UtshovSarga 76
76.1
प्रवृत्ते सङ्कुले तस्मिन् घोरे वीरजनक्षये।
अङ्गदः कम्पनं वीरमाससाद रणोत्सुकः ।। ६.७६.१ ।।
Pravritte sankule tasmin ghore virajanakshaye
Angadah kampanam viramasasada ranotsukah
76.2
आहूय सो ऽङ्गदं कोपात् ताडयामास वेगितः।
गदया कम्पनः पूर्वं स चचाल भृशाहतः ।। ६.७६.२ ।।
Ahuya so ngadam kopat tadayamasa vegitah
Gadaya kampanah purvam sa chachala bhrishahatah
76.3
स सञ्ज्ञां प्राप्य तेजस्वी चिक्षेप शिखरं गिरेः।
अर्दितश्च प्रहारेण कम्पनः पतितो भुवि ।। ६.७६.३ ।।
Sa sangyam prapya tejasvi chikshepa shikharam gireh
Arditashcha praharena kampanah patito bhuvi
76.4
ततस्तु कम्पनं दृष्ट्वा शोणिताक्षो हतं रणे।
रथेनाभ्यपतत् क्षिप्रं तत्राङ्गदमभीतवत् ।। ६.७६.४ ।।
Tatastu kampanam drishtva shonitaksho hatam rane
Rathenabhyapatat kshipram tatrangadamabhitavat
76.5
सो ऽङ्गदं निशितैर्बाणैस्तदा विव्याध वेगितः।
शरीरदारणैस्तीक्ष्णैः कालाग्निसमविग्रहैः ।। ६.७६.५ ।।
So ngadam nishitairbanaistada vivyadha vegitah
Shariradaranaistikshnaih kalagnisamavigrahaih
76.6
क्षुरक्षुरप्रैर्नाराचैर्वत्सदन्तैः शिलीमुखैः।
कर्णिशल्यविपाठैश्च बहुभिर्निशितैः शरैः ।। ६.७६.६ ।।
Kshurakshuraprairnarachairvatsadantaih shilimukhaih
Karnishalyavipathaishcha bahubhirnishitaih sharaih
76.7
अङ्गदः प्रतिविद्धाङ्गो वालिपुत्रः प्रतापवान्।
धनुरग्र्यं रथं बाणान् ममर्द तरसा बली ।। ६.७६.७ ।।
Angadah pratividdhango valiputrah pratapavan
Dhanuragryam ratham banan mamarda tarasa bali
76.8
शोणिताक्षस्ततः क्षिप्रमसिचर्म समाददे।
उत्पपात दिवं क्रुद्धो वेगवानविचारयन् ।। ६.७६.८ ।।
Shonitakshastatah kshipramasicharma samadade
Utpapata divam kruddho vegavanavicharayan
76.9
तं क्षिप्रतरमाप्लुत्य परामृश्याङ्गदो बली।
करेण तस्य तं खड्गं समाच्छिद्य ननाद च ।। ६.७६.९ ।।
Tam kshiprataramaplutya paramrishyangado bali
Karena tasya tam khadgam samachchhidya nanada cha
76.10
तस्यांसफलके खड्गं निजघान ततो ऽङ्गदः।
यज्ञोपवीतवच्चैनं चिच्छेद कपिकुञ्जरः ।। ६.७६.१० ।।
Tasyansaphalake khadgam nijaghana tato ngadah
Yagyopavitavachchainam chichchheda kapikunjarah
76.11
तं प्रगृह्य महाखड्गं विनद्य च पुनःपुनः।
वालिपुत्रो ऽभिदुद्राव रणशीर्षे परानरीन् ।। ६.७६.११ ।।
Tam pragrihya mahakhadgam vinadya cha punahpunah
Valiputro bhidudrava ranashirshe paranarin
76.12
आयसीं तु गदां वीरः प्रगृह्य कनकाङ्गदः।
शोणिताक्षः समाविध्य तमेवानुपपात ह ।। ६.७६.१२ ।।
Ayasim tu gadam virah pragrihya kanakangadah
Shonitakshah samavidhya tamevanupapata ha
76.13
प्रजङ्घसहितो वीरो यूपाक्षस्तु ततो बली।
रथेनाभिययौ क्रुद्धो वालिपुत्रं महाबलम् ।। ६.७६.१३ ।।
Prajanghasahito viro yupakshastu tato bali
Rathenabhiyayau kruddho valiputram mahabalam
76.14
तयोर्मध्ये कपिश्रेष्ठः शोणिताक्षप्रजङ्घयोः।
विशाखयोर्मध्यगतः पूर्णचन्द्र इवाभवत् ।। ६.७६.१४ ।।
Tayormadhye kapishreshthah shonitakshaprajanghayoh
Vishakhayormadhyagatah purnachandra ivabhavat
76.15
अङ्गदं परिरक्षान्तौ मैन्दो द्विविद एव च।
तस्य तस्थातुरभ्याशे परस्परदिदृक्षया ।। ६.७६.१५ ।।
Angadam parirakshantau maindo dvivida eva cha
Tasya tasthaturabhyashe parasparadidrikshaya
76.16
अभिपेतुर्महाकायाः प्रतियत्ता महाबलाः।
राक्षसा वानरान् रोषादसिचर्मगदाधराः ।। ६.७६.१६ ।।
Abhipeturmahakayah pratiyatta mahabalah
Rakshasa vanaran roshadasicharmagadadharah
76.17
त्रयाणां वानरेन्द्राणां त्रिभी राक्षसपुङ्गवैः।
संसक्तानां महद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।। ६.७६.१७ ।।
Trayanam vanarendranam tribhi rakshasapungavaih
Sansaktanam mahadyuddhamabhavadromaharshanam
76.18
ते तु वृक्षान् समादाय सम्प्रचिक्षिपुराहवे।
खड्गेन प्रतिचिच्छेद तान् प्रजङ्घो महाबलः ।। ६.७६.१८ ।।
Te tu vrikshan samadaya samprachikshipurahave
Khadgena pratichichchheda tan prajangho mahabalah
76.19
रथानश्वान् द्रुमैः शैलैस्ते प्रचिक्षिपुराहवे।
शरौधैः प्रतिचिच्छेद तान् यूपाक्षो निशाचरः ।। ६.७६.१९ ।।
Rathanashvan drumaih shailaiste prachikshipurahave
Sharaudhaih pratichichchheda tan yupaksho nishacharah
76.20
सृष्टान् द्विविदमैन्दाभ्यां द्रुमानुत्पाट्य वीर्यवान्।
बभञ्ज गदया मध्ये शोणिताक्षः प्रतापवान् ।। ६.७६.२० ।।
Srishtan dvividamaindabhyam drumanutpatya viryavan
Babhanja gadaya madhye shonitakshah pratapavan
76.21
उद्यम्य विपुलं खड्गं परमर्मनिकृन्तनम्।
प्रजङ्घो वालिपुत्राय अभिदुद्राव वेगितः ।। ६.७६.२१ ।।
Udyamya vipulam khadgam paramarmanikrintanam
Prajangho valiputraya abhidudrava vegitah
76.22
तमभ्याशगतं दृष्ट्वा वानरेन्द्रो महाबलः।
आजघानाश्वकर्णेन द्रुमेणातिबलस्तदा ।। ६.७६.२२ ।।
Tamabhyashagatam drishtva vanarendro mahabalah
Ajaghanashvakarnena drumenatibalastada
76.23
बाहुं चास्य सनिस्त्रिंशमाजघान स मुष्टिना।
वालिपुत्रस्य घातेन स पपात क्षितावसिः ।। ६.७६.२३ ।।
Bahum chasya sanistrinshamajaghana sa mushtina
Valiputrasya ghatena sa papata kshitavasih
76.24
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ खड्गमुत्पलसन्निभम्।
मुष्टिं संवर्तयामास वज्रकल्पं महाबलः ।। ६.७६.२४ ।।
Tam drishtva patitam bhumau khadgamutpalasannibham
Mushtim sanvartayamasa vajrakalpam mahabalah
76.25
ललाटे स महावीर्यमङ्गदं वानरर्षभम्।
आजघान महातेजाः स मुहूर्तं चचाल ह ।। ६.७६.२५ ।।
Lalate sa mahaviryamangadam vanararshabham
Ajaghana mahatejah sa muhurtam chachala ha
76.26
स सञ्ज्ञां प्राप्य तेजस्वी वालिपुत्रः प्रतापवान्।
प्रजङ्घस्य शिरः कायात् खड्गेनापातयत् क्षितौ ।। ६.७६.२६ ।।
Sa sangyam prapya tejasvi valiputrah pratapavan
Prajanghasya shirah kayat khadgenapatayat kshitau
76.27
स यूपाक्षो ऽश्रुपूर्णाक्षः पितृव्ये निहते रणे।
अवरुह्य रथात् क्षिप्रं क्षीणेषुः खड्गमाददे ।। ६.७६.२७ ।।
Sa yupaksho shrupurnakshah pitrivye nihate rane
Avaruhya rathat kshipram kshineshuh khadgamadade
76.28
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य यूपाक्षं द्विविदस्त्वरन्।
आजघानोरसि क्रुद्धो जाग्राह च बलाद्बली ।। ६.७६.२८ ।।
Tamapatantam samprekshya yupaksham dvividastvaran
Ajaghanorasi kruddho jagraha cha baladbali
76.29
गृहीतं भ्रातरं दृष्ट्वा शोणिताक्षो महाबलः।
आजघान गदाग्रेण वक्षसि द्विविदं ततः ।। ६.७६.२९ ।।
Grihitam bhrataram drishtva shonitaksho mahabalah
Ajaghana gadagrena vakshasi dvividam tatah
76.30
स गदाभिहतस्तेन चचाल च महाबलः।
उद्यतां च पुनस्तस्य जहार द्विविदो गदाम् ।। ६.७६.३० ।।
Sa gadabhihatastena chachala cha mahabalah
Udyatam cha punastasya jahara dvivido gadam
76.31
एतस्मिन्नन्तरे वीरो मैन्दो वानरयूथपः।
यूपाक्षं ताडयामास तलेनोरसि वीर्यवान् ।। ६.७६.३१ ।।
Etasminnantare viro maindo vanarayuthapah
Yupaksham tadayamasa talenorasi viryavan
76.32
तौ शोणिताक्षयूपाक्षौ प्लवङ्गाभ्यां तरस्विनौ।
चक्रुतुः समरे तीव्रमाकर्षोत्पाटनं भृशम् ।। ६.७६.३२ ।।
Tau shonitakshayupakshau plavangabhyam tarasvinau
Chakrutuh samare tivramakarshotpatanam bhrisham
76.33
द्विविदः शोणिताक्षं तु विददार नखैर्मुखे।
निष्पिपेष च वगेन क्षितावाविध्य वीर्यवान् ।। ६.७६.३३ ।।
Dvividah shonitaksham tu vidadara nakhairmukhe
Nishpipesha cha vagena kshitavavidhya viryavan
76.34
यूपाक्षमपि सङ्क्रुद्धो मैन्दो वानरयूथपः।
पीडयामास बाहुभ्यां स पपात हतः क्षितौ ।। ६.७६.३४ ।।
Yupakshamapi sankruddho maindo vanarayuthapah
Pidayamasa bahubhyam sa papata hatah kshitau
76.35
हतप्रवीरा व्यथिता राक्षसेन्द्रचमूस्तदा।
जगामाभिमुखी सा तु कुम्भकर्णसुतो यतः ।। ६.७६.३५ ।।
Hatapravira vyathita rakshasendrachamustada
Jagamabhimukhi sa tu kumbhakarnasuto yatah
76.36
आपतन्तीं च वेगेन कुम्भस्तां सान्त्वयच्चमूम् ।
। ६.७६.३६ ।।
Apatantim cha vegena kumbhastam santvayachchamum
76.37
अथोत्कृष्टं महावीर्यैर्लब्धलक्षैः प्लवङ्गमैः।
निपातितमहावीरां दृष्ट्वा रक्षश्चमूं ततः।कुम्भः प्रचक्रे तेजस्वी रणे कर्म सुदुष्करम् ।। ६.७६.३७ ।।
Athotkrishtam mahaviryairlabdhalakshaih plavangamaih
Nipatitamahaviram drishtva rakshashchamum tatah, kumbhah prachakre tejasvi rane karma sudushkaram
76.38
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः प्रगृह्य सुसमाहितः।
मुमोचाशीविषप्रख्यान् शरान् देहविदारणान् ।। ६.७६.३८ ।।
Sa dhanurdhanvinam shreshthah pragrihya susamahitah
Mumochashivishaprakhyan sharan dehavidaranan
76.39
तस्य तच्छुशुभे भूयः सशरं धनुरुत्तमम्।
विद्युदैरावतार्चिष्माद्द्वितीयेन्द्रधनुर्यथा ।। ६.७६.३९ ।।
Tasya tachchhushubhe bhuyah sasharam dhanuruttamam
Vidyudairavatarchishmaddvitiyendradhanuryatha
76.40
आकर्णाकृष्टमुक्तेन जघान द्विविदं तदा।
तेन हाटकपुङ्खेन पत्रिणा पत्रवाससा ।। ६.७६.४० ।।
Akarnakrishtamuktena jaghana dvividam tada
Tena hatakapunkhena patrina patravasasa
76.41
सहसा ऽभिहतस्तेन विप्रमुक्तपदः स्फुरन्।
निपपाताद्रिकूटाभो विह्वलः प्लवगोत्तमः ।। ६.७६.४१ ।।
Sahasa bhihatastena vipramuktapadah sphuran
Nipapatadrikutabho vihvalah plavagottamah
76.42
मैन्दस्तु भ्रातरं दृष्ट्वा भग्नं तत्र महाहवे।
अभिदुद्राव वेगेन प्रगृह्य महतीं शिलाम् ।। ६.७६.४२ ।।
Maindastu bhrataram drishtva bhagnam tatra mahahave
Abhidudrava vegena pragrihya mahatim shilam
76.43
तां शिलां तु प्रचिक्षेप राक्षसाय महाबलः।
बिभेद तां शिलां कुम्भः प्रसन्नैः पञ्चभिः शरैः ।। ६.७६.४३ ।।
Tam shilam tu prachikshepa rakshasaya mahabalah
Bibheda tam shilam kumbhah prasannaih panchabhih sharaih
76.44
सन्धाय चान्यं सुमुखं शरमासीविषोपमम्।
आजघान महातेजा वक्षसि द्विविदाग्रजम् ।। ६.७६.४४ ।।
Sandhaya chanyam sumukham sharamasivishopamam
Ajaghana mahateja vakshasi dvividagrajam
76.45
स तु तेन प्रहारेण मैन्दो वानरयूथपः।
मर्मण्यभिहतस्तेन पपात भुवि मूर्च्छितः ।। ६.७६.४५ ।।
Sa tu tena praharena maindo vanarayuthapah
Marmanyabhihatastena papata bhuvi murchchhitah
76.46
अङ्गदो मातुलौ दृष्ट्वा पतितौ तु महाबलौ।
अभिदुद्राव वेगेन कुम्भमद्युतकार्मुकम् ।। ६.७६.४६ ।।
Angado matulau drishtva patitau tu mahabalau
Abhidudrava vegena kumbhamadyutakarmukam
76.47
तमापतन्तं विव्याध कुम्भः पञ्चभिरायसैः।
त्रिभिश्चान्यैः शितैर्बाणैर्मातङ्गमिव तोमरैः ।। ६.७६.४७ ।।
Tamapatantam vivyadha kumbhah panchabhirayasaih
Tribhishchanyaih shitairbanairmatangamiva tomaraih
76.48
सो ऽङ्गदं विविधैर्बाणैः कुम्भो विव्याध वीर्यवान्।
अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैः कनकभूषणैः ।। ६.७६.४८ ।।
So ngadam vividhairbanaih kumbho vivyadha viryavan
Akunthadharairnishitaistikshnaih kanakabhushanaih
76.49
अङ्गदः प्रतिविद्धाङ्गो वालिपुत्रो न कम्पते।
शिलापादपवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि ववर्ष ह ।। ६.७६.४९ ।।
Angadah pratividdhango valiputro na kampate
Shilapadapavarshani tasya murdhni vavarsha ha
76.50
स प्रचिच्छेद तान् सर्वान् बिभेद च पुनः शिलाः।
कुम्भकर्णात्मजः श्रीमान् वालिपुत्रसमीरितान् ।। ६.७६.५० ।।
Sa prachichchheda tan sarvan bibheda cha punah shilah
Kumbhakarnatmajah shriman valiputrasamiritan
76.51
आपतन्तं च सम्प्रेक्ष्य कुम्भो वानरयूथपम्।
भ्रुवोर्विव्याध बाणाभ्यामुल्काभ्यामिव कुञ्जरम्।तस्य सुस्राव रुधिरं पिहिते चास्य लोचने ।। ६.७६.५१ ।।
Apatantam cha samprekshya kumbho vanarayuthapam
Bhruvorvivyadha banabhyamulkabhyamiva kunjaram, tasya susrava rudhiram pihite chasya lochane
76.52
अङ्गदः पाणिना नेत्रे पिधाय रुधिरोक्षिते।
सालमासन्नमेकेन परिजग्राह पाणिना ।। ६.७६.५२ ।।्।सम्पीड्य चोरसि स्कन्धं करेणाभिनिवेश्य च।किञ्चिदभ्यवनम्यैनमुन्ममाथ यथा गजः ।। ६.७६.५३ ।।।
Angadah panina netre pidhaya rudhirokshite
Salamasannamekena parijagraha panina, , sampidya chorasi skandham karenabhiniveshya cha, kinchidabhyavanamyainamunmamatha yatha gajah
76.53
तमिन्द्रकेतुप्रतिमं वृक्षं मन्दरसन्निभम्।
समुत्सृजन्तं वेगेन पश्यतां सर्वरक्षसाम् ।। ६.७६.५४ ।।
Tamindraketupratimam vriksham mandarasannibham
Samutsrijantam vegena pashyatam sarvarakshasam
76.54
स बिभेद शितैर्बाणैः सप्तभिः कायभेदनैः ।
। ६.७६.५५ ।।
Sa bibheda shitairbanaih saptabhih kayabhedanaih
76.55
अङ्गदो विव्यथे ऽभीक्ष्णं ससाद च मुमोह च ।
। ६.७६.५६ ।।
Angado vivyathe bhikshnam sasada cha mumoha cha
76.56
अङ्गदं व्यथितं दृष्ट्वा सीदन्तमिव सागरे।
दुरासदं हरिश्रेष्ठं रामायन्ये न्यवेदयन् ।। ६.७६.५७ ।।
Angadam vyathitam drishtva sidantamiva sagare
Durasadam harishreshtham ramayanye nyavedayan
76.57
रामस्तु व्यथितं श्रुत्वा वालिपुत्रं रणाजिरे।
व्यादिदेश हरिश्रेष्ठान् जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः ।। ६.७६.५८ ।।
Ramastu vyathitam shrutva valiputram ranajire
Vyadidesha harishreshthan jambavatpramukhanstatah
76.58
ते तु वानरशार्दूलाः श्रुत्वा रामस्य शासनम्।
अभिपेतुः सुसङ्क्रुद्धाः कुम्भमुद्यतकार्मुकम् ।। ६.७६.५९ ।।
Te tu vanarashardulah shrutva ramasya shasanam
Abhipetuh susankruddhah kumbhamudyatakarmukam
76.59
ततो द्रुमशिलाहस्ताः कोपसंरक्तलोचनाः।
रिरक्षिषन्तो ऽभ्यपतन्नङ्गदं वानरर्षभाः ।। ६.७६.६० ।।
Tato drumashilahastah kopasanraktalochanah
Rirakshishanto bhyapatannangadam vanararshabhah
76.60
जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः।
कुम्भकर्णात्मजं वीरं क्रुद्धाः समभिदुद्रुवुः ।। ६.७६.६१ ।।
Jambavanshcha sushenashcha vegadarshi cha vanarah
Kumbhakarnatmajam viram kruddhah samabhidudruvuh
76.61
समीक्ष्यापततस्तांस्तु वानरेन्द्रान् महाबलान्।
आववार शरौघेण नगेनेव जलाशयम् ।। ६.७६.६२ ।।
Samikshyapatatastanstu vanarendran mahabalan
Avavara sharaughena nageneva jalashayam
76.62
तस्य बाणपथं प्राप्य न शोकुरतिवर्तितुम्।
वानरेन्द्रा महात्मानो वेलामिव महोदधिः ।। ६.७६.६३ ।।
Tasya banapatham prapya na shokurativartitum
Vanarendra mahatmano velamiva mahodadhih
76.63
तांस्तु दृष्ट्वा हरिगणान् शरवृष्टिबिरर्दितान्।
अङ्गदं पृष्ठतः कृत्वा भ्रातृजं प्लवगेश्वरः ।। ६.७६.६४ ।।
Tanstu drishtva hariganan sharavrishtibirarditan
Angadam prishthatah kritva bhratrijam plavageshvarah
76.64
अबिदुद्राव वेगेन सुग्रीवः कुम्भमाहवे।
शैलसानुचरं नागं वेगवानिव केसरी ।। ६.७६.६५ ।।
Abidudrava vegena sugrivah kumbhamahave
Shailasanucharam nagam vegavaniva kesari
76.65
उत्पाट्य च महाशैलानश्वकर्णान् धवान् बहून्।
अन्यांश्च विविधान् वृक्षांश्चिक्षेप च महाबलः ।। ६.७६.६६ ।।
Utpatya cha mahashailanashvakarnan dhavan bahun
Anyanshcha vividhan vrikshanshchikshepa cha mahabalah
76.66
तां छादयन्तीमाकाशं वृक्षवृष्टिं दुरासदाम्।
कुम्भकर्णात्मजः शीघ्रं चिच्छेद निशितैः शरैः ।। ६.७६.६७ ।।
Tam chhadayantimakasham vrikshavrishtim durasadam
Kumbhakarnatmajah shighram chichchheda nishitaih sharaih
76.67
अभिलक्षेण तीव्रेण कुम्भेन निशितैः शरैः।
आचितास्ते द्रुमा रेजुर्यथा घोराः शतघ्नयः ।। ६.७६.६८ ।।
Abhilakshena tivrena kumbhena nishitaih sharaih
Achitaste druma rejuryatha ghorah shataghnayah
76.68
द्रुमवर्षं तु तच्छिन्नं दृष्ट्वा कुम्भेन वीर्यवान्।
वानराधिपतिः श्रीमान् महासत्त्वो न विव्यथे ।। ६.७६.६९ ।।
Drumavarsham tu tachchhinnam drishtva kumbhena viryavan
Vanaradhipatih shriman mahasattvo na vivyathe
76.69
निर्भिद्यमानः सहसा सहमानश्च तान् शरान्।
कुम्भस्य धनुराक्षिप्य बभञ्जेन्द्रधनुष्प्रभम् ।। ६.७६.७० ।।
Nirbhidyamanah sahasa sahamanashcha tan sharan
Kumbhasya dhanurakshipya babhanjendradhanushprabham
76.70
अवप्लुत्य ततः शीघ्रं कृत्वा कर्म सुदुष्करम्।
अब्रवीत् कुपितः कुम्भं भग्नशृङ्गमिव द्विपम् ।। ६.७६.७१ ।।
Avaplutya tatah shighram kritva karma sudushkaram
Abravit kupitah kumbham bhagnashringamiva dvipam
76.71
निकुम्भाग्रज वीर्यं ते बाणवेगवदद्भुतम्।
सन्नतिश्च प्रभावश्च तव वा रावणस्य वा ।। ६.७६.७२ ।।
Nikumbhagraja viryam te banavegavadadbhutam
Sannatishcha prabhavashcha tava va ravanasya va
76.72
प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुबेवरुणोपम।
एकस्त्वमनुजातो ऽसि पितरं बलवृत्ततः ।। ६.७६.७३ ।।
Prahladabalivritraghnakubevarunopama
Ekastvamanujato si pitaram balavrittatah
76.73
त्वामेवैकं महाबाहुं चापहस्त मरिन्दमम्।
त्रिदशा नातिवर्तन्ते जितेन्द्रियमिवाधयः ।। ६.७६.७४ ।।
Tvamevaikam mahabahum chapahasta marindamam
Tridasha nativartante jitendriyamivadhayah
76.74
विक्रमस्व महाबुद्धे कर्माणि मम पश्यतः ।
। ६.७६.७५ ।।
Vikramasva mahabuddhe karmani mama pashyatah
76.75
वरदानात् पितृव्यस्ते सहते देवदानवान्।
कुम्भकर्णस्तु वीर्येण सहते च सुरासुरान् ।। ६.७६.७६ ।।
Varadanat pitrivyaste sahate devadanavan
Kumbhakarnastu viryena sahate cha surasuran
76.76
धनुषीन्द्रजितस्तुल्यः प्रतापे रावणस्य च।
त्वमद्य रक्षसां लोके श्रेष्ठो ऽसि बलवीर्यतः ।। ६.७६.७७ ।।
Dhanushindrajitastulyah pratape ravanasya cha
Tvamadya rakshasam loke shreshtho si balaviryatah
76.77
महाविमर्दं समरे मया सह तवाद्भुतम्।
अद्य भूतानि पश्यन्तु शक्रशम्बरयोरिव ।। ६.७६.७८ ।।
Mahavimardam samare maya saha tavadbhutam
Adya bhutani pashyantu shakrashambarayoriva
76.78
कृतमप्रतिमं कर्म दर्शितं चास्त्रकौशलम्।
पातिता हरिवीराश्च त्वया वै भीमविक्रमाः ।। ६.७६.७९ ।।
Kritamapratimam karma darshitam chastrakaushalam
Patita harivirashcha tvaya vai bhimavikramah
76.79
उपालम्भभयाच्चापि नासि वीर मया हतः।
कृतकर्मा परिश्रान्तो विश्रान्तः पश्य मे बलम् ।। ६.७६.८० ।।
Upalambhabhayachchapi nasi vira maya hatah
Kritakarma parishranto vishrantah pashya me balam
76.80
तेन सुग्रीववाक्येन सावमानेन मानितः।
अग्नेराज्याहुतस्येव तेजस्तस्याभ्यवर्धत।ततः कुम्भस्तु सुग्रीवं बाहुभ्यां जगृहे तदा ।। ६.७६.८१ ।।
Tena sugrivavakyena savamanena manitah
Agnerajyahutasyeva tejastasyabhyavardhata, tatah kumbhastu sugrivam bahubhyam jagrihe tada
76.81
गजाविवाहितमदौ निश्वसन्तौ मुहुर्मुहुः।
अन्योन्यगात्रग्रथितौ कर्षन्तावितरेतरम्।सधूमां मुखतो ज्वालां विसृजन्तौ परिश्रमात् ।। ६.७६.८२ ।।
Gajavivahitamadau nishvasantau muhurmuhuh
Anyonyagatragrathitau karshantavitaretaram, sadhumam mukhato jvalam visrijantau parishramat
76.82
तयोः पादाभिघाताच्च निमग्ना चाभवन्मही।
व्याघूर्णिततरङ्गश्च चुक्षुभे वरुणालयः ।। ६.७६.८३ ।।
Tayoh padabhighatachcha nimagna chabhavanmahi
Vyaghurnitatarangashcha chukshubhe varunalayah
76.83
ततः कुम्भं समुत्क्षिप्य सुग्रीवो लवणाम्भसि।
पातयामास वेगेन दर्शयन्नुदधेस्तलम् ।। ६.७६.८४ ।।
Tatah kumbham samutkshipya sugrivo lavanambhasi
Patayamasa vegena darshayannudadhestalam
76.84
ततः कुम्भनिपातेन जलराशिः समुत्थितः।
विन्ध्यमन्दरसङ्काशो विससर्प समन्ततः ।। ६.७६.८५ ।।
Tatah kumbhanipatena jalarashih samutthitah
Vindhyamandarasankasho visasarpa samantatah
76.85
ततः कुम्भः समुत्पत्य सुग्रीवमभिपत्य च।
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रवेगेन मुष्टिना ।। ६.७६.८६ ।।
Tatah kumbhah samutpatya sugrivamabhipatya cha
Ajaghanorasi kruddho vajravegena mushtina
76.86
तस्य चर्म च पुस्फोट बहु सुस्राव शोणितम्।
स च मुष्टिर्महावेगः प्रतिजघ्ने ऽस्थिमण्डले ।। ६.७६.८७ ।।
Tasya charma cha pusphota bahu susrava shonitam
Sa cha mushtirmahavegah pratijaghne sthimandale
76.87
तदा वेगेन तत्रासीत्तेजः प्रज्वलितं मुहुः।
वज्रनिष्पेषसञ्जाता ज्वाला मेरौ यथा गिरौ ।। ६.७६.८८ ।।
Tada vegena tatrasittejah prajvalitam muhuh
Vajranishpeshasanjata jvala merau yatha girau
76.88
स तत्राभिहतस्तेन सुग्रीवो वानरर्षभः।
मुष्टिं संवर्तयामास वज्रकल्पं महाबलः ।। ६.७६.८९ ।।
Sa tatrabhihatastena sugrivo vanararshabhah
Mushtim sanvartayamasa vajrakalpam mahabalah
76.89
अर्चिस्सहस्रविकचं रविमण्डलसप्रभम्।
स मुष्टिं पातयामास कुम्भस्योरसि वीर्यवान् ।। ६.७६.९० ।।
Archissahasravikacham ravimandalasaprabham
Sa mushtim patayamasa kumbhasyorasi viryavan
76.90
स तु तेन प्रहारेण विह्वलो भृशताडितः।
निपपात तदा कुम्भो गतार्चिरिव पावकः ।। ६.७६.९१ ।।
Sa tu tena praharena vihvalo bhrishataditah
Nipapata tada kumbho gatarchiriva pavakah
76.91
मुष्टिना ऽभिहतस्तेन निपपाताशु राक्षसः।
लोहिताङ्ग इवाकाशाद्दीप्तरश्मिर्यदृच्छया ।। ६.७६.९२ ।।
Mushtina bhihatastena nipapatashu rakshasah
Lohitanga ivakashaddiptarashmiryadrichchhaya
76.92
कुम्भस्य पततो रूपं भग्नस्योरसि मुष्टिना।
बभौ रुद्राभिपन्नस्य यथा रूपं गवां पतेः ।। ६.७६.९३ ।।
Kumbhasya patato rupam bhagnasyorasi mushtina
Babhau rudrabhipannasya yatha rupam gavam pateh
76.93
तस्मिन् हते भीमपराक्रमेण प्लवङ्गमानामृषभेण युद्धे।
मही सशैला सवना चचाल भयं च रक्षांस्यधिकं विवेश ।। ६.७६.९४ ।।
Tasmin hate bhimaparakramena plavangamanamrishabhena yuddhe
Mahi sashaila savana chachala bhayam cha rakshansyadhikam vivesha
76.94
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः ।
। ७६ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande shatsaptatitamah sargah