UtshovSarga 98
98.1
हन्यमाने बले तूर्णमन्योन्यं ते महामृधे।
सरसीव महाघर्मे सोपक्षीणे बभूवतुः ।। ६.९८.१ ।।
Hanyamane bale turnamanyonyam te mahamridhe
Sarasiva mahagharme sopakshine babhuvatuh
98.2
स्वबलस्य विघातेन विरूपाक्षवधेन च।
बभूव द्विगुणं क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः ।। ६.९८.२ ।।
Svabalasya vighatena virupakshavadhena cha
Babhuva dvigunam kruddho ravano rakshasadhipah
98.3
प्रक्षीणं तु बलं दृष्ट्वा वध्यमानं वलीमुखैः।
बभूवास्य व्यथा युद्धे प्रेक्ष्य दैवविपर्ययम्।उवाच च समीपस्थं महोदरमरिन्दमम् ।। ६.९८.३ ।।
Prakshinam tu balam drishtva vadhyamanam valimukhaih
Babhuvasya vyatha yuddhe prekshya daivaviparyayam, uvacha cha samipastham mahodaramarindamam
98.4
अस्मिन् काले महाबाहो जयाशा त्वयि मे स्थिता।
जहि शत्रुचमूं वीर दर्शयाद्य पराक्रमम् ।। ६.९८.४ ।।
Asmin kale mahabaho jayasha tvayi me sthita
Jahi shatruchamum vira darshayadya parakramam
98.5
भर्तृपिण्डस्य कालो ऽयं निर्देष्टुं साधु युध्यताम् ।
। ६.९८.५ ।।
Bhartripindasya kalo yam nirdeshtum sadhu yudhyatam
98.6
एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा राक्षसेन्द्रो महोदरः।
प्रविवेशारिसेनां तां पतङ्ग इव पावकम् ।। ६.९८.६ ।।
Evamuktastathetyuktva rakshasendro mahodarah
Pravivesharisenam tam patanga iva pavakam
98.7
ततः स कदनं चक्रे वानराणां महाबलः।
भर्तृवाक्येन तेजस्वी स्वेन वीर्येण चोदितः ।। ६.९८.७ ।।
Tatah sa kadanam chakre vanaranam mahabalah
Bhartrivakyena tejasvi svena viryena choditah
98.8
वानराश्च महासत्त्वाः प्रगृह्य विपुलाः शिलाः।
प्रविश्यारिबलं भीमं जघ्नुस्ते रजनीचरान् ।। ६.९८.८ ।।
Vanarashcha mahasattvah pragrihya vipulah shilah
Pravishyaribalam bhimam jaghnuste rajanicharan
98.9
महोदरस्तु सङ्क्रुद्धः शरैः काञ्चनभूषणैः।
चिच्छेद पाणिपादोरून् वानराणां महाहवे ।। ६.९८.९ ।।
Mahodarastu sankruddhah sharaih kanchanabhushanaih
Chichchheda panipadorun vanaranam mahahave
98.10
ततस्ते वानराः सर्वे राक्षसैरर्दिता भृशम्।
दिशो दश द्रुताः केचित् केचित् सुग्रीवमाश्रिताः ।। ६.९८.१० ।।
Tataste vanarah sarve rakshasairardita bhrisham
Disho dasha drutah kechit kechit sugrivamashritah
98.11
प्रभग्नां समरे दृष्ट्वा वानराणां महाचमूम्।
अभिदुद्राव सुग्रीवो महोदरमनन्तरम् ।। ६.९८.११ ।।
Prabhagnam samare drishtva vanaranam mahachamum
Abhidudrava sugrivo mahodaramanantaram
98.12
प्रगृह्य विपुलां घोरां महीधरसमां शिलाम्।
चिक्षेप च महातेजास्तद्वधाय हरीस्वरः ।। ६.९८.१२ ।।
Pragrihya vipulam ghoram mahidharasamam shilam
Chikshepa cha mahatejastadvadhaya harisvarah
98.13
तामापतन्तीं सहसा शिलां दृष्ट्वा महोदरः।
असम्भ्रान्तस्ततो बाणैर्निर्बिभेद दुरासदाम् ।। ६.९८.१३ ।।
Tamapatantim sahasa shilam drishtva mahodarah
Asambhrantastato banairnirbibheda durasadam
98.14
रक्षसा तेन बाणौघैर्निकृत्ता सा सहस्रधा।
निपपात शिला भूमौ गृध्रचक्रमिवाकुलम् ।। ६.९८.१४ ।।
Rakshasa tena banaughairnikritta sa sahasradha
Nipapata shila bhumau gridhrachakramivakulam
98.15
तां तु भिन्नां शिलां दृष्ट्वा सुग्रीवः क्रोधमूर्च्छितः।
सालमुत्पाट्य चिक्षेप राक्षसे रणमूर्धनि ।। ६.९८.१५ ।।
Tam tu bhinnam shilam drishtva sugrivah krodhamurchchhitah
Salamutpatya chikshepa rakshase ranamurdhani
98.16
शरैश्च विददारैनं शूरः परपुरञ्जयः ।
। ६.९८.१६ ।।्च्छितः।स ददर्श ततः क्रुद्धः परिघं पतितं भुवि ।। ६.९८.१७ ।।तः।आविध्य तु स तं दीप्तं परिघं तस्य दर्शयन्।परिघाग्रेण वेगेन जघानास्य हयोत्तमान् ।। ६.९८.१८ ।।
Sharaishcha vidadarainam shurah parapuranjayah
, Chchhitah, sa dadarsha tatah kruddhah parigham patitam bhuvi, tah, avidhya tu sa tam diptam parigham tasya darshayan, parighagrena vegena jaghanasya hayottaman
98.17
तस्माद्धतहयाद्वीरः सो ऽवप्लुत्य महारथात्।
गदां जग्राह सङ्क्रुद्धो राक्षसो ऽथ महोदरः ।। ६.९८.१९ ।।
Tasmaddhatahayadvirah so vaplutya maharathat
Gadam jagraha sankruddho rakshaso tha mahodarah
98.18
गदापरिघहस्तौ तौ युधि वीरौ समीयतुः।
नर्दन्तौ गौवृषप्रख्यौ घनाविव सविद्युतौ ।। ६.९८.२० ।।
Gadaparighahastau tau yudhi virau samiyatuh
Nardantau gauvrishaprakhyau ghanaviva savidyutau
98.19
ततः क्रुद्धो गदां तस्मै चिक्षेप रजनीचरः।
ज्वलन्तीं भास्कराभासां सुग्रीवाय महोदरः ।। ६.९८.२१ ।।
Tatah kruddho gadam tasmai chikshepa rajanicharah
Jvalantim bhaskarabhasam sugrivaya mahodarah
98.20
गदां तां सुमहाघोरामापतन्तीं महाबलः।
सुग्रीवो रोषताम्राक्षः समुद्यम्य महाहवे।आजघान गदां तस्य परिघेण हरीश्वरः ।। ६.९८.२२ ।।
Gadam tam sumahaghoramapatantim mahabalah
Sugrivo roshatamrakshah samudyamya mahahave, ajaghana gadam tasya parighena harishvarah
98.21
पपात स गदोद्भिन्नः परिघस्तस्य भूतले ।
। ६.९८.२३ ।।ोषताम्राक्षः समुद्यम्य महाहवे।ततो जग्राह तेजस्वी सुग्रीवो वसुधातलात्।आयसं मुसलं घोरं सर्वतो हेमभूषितम् ।। ६.९८.२४ ।।
Papata sa gadodbhinnah parighastasya bhutale
, Oshatamrakshah samudyamya mahahave, tato jagraha tejasvi sugrivo vasudhatalat, ayasam musalam ghoram sarvato hemabhushitam
98.22
स तमुद्यम्य चिक्षेप सो ऽप्यन्यां व्याक्षिपद्गदाम्।
भिन्नावन्योन्यमासाद्य पेततुर्धरणीतले ।। ६.९८.२५ ।।
Sa tamudyamya chikshepa so pyanyam vyakshipadgadam
Bhinnavanyonyamasadya petaturdharanitale
98.23
ततो भग्नप्रहरणौ मुष्टिभ्यां तौ समीयतुः।
तेजोबलसमाविष्टौ दीप्ताविव हुताशनौ ।। ६.९८.२६ ।।
Tato bhagnapraharanau mushtibhyam tau samiyatuh
Tejobalasamavishtau diptaviva hutashanau
98.24
जघ्नतुस्तौ तदा ऽन्योन्यं नेदतुश्च पुनःपुनः।
तलैश्चान्योन्यमाहत्य पेततुर्धरणीतले ।। ६.९८.२७ ।।
Jaghnatustau tada nyonyam nedatushcha punahpunah
Talaishchanyonyamahatya petaturdharanitale
98.25
उत्पेततुस्ततस्तूर्णं जघ्नतुश्च परस्परम्।
भुजैश्चिक्षिपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ।जग्मतुस्तौ श्रमं वीरौ बाहुयुद्धे परन्तपौ ।। ६.९८.२८ ।।
Utpetatustatasturnam jaghnatushcha parasparam
Bhujaishchikshipaturviravanyonyamaparajitau, jagmatustau shramam virau bahuyuddhe parantapau
98.26
आजहार ततः खड्गमदूरपरिवर्तिनम्।
राक्षसश्चर्मणा सार्धं महावेगो महोदरः ।। ६.९८.२९ ।।
Ajahara tatah khadgamaduraparivartinam
Rakshasashcharmana sardham mahavego mahodarah
98.27
तथैव च महाखड्गं चर्मणा पतितं सह।
जग्राह वानरश्रेष्ठः सुग्रीवो वेगवत्तरः ।। ६.९८.३० ।।
Tathaiva cha mahakhadgam charmana patitam saha
Jagraha vanarashreshthah sugrivo vegavattarah
98.28
तौ तु रोषपरीताङ्गौ नर्दन्तावभ्यधावताम्।
उद्यतासी रणे हृष्टौ युधि शस्त्रविशारदौ ।। ६.९८.३१ ।।
Tau tu roshaparitangau nardantavabhyadhavatam
Udyatasi rane hrishtau yudhi shastravisharadau
98.29
दक्षिणं मण्डलं चोभौ सुतूर्णं सम्परीयतुः।
अन्योन्यमभिसङ्क्रुद्धौ जये प्रणिहितावुभौ ।। ६.९८.३२ ।।
Dakshinam mandalam chobhau suturnam sampariyatuh
Anyonyamabhisankruddhau jaye pranihitavubhau
98.30
स तु शूरो महावेगो वीर्यश्लाघी महोदरः।
महाचर्मणि तं खड्गं पातयामास दुर्मतिः ।। ६.९८.३३ ।।
Sa tu shuro mahavego viryashlaghi mahodarah
Mahacharmani tam khadgam patayamasa durmatih
98.31
लग्नमुत्कर्षतः खड्गं खड्गेन कपिकुञ्जरः।
जहार सशिरस्त्राणं कुण्डलोपहितं शिरः ।। ६.९८.३४ ।।
Lagnamutkarshatah khadgam khadgena kapikunjarah
Jahara sashirastranam kundalopahitam shirah
98.32
निकृत्तशिरसस्तस्य पतितस्य महीतले।
तद्बलं राक्षसेन्द्रस्य दृष्ट्वा तत्र न तिष्ठते ।। ६.९८.३५ ।।
Nikrittashirasastasya patitasya mahitale
Tadbalam rakshasendrasya drishtva tatra na tishthate
98.33
हत्वा तं वानरैः सार्धं ननाद मुदितो हरिः।
चुक्रोध च दशग्रीवो बभौ हृष्टश्च राघवः ।। ६.९८.३६ ।।
Hatva tam vanaraih sardham nanada mudito harih
Chukrodha cha dashagrivo babhau hrishtashcha raghavah
98.34
विषण्णवदनाः सर्वे राक्षसा दीनचेतसः।
विद्रवन्ति ततः सर्वे भयवित्रस्तचेतसः ।। ६.९८.३७ ।।
Vishannavadanah sarve rakshasa dinachetasah
Vidravanti tatah sarve bhayavitrastachetasah
98.35
महोदरं तं विनिपात्य भूमौ महागिरेः कीर्णमिवैकदेशम्।
सूर्यात्मजस्तत्र रराज लक्ष्म्या सूर्यः स्वतेजोभिरिवाप्रधृष्यः ।। ६.९८.३८ ।।
Mahodaram tam vinipatya bhumau mahagireh kirnamivaikadesham
Suryatmajastatra raraja lakshmya suryah svatejobhirivapradhrishyah
98.36
अथ विजयमवाप्य वानरेन्द्रः समरमुखे सुरयक्षसिद्धसङ्घैः।
अवनितलगतैश्च भूतसङ्घैर्हरुषसमाकुलितैः स्तुतो महात्मा ।। ६.९८.३९ ।।
Atha vijayamavapya vanarendrah samaramukhe surayakshasiddhasanghaih
Avanitalagataishcha bhutasanghairharushasamakulitaih stuto mahatma
98.37
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टनवतितमः सर्गः ।
। ९८ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande ashtanavatitamah sargah