UtshovSarga 29
29.1
ततस्तमसि सञ्जाते सर्वे ते देवराक्षसाः ।
अयुद्ध्यन्त बलोन्मत्ताः सूदयन्तः परस्परम् ।। ७.२९.१ ॥
Tatastamasi sanjate sarve te devarakshasah
Ayuddhyanta balonmattah sudayantah parasparam
29.2
ततस्तु देवसैन्येन राक्षसानां बृहद्बलम् ।
दशांशं स्थापितं युद्धे शेषं नीतं यमक्षयम् ।। ७.२९.२ ॥
Tatastu devasainyena rakshasanam brihadbalam
Dashansham sthapitam yuddhe shesham nitam yamakshayam
29.3
तस्मिंस्तु तामसे युद्धे सर्वे ते देवराक्षसाः ।
अन्योन्यं नाभ्यजानन्त युध्यमानाः परस्परम् ।। ७.२९.३ ॥
Tasminstu tamase yuddhe sarve te devarakshasah
Anyonyam nabhyajananta yudhyamanah parasparam
29.4
इन्द्रश्च रावणश्चैव रावणिश्च महाबलः ।
तस्मिंस्तमोजालवृते मोहमीयुर्न ते त्रयः ।। ७.२९.४ ॥
Indrashcha ravanashchaiva ravanishcha mahabalah
Tasminstamojalavrite mohamiyurna te trayah
29.5
स तु दृष्ट्वा बलं सर्वं रावणो निहतं क्षणात् ।
क्रोधमभ्यगमत्तीव्रं महानादं च मुक्तवान् ।। ७.२९.५ ॥
Sa tu drishtva balam sarvam ravano nihatam kshanat
Krodhamabhyagamattivram mahanadam cha muktavan
29.6
क्रोधात्सूतं च दुर्धर्षः स्यन्दनस्थमुवाच ह ।
परसैन्यस्य मध्येन यावदन्तो नयस्व माम् ।। ७.२९.६ ॥
Krodhatsutam cha durdharshah syandanasthamuvacha ha
Parasainyasya madhyena yavadanto nayasva mam
29.7
अद्यैतान् त्रिदशान्सर्वान्विक्रमैः समरे स्वयम् ।
नानाशस्त्रैर्महाघोरैर्नयामि यमसादनम् ।। ७.२९.७ ॥
Adyaitan tridashansarvanvikramaih samare svayam
Nanashastrairmahaghorairnayami yamasadanam
29.8
अहमिन्द्रं वधिष्यामि धनदं वरुणं यमम् ।
त्रिदशान्विनिहत्याथ स्वयं स्थास्याम्यथोपरि ।विषादो न च कर्तव्यः शीघ्रं वाहय मे रथम् ।। ७.२९.८ ॥
Ahamindram vadhishyami dhanadam varunam yamam
Tridashanvinihatyatha svayam sthasyamyathopari, vishado na cha kartavyah shighram vahaya me ratham
29.9
द्विः खलु त्वां ब्रवीम्यद्य यावदन्तो नयस्व माम् ।
। ७.२९.९ ॥
Dvih khalu tvam bravimyadya yavadanto nayasva mam
29.10
अयं स नन्दनोद्देशो यत्र वर्तामहे वयम् ।
नय मामद्य तत्र त्वमुदयो यत्र पर्वतः ।। ७.२९.१० ॥
Ayam sa nandanoddesho yatra vartamahe vayam
Naya mamadya tatra tvamudayo yatra parvatah
29.11
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तुरगान्स मनोजवान् ।
आदिदेशाथ शत्रणां मध्येनैव च सारथिः ।। ७.२९.११ ॥
Tasya tadvachanam shrutva turagansa manojavan
Adideshatha shatranam madhyenaiva cha sarathih
29.12
तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा शक्रो देवेश्वरस्तदा ।
रथस्थः समरस्थस्तान्देवान्वाक्यमथाब्रवीत् ।। ७.२९.१२ ॥
Tasya tam nishchayam gyatva shakro deveshvarastada
Rathasthah samarasthastandevanvakyamathabravit
29.13
सुराः शृणुत मद्वाक्यं यत्तावन्मम रोचते ।
जीवन्नेव दशग्रीवः साधु रक्षो निगृह्यताम् ।। ७.२९.१३ ॥
Surah shrinuta madvakyam yattavanmama rochate
Jivanneva dashagrivah sadhu raksho nigrihyatam
29.14
एष ह्यतिबलः सैन्यै रथेन पवनौजसा ।
गमिष्यति प्रवृद्धोर्मिः समुद्र इव पर्वणि ।। ७.२९.१४ ॥
Esha hyatibalah sainyai rathena pavanaujasa
Gamishyati pravriddhormih samudra iva parvani
29.15
नह्येष हन्तुं शक्यो ऽद्य वरदानात्सुनिर्भयः ।
तद्ग्रहीष्यामहे रक्षो यत्ता भवत संयुगे ।। ७.२९.१५ ॥
Nahyesha hantum shakyo dya varadanatsunirbhayah
Tadgrahishyamahe raksho yatta bhavata sanyuge
29.16
यथा बलौ निरुद्धे च त्रैलोक्यं भुज्यते मया ।
एवमेतस्य पापस्य निरोधो मम रोचते ।। ७.२९.१६ ॥
Yatha balau niruddhe cha trailokyam bhujyate maya
Evametasya papasya nirodho mama rochate
29.17
ततो ऽन्यं देशमास्थाय शक्रः सन्त्यज्य रावणम् ।
अयुध्यत महाराज राक्षसांस्त्रासयन्रणे ।। ७.२९.१७ ॥
Tato nyam deshamasthaya shakrah santyajya ravanam
Ayudhyata maharaja rakshasanstrasayanrane
29.18
उत्तरेण दशग्रीवः प्रविवेशानिवर्तकः ।
दक्षिणेन तु पार्श्वेन प्रविवेश शतक्रतुः ।। ७.२९.१८ ॥
Uttarena dashagrivah praviveshanivartakah
Dakshinena tu parshvena pravivesha shatakratuh
29.19
ततः स योजनशतं प्रविष्टो राक्षसाधिपः ।
देवतानां बलं सर्वं शरवर्षैरवाकिरत् ।। ७.२९.१९ ॥
Tatah sa yojanashatam pravishto rakshasadhipah
Devatanam balam sarvam sharavarshairavakirat
29.20
ततः शक्रो निरीक्ष्याथ प्रनष्टं तु स्वकं बलम् ।
न्यवर्तयदसम्भ्रान्तः समावृत्य दशाननम् ।। ७.२९.२० ॥
Tatah shakro nirikshyatha pranashtam tu svakam balam
Nyavartayadasambhrantah samavritya dashananam
29.21
एतस्मिन्नन्तरे नादो मुक्तो दानवराक्षसैः ।
हा हताः स्म इति ग्रस्तं दृष्ट्वा शक्रेण रावणम् ।। ७.२९.२१ ॥
Etasminnantare nado mukto danavarakshasaih
Ha hatah sma iti grastam drishtva shakrena ravanam
29.22
ततो रथं समास्थाय रावणिः क्रोधमूर्च्छितः ।
तत्सैन्यमतिसङ्क्रुद्धः प्रविवेश सुदारुणम् ।। ७.२९.२२ ॥
Tato ratham samasthaya ravanih krodhamurchchhitah
Tatsainyamatisankruddhah pravivesha sudarunam
29.23
तां प्रविश्य महामायां प्राप्तां गोपतिना पुरा ।
प्रविवेश सुसंरब्धस्तत्सैन्यं समभिद्रवत् ।। ७.२९.२३ ॥
Tam pravishya mahamayam praptam gopatina pura
Pravivesha susanrabdhastatsainyam samabhidravat
29.24
स सर्वा देवतास्त्यक्त्वा शक्रमेवाभ्यधावत ।
महेन्द्रश्च महातेजा नापश्यच्च सुतं रिपोः ।। ७.२९.२४ ॥
Sa sarva devatastyaktva shakramevabhyadhavata
Mahendrashcha mahateja napashyachcha sutam ripoh
29.25
विमुक्तकवचस्तत्र वध्यमानो ऽपि रावणिः ।
त्रिदशैः सुमहावीर्यैर्न चकार च किञ्चन ।। ७.२९.२५ ॥
Vimuktakavachastatra vadhyamano pi ravanih
Tridashaih sumahaviryairna chakara cha kinchana
29.26
स मातलिं समायान्तं ताडयित्वा शरोत्तमैः ।
महेन्द्रं बाणवर्षेण भूय एवाभ्यवाकिरत् ।। ७.२९.२६ ॥
Sa matalim samayantam tadayitva sharottamaih
Mahendram banavarshena bhuya evabhyavakirat
29.27
ततस्त्यक्त्वा रथं शक्रो विससर्ज च सारथिम् ।
ऐरावतं समारुह्य मृगयामास रावणिम् ।। ७.२९.२७ ॥
Tatastyaktva ratham shakro visasarja cha sarathim
Airavatam samaruhya mrigayamasa ravanim
29.28
स तत्र मायाबलवानदृश्यो ऽथान्तरिक्षगः ।
इन्द्रं मायापरिक्षिप्तं कृत्वा स प्राद्रवच्छरैः ।। ७.२९.२८ ॥
Sa tatra mayabalavanadrishyo thantarikshagah
Indram mayaparikshiptam kritva sa pradravachchharaih
29.29
स तं यदा परिश्रान्तमिन्द्रं जज्ञे ऽथ रावणिः ।
तदैनं मायया बद्ध्वा स्वसैन्यमभितो ऽनयत् ।। ७.२९.२९ ॥
Sa tam yada parishrantamindram jagye tha ravanih
Tadainam mayaya baddhva svasainyamabhito nayat
29.30
तं तु दृष्ट्वा बलात्तेन नीयमानं महारणात् ।
महेन्द्रममराः सर्वे किं नु स्यादित्यचिन्तयन् ।। ७.२९.३० ॥
Tam tu drishtva balattena niyamanam maharanat
Mahendramamarah sarve kim nu syadityachintayan
29.31
दृश्यते न स मायावी शक्रजित्समितिञ्जयः ।
विद्यावानपि येनेन्द्रो मायया नीयते बलात् ।। ७.२९.३१ ॥
Drishyate na sa mayavi shakrajitsamitinjayah
Vidyavanapi yenendro mayaya niyate balat
29.32
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धाः सर्वे सुरगणास्तदा ।
रावणं विमुखीकृत्य शरवर्षैरवाकिरन् ।। ७.२९.३२ ॥
Etasminnantare kruddhah sarve suraganastada
Ravanam vimukhikritya sharavarshairavakiran
29.33
रावणस्तु समासाद्य आदित्यांश्च वसूंस्तदा ।
न शशाक स सङ्ग्रामे योद्धुं शत्रुभिरर्दितः ।। ७.२९.३३ ॥
Ravanastu samasadya adityanshcha vasunstada
Na shashaka sa sangrame yoddhum shatrubhirarditah
29.34
स तं दृष्ट्वा परिम्लानं प्रहारैर्जर्जरीकृतम् ।
रावणिः पितरं युद्धे दर्शनस्थो ऽब्रवीदिदम् ।। ७.२९.३४ ॥
Sa tam drishtva parimlanam praharairjarjarikritam
Ravanih pitaram yuddhe darshanastho bravididam
29.35
आगच्छ तात गच्छामो रणकर्म निवर्तताम् ।
जितं नो विदितं ते ऽस्तु स्वस्थो भव गतज्वरः ।। ७.२९.३५ ॥
Agachchha tata gachchhamo ranakarma nivartatam
Jitam no viditam te stu svastho bhava gatajvarah
29.36
अयं हि सुरसैन्यस्य त्रैलोक्यस्य च यः प्रभुः ।
स गृहीतो दैवबलाद्भग्नदर्पाः सुराः कृताः ।। ७.२९.३६ ॥
Ayam hi surasainyasya trailokyasya cha yah prabhuh
Sa grihito daivabaladbhagnadarpah surah kritah
29.37
यथेष्टं भुङ्क्ष्व लोकांस्त्रीन्निगृह्यारातिमोजसा ।
वृथा किं ते श्रमेणेह युद्धमद्य तु निष्फलम् ।। ७.२९.३७ ॥
Yatheshtam bhunkshva lokanstrinnigrihyaratimojasa
Vritha kim te shrameneha yuddhamadya tu nishphalam
29.38
ततस्ते दैवतगणा निवृत्ता रणकर्मणः ।
तच्छ्रुत्वा रावणेर्वाक्यं स्वस्थचेताः बभूव ह ।। ७.२९.३८ ॥
Tataste daivatagana nivritta ranakarmanah
Tachchhrutva ravanervakyam svasthachetah babhuva ha
29.39
अथ स रणविगतज्वरः प्रभुर्विजयमवाप्य निशाचराधिपः ।
स्वभवनमभितो जगाम हृष्टः स्वसुतमवाप्य च वाक्यमब्रवीत् ।। ७.२९.३९ ॥
Atha sa ranavigatajvarah prabhurvijayamavapya nishacharadhipah
Svabhavanamabhito jagama hrishtah svasutamavapya cha vakyamabravit
29.40
अतिबलसदृशैः पराक्रमैस्तैर्मम कुलमानविवर्धनं कृतम् ।
यदयमतुल्यबलस्त्वयाद्य वै त्रिदशपतिस्त्रिदशाश्च निर्जिताः ।। ७.२९.४० ॥
Atibalasadrishaih parakramaistairmama kulamanavivardhanam kritam
Yadayamatulyabalastvayadya vai tridashapatistridashashcha nirjitah
29.41
नय रथमधिरोप्य वासवं नगरमितो व्रज सेनया वृतस्त्वम् ।
अहमपि तव गच्छतो द्रुतं सह सचिवैरनुयामि पृष्ठतः ।। ७.२९.४१ ॥
Naya rathamadhiropya vasavam nagaramito vraja senaya vritastvam
Ahamapi tava gachchhato drutam saha sachivairanuyami prishthatah
29.42
अथ स बलवृतः सवाहनस्त्रिदशपतिं परिगृह्य रावणिः ।
स्वभवनमभिगम्य वीर्यवान्कृतसमरान्विससर्ज राक्षसान् ।। ७.२९.४२ ।।
Atha sa balavritah savahanastridashapatim parigrihya ravanih
Svabhavanamabhigamya viryavankritasamaranvisasarja rakshasan