तुं गतः स्त्रीभिः सहेश्वरः ।। ७.३१.९ ॥
Tameva divasam so tha haihayadhipatirbali
Arjuno narmadam rantum gatah stribhih saheshvarah
31.10
तमेव दिवसं सो ऽथ रावणस्तत्र आगतः ।
रावणो राक्षसेन्द्रस्तु तस्यामात्यानपृच्छत ।। ७.३१.१० ॥
Tameva divasam so tha ravanastatra agatah
Ravano rakshasendrastu tasyamatyanaprichchhata
31.11
क्वार्जुनो नृपतिः शीघ्रं सम्यगाख्यातुमर्हथ ।
रावणो ऽहमनुप्राप्तो युद्धेप्सुर्नृवरेण ह ।ममागमनमप्यग्रे युष्माभिः सन्निवेद्यताम् ।। ७.३१.११ ॥
Kvarjuno nripatih shighram samyagakhyatumarhatha
Ravano hamanuprapto yuddhepsurnrivarena ha, mamagamanamapyagre yushmabhih sannivedyatam
31.12
इत्येवं रावणेनोक्तास्ते ऽमात्याः सुविपश्चितः ।
अब्रुवन्राक्षसपतिमसान्निध्यं महीपतेः ।। ७.३१.१२ ॥
Ityevam ravanenoktaste matyah suvipashchitah
Abruvanrakshasapatimasannidhyam mahipateh
31.13
श्रुत्वा विश्रवसः पुत्रः पौराणामर्जुनं गतम् ।
अपसृत्यागतो विन्ध्यं हिमवत्सन्निभं गिरिम् ।। ७.३१.१३ ॥
Shrutva vishravasah putrah pauranamarjunam gatam
Apasrityagato vindhyam himavatsannibham girim
31.14
स तमभ्रमिवाविष्टमुद्भ्रन्तमिव मेदिनीम् ।
अपश्यद्रावणो विन्ध्यमालिखन्तमिवाम्बरम् ।। ७.३१.१४ ॥
Sa tamabhramivavishtamudbhrantamiva medinim
Apashyadravano vindhyamalikhantamivambaram
31.15
सहस्रशिखरोपेतं सिंहाध्युषितकन्दरम् ।
प्रपातपतितैस्तोयैः साट्टहासमिवाम्बुधिम् ।। ७.३१.१५ ॥
Sahasrashikharopetam sinhadhyushitakandaram
Prapatapatitaistoyaih sattahasamivambudhim
31.16
देवदानवगन्धर्वैः साप्सरोगणकिन्नरैः ।
स्वस्त्रीभिः क्रीडमानैश्च स्वर्गभूतं महोच्छ्रयम् ।। ७.३१.१६ ॥
Devadanavagandharvaih sapsaroganakinnaraih
Svastribhih kridamanaishcha svargabhutam mahochchhrayam
31.17
नदीभिः स्यन्दमानाभिः स्फटिकप्रतिमं जलम् ।
फणाभिश्चलजिह्वाभिरनन्तमिव विष्ठितम् ।। ७.३१.१७ ॥
Nadibhih syandamanabhih sphatikapratimam jalam
Phanabhishchalajihvabhiranantamiva vishthitam
31.18
उत्क्रामन्तं दरीवन्तं हिमवत्सन्निभं गिरिम् ।
पश्यमानस्ततो विन्ध्यं रावणो नर्मदां ययौ ।। ७.३१.१८ ॥
Utkramantam darivantam himavatsannibham girim
Pashyamanastato vindhyam ravano narmadam yayau
31.19
चलोपलजलां पुण्यां पश्चिमोदधिगामिनीम् ।
। ७.३१.१९ ॥
Chalopalajalam punyam pashchimodadhigaminim
31.20
महिषैः सृमरैः सिंहैः शार्दूलर्क्षगजोत्तमैः ।
उष्णाभितप्तैस्तृषितैः सङ्क्षोभितजलाशयाम् ।। ७.३१.२० ॥
Mahishaih srimaraih sinhaih shardularkshagajottamaih
Ushnabhitaptaistrishitaih sankshobhitajalashayam
31.21
चक्रवाकैः सकारण्डैः सहंसजलकुक्कुटैः ।
सारसैश्च सदा मत्तैः सुकूजद्भिः समावृताम् ।। ७.३१.२१ ॥
Chakravakaih sakarandaih sahansajalakukkutaih
Sarasaishcha sada mattaih sukujadbhih samavritam
31.22
फुल्लद्रुमकृतोत्तंसां चक्रवाकयुगस्तनीम् ।
विस्तीर्णपुलिनश्रोणीं हंसावलिसुमेखलाम् ।। ७.३१.२२ ॥
Phulladrumakritottansam chakravakayugastanim
Vistirnapulinashronim hansavalisumekhalam
31.23
पुष्परेण्वनुलिप्ताङ्गीं जलफेनामलांशुकाम् ।
जलावगाहसंस्पर्शां फुल्लोत्पलशुभेक्षणाम् ।पुष्पकादवरुह्याशु नर्मदां सरितां वराम् ।। ७.३१.२३ ॥
Pushparenvanuliptangim jalaphenamalanshukam
Jalavagahasansparsham phullotpalashubhekshanam, pushpakadavaruhyashu narmadam saritam varam
31.24
इष्टामिव वरां नारीमवगाह्य दशाननः ।
स तस्याः पुलिने रम्ये नानामुनिनिषेविते ।। ७.३१.२४ ॥
Ishtamiva varam narimavagahya dashananah
Sa tasyah puline ramye nanamuninishevite
31.25
उपोपविष्टैः सचिवैः सार्धं राक्षसपुङ्गवः ।
प्रख्याय नर्मदां सो ऽथ गङ्गेयमिति रावणः ।। ७.३१.२५ ॥
Upopavishtaih sachivaih sardham rakshasapungavah
Prakhyaya narmadam so tha gangeyamiti ravanah
31.26
नर्मदादर्शजं हर्षमाप्तवान् राक्षसाधिपः ।
उवाच सचिवांस्तत्र सलीलं शुकसारणौ ।। ७.३१.२६ ॥
Narmadadarshajam harshamaptavan rakshasadhipah
Uvacha sachivanstatra salilam shukasaranau
31.27
एष रश्मिसहस्रेण जगत्कृत्वैव काञ्चनम् ।
तीक्ष्णतापकरः सूर्यो नभसो ऽर्धं समाश्रितः ।। ७.३१.२७ ॥
Esha rashmisahasrena jagatkritvaiva kanchanam
Tikshnatapakarah suryo nabhaso rdham samashritah
31.28
मामासीनं विदित्वैव चन्द्रायति दिवाकरः ।
। ७.३१.२८ ॥
Mamasinam viditvaiva chandrayati divakarah
31.29
नर्मदाजलशीतश्च सुगन्धिः श्रमनाशनः ।
मद्भयादनिलो ऽप्यत्र वात्येष सुसमाहितः ।। ७.३१.२९ ॥
Narmadajalashitashcha sugandhih shramanashanah
Madbhayadanilo pyatra vatyesha susamahitah
31.30
इयं वापि सरिच्छ्रेष्ठा नर्मदा नर्मवर्धिनी ।
नक्रमीनविहङ्गोर्मिः सभयेवाङ्गना स्थिता ।। ७.३१.३० ॥
Iyam vapi sarichchhreshtha narmada narmavardhini
Nakraminavihangormih sabhayevangana sthita
31.31
तद्भवन्तः क्षताः शस्त्रैर्नृपैरिन्द्रसमैर्युधि ।
चन्दनस्य रसेनेव रुधिरेण समुक्षिताः ।। ७.३१.३१ ॥
Tadbhavantah kshatah shastrairnripairindrasamairyudhi
Chandanasya raseneva rudhirena samukshitah
31.32
ते यूयमवगाहध्वं नर्मदां शर्मदां शुभाम् ।
महापद्ममुखा मत्ता गङ्गामिव गहागजाः ।अस्यां स्नात्वा महानद्यां पाप्मानं विप्रमोक्ष्यथ ।। ७.३१.३२ ॥
Te yuyamavagahadhvam narmadam sharmadam shubham
Mahapadmamukha matta gangamiva gahagajah, asyam snatva mahanadyam papmanam vipramokshyatha
31.33
अहमप्यद्य पुलिने शरदिन्दुसमप्रभे ।
पुष्पोपहारं शनकैः करिष्यामि कपर्दिनः ।। ७.३१.३३ ॥
Ahamapyadya puline sharadindusamaprabhe
Pushpopaharam shanakaih karishyami kapardinah
31.34
रावणेनैवमुक्तास्तु प्रहस्तशुकसारणाः ।
समहोदरधूम्राक्षा नर्मदां विजगाहिरे ।। ७.३१.३४ ॥
Ravanenaivamuktastu prahastashukasaranah
Samahodaradhumraksha narmadam vijagahire
31.35
राक्षसेन्द्रगजैस्तैस्तु क्षोभिता नर्मदा नदी ।
वामनाञ्जनपद्माद्यैर्गङ्गा इव महागजैः ।। ७.३१.३५ ॥
Rakshasendragajaistaistu kshobhita narmada nadi
Vamananjanapadmadyairganga iva mahagajaih
31.36
ततस्ते राक्षसाः स्नात्वा नर्मदायां महाबलाः ।
उत्तीर्य पुष्पाण्याजह्रुर्बल्यर्थं रावणस्य तु ।। ७.३१.३६ ॥
Tataste rakshasah snatva narmadayam mahabalah
Uttirya pushpanyajahrurbalyartham ravanasya tu
31.37
नर्मदापुलिने हृद्ये शुभ्राभ्रसदृशप्रभे ।
राक्षसैस्तु मुहूर्तेन कृतः पुष्पमयो गिरिः ।। ७.३१.३७ ॥
Narmadapuline hridye shubhrabhrasadrishaprabhe
Rakshasaistu muhurtena kritah pushpamayo girih
31.38
पुष्पेषूपहृतेष्वेवं रावणो राक्षसेश्वरः ।
अवतीर्णो नदीं स्नातुं गङ्गामिव महागजः ।। ७.३१.३८ ॥
Pushpeshupahriteshvevam ravano rakshaseshvarah
Avatirno nadim snatum gangamiva mahagajah
31.39
तत्र स्नात्वा च विधिवज्जप्त्वा जप्यमनुत्तमम् ।
नर्मदासलिलात्तस्मादुत्ततार स रावणः ।। ७.३१.३९ ॥
Tatra snatva cha vidhivajjaptva japyamanuttamam
Narmadasalilattasmaduttatara sa ravanah
31.40
ततः क्लिन्नाम्बरं त्यक्त्वा शुक्लवस्त्रसमावृतम् ।
रावणं प्राञ्जलिं यान्तमन्वयुः सर्वराक्षसाः ।। ७.३१.४० ॥
Tatah klinnambaram tyaktva shuklavastrasamavritam
Ravanam pranjalim yantamanvayuh sarvarakshasah
31.41
तद्गतीवशमापन्ना मूर्तिमन्त इवाचलाः ।
यत्र यत्र च याति स्म रावणो राक्षसेश्वरः ।जाम्बूनदमयं लिङ्गं तत्र तत्र स्म नीयते ।। ७.३१.४१ ॥
Tadgativashamapanna murtimanta ivachalah
Yatra yatra cha yati sma ravano rakshaseshvarah, jambunadamayam lingam tatra tatra sma niyate
31.42
वालुकावेदिमध्ये तु तल्लिङ्गं स्थाप्य रावणः ।
अर्चयामास गन्धैश्च पुष्पैश्चामृतगन्धिभिः ।। ७.३१.४२ ॥
Valukavedimadhye tu tallingam sthapya ravanah
Archayamasa gandhaishcha pushpaishchamritagandhibhih
31.43
ततः सतामार्तिहरं परं वरं वरप्रदं चन्द्रमयूखभूषणम् ।
समर्चयित्वा स निशाचरो जगौ प्रसार्य हस्तान्प्रणनर्त चाग्रतः ।। ७.३१.४३ ।।
Tatah satamartiharam param varam varapradam chandramayukhabhushanam
Samarchayitva sa nishacharo jagau prasarya hastanprananarta chagratah