UtshovSarga 17
17.1
अथ राजन्महाबाहुर्विचरन्स महीतले ।
हिमवद्वनमासाद्य परिचक्राम रावणः ।। ७.१७.१ ॥
Atha rajanmahabahurvicharansa mahitale
Himavadvanamasadya parichakrama ravanah
17.2
तत्रापश्यत्स वै कन्यां कृष्णाजिनजटाधराम् ।
आर्षेण विधिना युक्तां दीप्यन्तीं देवतामिव ।। ७.१७.२ ॥
Tatrapashyatsa vai kanyam krishnajinajatadharam
Arshena vidhina yuktam dipyantim devatamiva
17.3
स दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां कन्यां तां सुमहाव्रताम् ।
काममोहपरीतात्मा पप्रच्छ प्रहसन्निव ।। ७.१७.३ ॥
Sa drishtva rupasampannam kanyam tam sumahavratam
Kamamohaparitatma paprachchha prahasanniva
17.4
किमिदं वर्तसे भद्रे विरुद्धं यौवनस्य ते ।
नहि युक्ता तवैतस्य रूपस्यैव प्रतिक्रिया ।। ७.१७.४ ।।रूपं ते ऽनुपमं भीरु कामोन्मादकरं नृणाम् ।न युक्तं तपसि स्थातुं निर्गतो ह्येष निर्णयः ।। ७.१७.५ ॥
Kimidam vartase bhadre viruddham yauvanasya te
Nahi yukta tavaitasya rupasyaiva pratikriya, rupam te nupamam bhiru kamonmadakaram nrinam, na yuktam tapasi sthatum nirgato hyesha nirnayah
17.5
कस्यासि किमिदं भद्रे कश्च भर्ता वरानने ।
येन सम्भुज्यसे भीरु स नरः पुण्यभाग्भुवि ।। ७.१७.६ ॥
Kasyasi kimidam bhadre kashcha bharta varanane
Yena sambhujyase bhiru sa narah punyabhagbhuvi
17.6
पृच्छतः शंस मे सर्वं कस्य हेतोः परिश्रमः ।
एवमुक्ता तु सा कन्या रावणेन यशस्विनी ।। ७.१७.७ ॥
Prichchhatah shansa me sarvam kasya hetoh parishramah
Evamukta tu sa kanya ravanena yashasvini
17.7
अब्रवीद्विधिवत्कृत्वा तस्यातिथ्यं तपोधना ।
कुशध्वजो मम पिता ब्रह्मर्षिरमितप्रभः ।बृहस्पतिसुतः श्रीमान्बुद्ध्या तुल्यो बृहस्पतेः ।। ७.१७.८ ॥
Abravidvidhivatkritva tasyatithyam tapodhana
Kushadhvajo mama pita brahmarshiramitaprabhah, brihaspatisutah shrimanbuddhya tulyo brihaspateh
17.8
तस्याहं कुर्वतो नित्यं वेदाभ्यासं महात्मनः ।
सम्भूय वाङ्मयी कन्या नाम्ना वेदवती स्मृता ।। ७.१७.९ ॥
Tasyaham kurvato nityam vedabhyasam mahatmanah
Sambhuya vanmayi kanya namna vedavati smrita
17.9
ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
ते ऽपि गत्वा हि पितरं वरणं रोचयन्ति मे ।। ७.१७.१० ॥
Tato devah sagandharva yaksharakshasapannagah
Te pi gatva hi pitaram varanam rochayanti me
17.10
न च मां स पिता तेभ्यो दत्तवान्राक्षसर्षभ ।
कारणं तद्वदिष्यामि निशाचर निशामय ।। ७.१७.११ ॥
Na cha mam sa pita tebhyo dattavanrakshasarshabha
Karanam tadvadishyami nishachara nishamaya
17.11
पितुस्तु मम जामाता विष्णुः किल सुरेश्वरः ।
अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य मे पिता ।। ७.१७.१२ ॥
Pitustu mama jamata vishnuh kila sureshvarah
Abhipretastrilokeshastasmannanyasya me pita
17.12
दातुमिच्छति तस्मै तु तच्छ्रुत्वा बलदर्पितः ।
दम्भुर्नाम ततो राजा दैत्यानां कुपितो ऽभवत् ।। ७.१७.१३ ॥
Datumichchhati tasmai tu tachchhrutva baladarpitah
Dambhurnama tato raja daityanam kupito bhavat
17.13
तेन रात्रौ शयानो मे पिता पापेन हिंसितः ।
। ७.१७.१४ ॥
Tena ratrau shayano me pita papena hinsitah
17.14
ततो मे जननी दीना तच्छरीरं पितुर्मम ।
परिष्वज्य महाभागा प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।। ७.१७.१५ ॥
Tato me janani dina tachchhariram piturmama
Parishvajya mahabhaga pravishta havyavahanam
17.15
ततो मनोरथं सत्यं पितुर्नारायणं प्रति ।
करोमीति तमेवाहं हृदयेन समुद्वहे ।। ७.१७.१६ ॥
Tato manoratham satyam piturnarayanam prati
Karomiti tamevaham hridayena samudvahe
17.16
इति प्रतिज्ञामारुह्य चरामि विपुलं तपः ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया राक्षसपुङ्गव ।। ७.१७.१७ ॥
Iti pratigyamaruhya charami vipulam tapah
Etatte sarvamakhyatam maya rakshasapungava
17.17
नारायणो मम पतिर्न त्वन्यः पुरुषोत्तमात् ।
आश्रये नियमं घोरं नारायणपरीप्सया ।विज्ञातस्त्वं हि मे राजन्गच्छ पौलस्त्यनन्दन ।। ७.१७.१८ ॥
Narayano mama patirna tvanyah purushottamat
Ashraye niyamam ghoram narayanaparipsaya, vigyatastvam hi me rajangachchha paulastyanandana
17.18
जानामि तपसा सर्वं त्रैलोक्ये यद्धि वर्तते ।
। ७.१७.१९ ॥
Janami tapasa sarvam trailokye yaddhi vartate
17.19
सो ऽब्रवीद्रावणो भूयस्तां कन्यां सुमहाव्रताम् ।
अवरुह्य विमानाग्रात्कन्दर्पशरपीडितः ।। ७.१७.२० ॥
So bravidravano bhuyastam kanyam sumahavratam
Avaruhya vimanagratkandarpasharapiditah
17.20
अवलिप्ता ऽसि सुश्रोणि यस्यास्ते मतिरीदृशी ।
वृद्धानां मृगशावाक्षि भ्राजते पुण्यसञ्चयः ।। ७.१७.२१ ॥
Avalipta si sushroni yasyaste matiridrishi
Vriddhanam mrigashavakshi bhrajate punyasanchayah
17.21
त्वं सर्वंगुणसम्पन्ना नार्हसे वक्तुमीदृशम् ।
त्रैलोक्यसुन्दरी भीरु यौवनं ते निवर्तते ।। ७.१७.२२ ॥
Tvam sarvangunasampanna narhase vaktumidrisham
Trailokyasundari bhiru yauvanam te nivartate
17.22
अहं लङ्कापतिर्भद्रे दशग्रीव इति श्रुतः ।
तस्य मे भव भार्या त्वं भुङ्क्ष्व भोगान्यथासुखम् ।। ७.१७.२३ ॥
Aham lankapatirbhadre dashagriva iti shrutah
Tasya me bhava bharya tvam bhunkshva bhoganyathasukham
17.23
कश्च तावदसौ यं त्वं विष्णुरित्यभिभाषसे ।
वीर्येण तपसा चैव भोगेन च बलेन च ॥
Kashcha tavadasau yam tvam vishnurityabhibhashase
Viryena tapasa chaiva bhogena cha balena cha
17.24
न मया स समो भद्रे यं त्वं कामयसे ऽङ्गने ।
। ७.१७.२४ ॥
Na maya sa samo bhadre yam tvam kamayase ngane
17.25
इत्युक्तवति तस्मिंस्तु वेदवत्यथ सा ऽब्रवीत् ।
। ७.१७.२५ ।।ैव भोगेन च बलेन च ॥
Ityuktavati tasminstu vedavatyatha sa bravit
, Aiva bhogena cha balena cha
17.26
मा मैवमिति सा कन्या तमुवाच निशाचरम् ।
त्रैलोक्याधिपति विष्णुं सर्वलोकनमस्कृतम् ।त्वदृते राक्षसेन्द्रान्यः को ऽवमन्येत बुद्धिमान् ।। ७.१७.२६ ॥
Ma maivamiti sa kanya tamuvacha nishacharam
Trailokyadhipati vishnum sarvalokanamaskritam, tvadrite rakshasendranyah ko vamanyeta buddhiman
17.27
एवमुक्तस्तया तत्र वेदवत्या निशाचरः ।
मूर्धजेषु तदा कन्यां कराग्रेण परामृशत् ।। ७.१७.२७ ॥
Evamuktastaya tatra vedavatya nishacharah
Murdhajeshu tada kanyam karagrena paramrishat
17.28
ततो वेदवती क्रुद्धा केशान्हस्तेन सा ऽच्छिनत् ।
असिर्भूत्वा करस्तस्याः केशांश्छिन्नांस्तदा ऽकरोत् ।। ७.१७.२८ ॥
Tato vedavati kruddha keshanhastena sa chchhinat
Asirbhutva karastasyah keshanshchhinnanstada karot
17.29
सा ज्वलन्तीव रोषेण दहन्तीव निशाचरम् ।
उवाचाग्निं समाधाय मरणाय कृतत्वरा ।। ७.१७.२९ ॥
Sa jvalantiva roshena dahantiva nishacharam
Uvachagnim samadhaya maranaya kritatvara
17.30
धर्षितायास्त्वयानार्य न मे जीवितमिष्यते ।
रक्षस्तस्मात्प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते हुताशनम् ।। ७.१७.३० ॥
Dharshitayastvayanarya na me jivitamishyate
Rakshastasmatpravekshyami pashyataste hutashanam
17.31
यस्मात्तु धर्षिता चाहं त्वया पापात्मना वने ।
तस्मात्तव वधार्थं हि समुत्पत्स्ये ह्यहं पुनः ।। ७.१७.३१ ॥
Yasmattu dharshita chaham tvaya papatmana vane
Tasmattava vadhartham hi samutpatsye hyaham punah
17.32
न हि शक्यं स्त्रिया हन्तुं पुरुषः पापनिश्चः ।
शापे त्वयि मयोत्सृष्टे तपसश्च व्ययो भवेत् ।। ७.१७.३२ ॥
Na hi shakyam striya hantum purushah papanishchah
Shape tvayi mayotsrishte tapasashcha vyayo bhavet
17.33
यदि त्वस्ति मया किञ्चित्कृतं दत्तं हुतं तथा ।
तस्मात्त्वयोनिजा साध्वी भवेयं धर्मिणः सुता ।। ७.१७.३३ ॥
Yadi tvasti maya kinchitkritam dattam hutam tatha
Tasmattvayonija sadhvi bhaveyam dharminah suta
17.34
एवमुक्त्वा प्रविष्टा सा ज्वलितं जातवेदसम् ।
पपात च दिवो दिव्या पुष्पवृष्टिः समन्ततः ।। ७.१७.३४ ॥
Evamuktva pravishta sa jvalitam jatavedasam
Papata cha divo divya pushpavrishtih samantatah
17.35
पुनरेव समुद्भूता पद्मे पद्मसमप्रभा ।
तस्मादपि पुनः प्राप्ता पूर्ववत्तेन रक्षसा ।। ७.१७.३५ ॥
Punareva samudbhuta padme padmasamaprabha
Tasmadapi punah prapta purvavattena rakshasa
17.36
कन्यां कमलगर्भाभां प्रगृह्य स्वगृहं ययौ ।
प्रगृह्य रावणस्त्वेतां दर्शयामास मन्त्रिणे ।। ७.१७.३६ ॥
Kanyam kamalagarbhabham pragrihya svagriham yayau
Pragrihya ravanastvetam darshayamasa mantrine
17.37
लक्षणज्ञो निरीक्ष्यैव रावणं चैवमब्रवीत् ।
गृहस्थैषां हि सुश्रोणी त्वद्वधायैव दृश्यते ।। ७.१७.३७ ॥
Lakshanagyo nirikshyaiva ravanam chaivamabravit
Grihasthaisham hi sushroni tvadvadhayaiva drishyate
17.38
एतच्छ्रुत्वा ऽर्णवे राम तां प्रचिक्षेप रावणः ।
सा चैव क्षितिमासाद्य यज्ञायतनमध्यगा ।। ७.१७.३८ ॥
Etachchhrutva rnave rama tam prachikshepa ravanah
Sa chaiva kshitimasadya yagyayatanamadhyaga
17.39
राज्ञो हलमुखोत्कृष्टा पुनरप्युत्थिता सती ।
सैषा जनकराजस्य प्रसूता तनया प्रभो ।तव भार्या महाबाहो विष्णुस्त्वं हि सनातनः ।। ७.१७.३९ ॥
Ragyo halamukhotkrishta punarapyutthita sati
Saisha janakarajasya prasuta tanaya prabho, tava bharya mahabaho vishnustvam hi sanatanah
17.40
पूर्वं क्रोधाहितः शत्रुर्यया ऽसौ निहतस्तथा ।
उपाश्रयित्वा शैलभस्तव वीर्यममानुषम् ।। ७.१७.४० ॥
Purvam krodhahitah shatruryaya sau nihatastatha
Upashrayitva shailabhastava viryamamanusham
17.41
एवमेषा महाभागा मर्त्येषूत्पत्स्यते पुनः ।
क्षेत्रे हलमुखोत्कृष्टे वेद्यामग्निशिखोपमा ।। ७.१७.४१ ॥
Evamesha mahabhaga martyeshutpatsyate punah
Kshetre halamukhotkrishte vedyamagnishikhopama
17.42
एषा वेदवती नाम पूर्वमासीत्कृते युगे ।
त्रेतायुगमनुप्राप्य वधार्थं तस्य रक्षसः ।। ७.१७.४२ ॥
Esha vedavati nama purvamasitkrite yuge
Tretayugamanuprapya vadhartham tasya rakshasah
17.43
उत्पन्ना मैथिलकुले जनकस्य महात्मनः ।
सीतोत्पन्ना तु सीतेति मानुषैः पुनरुच्यते ।। ७.१७.४३ ।।
Utpanna maithilakule janakasya mahatmanah
Sitotpanna tu siteti manushaih punaruchyate