UtshovSarga 55
55.1
वज्रदंष्ट्रं हतं श्रुत्वा वालिपुत्रेण रावणः ।
बलाध्यक्षमुवाचेदं कृताञ्जलिमवस्थितम् ।। ६.५५.१ ।।।।
Vajradanshtram hatam shrutva valiputrena ravanah
Baladhyakshamuvachedam kritanjalimavasthitam
55.2
शीघ्रं निर्यान्तु दुर्धर्षा राक्षसा भीमविक्रमाः ।
अकम्पनं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रप्रकोविदम् ।। ६.५५.२ ।।।।
Shighram niryantu durdharsha rakshasa bhimavikramah
Akampanam puraskritya sarvashastraprakovidam
55.3
एष शास्ता च गोप्ता च नेता च युधि सम्मतः ।
भूतिकामश्च मे नित्यं नित्यं च समरप्रियः ।। ६.५५.३ ।।।।
Esha shasta cha gopta cha neta cha yudhi sammatah
Bhutikamashcha me nityam nityam cha samarapriyah
55.4
एष जेष्यति काकुत्स्थौ सुग्रीवं च महाबलम् ।
वानरांश्चापरान् घोरान् हनिष्यति परन्तपः ।। ६.५५.४ ।।।।
Esha jeshyati kakutsthau sugrivam cha mahabalam
Vanaranshchaparan ghoran hanishyati parantapah
55.5
परिगृह्य स तामाज्ञां रावणस्य महाबलः ।
बलं सन्त्वरयामास तदा लघुपराक्रमः ।। ६.५५.५ ।।।।
Parigrihya sa tamagyam ravanasya mahabalah
Balam santvarayamasa tada laghuparakramah
55.6
ततो नानाप्रहरणा भीमाक्षा भीमदर्शनाः ।
निष्पेतू रक्षसां मुख्या बलाध्यक्षप्रचोदिताः ।। ६.५५.६ ।।।।
Tato nanapraharana bhimaksha bhimadarshanah
Nishpetu rakshasam mukhya baladhyakshaprachoditah
55.7
रथमास्थाय विपुलं तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।
मेघाभो मेघवर्णश्च मेघस्वनमहास्वनः ।राक्षसैः संवृतो भीमैस्तदा निर्यात्यकम्पनः ।। ६.५५.७ ।।।।
Rathamasthaya vipulam taptakanchanakundalah
Meghabho meghavarnashcha meghasvanamahasvanah, rakshasaih sanvrito bhimaistada niryatyakampanah
55.8
न हि कम्पयितुं शक्यः सुरैरपि महामृधे ।
अकम्पनस्ततस्तेषामादित्य इव तेजसा ।। ६.५५.८ ।।।।
Na hi kampayitum shakyah surairapi mahamridhe
Akampanastatasteshamaditya iva tejasa
55.9
तस्य निर्धावमानस्य संरब्धस्य युयत्सया ।
अकस्माद्दैन्यमागच्छद्धयानां रथवाहिनाम् ।। ६.५५.९ ।।।।
Tasya nirdhavamanasya sanrabdhasya yuyatsaya
Akasmaddainyamagachchhaddhayanam rathavahinam
55.10
व्यस्फुरन्नयनं चास्य सव्यं युद्धाभिनन्दिनः ।
विवर्णो मुखवर्णश्च गद्गदश्चाभवत् स्वनः ।। ६.५५.१० ।।।।
Vyasphurannayanam chasya savyam yuddhabhinandinah
Vivarno mukhavarnashcha gadgadashchabhavat svanah
55.11
अभवत् सुदिने चापि दुर्दिनं रूक्षमारुतम् ।
ऊचुः खगा मृगाः सर्वे वाचः क्रूरा भयावहाः ।। ६.५५.११ ।।।।
Abhavat sudine chapi durdinam rukshamarutam
Uchuh khaga mrigah sarve vachah krura bhayavahah
55.12
स सिंहोपचितस्कन्धः शार्दूलसमविक्रमः ।
तानुत्पातानचिन्त्यैव निर्जगाम रणाजिरम् ।। ६.५५.१२ ।।।।
Sa sinhopachitaskandhah shardulasamavikramah
Tanutpatanachintyaiva nirjagama ranajiram
55.13
तदा निर्गच्छतस्तस्य रक्षसः सह राक्षसैः ।
बभूव सुमहान्नादः क्षोभयन्निव सागरम् ।। ६.५५.१३ ।।।।
Tada nirgachchhatastasya rakshasah saha rakshasaih
Babhuva sumahannadah kshobhayanniva sagaram
55.14
तेन शब्देन वित्रस्ता वानराणां महाचमूः ।
द्रुमशैलप्रहरणा योद्धुं समवतिष्ठत ।। ६.५५.१४ ।।।।
Tena shabdena vitrasta vanaranam mahachamuh
Drumashailapraharana yoddhum samavatishthata
55.15
तेषां युद्धं महारौद्रं सञ्जज्ञे हरिरक्षसाम् ।
रामरावणयोरर्थे समभित्यक्तजीविनाम् ।। ६.५५.१५ ।।।।
Tesham yuddham maharaudram sanjagye harirakshasam
Ramaravanayorarthe samabhityaktajivinam
55.16
सर्वे ह्यति बलाः शूराः सर्वे पर्वतसन्निभाः ।
हरयो राक्षसाश्चैव परस्परजिघांसवः ।। ६.५५.१६ ।।।।
Sarve hyati balah shurah sarve parvatasannibhah
Harayo rakshasashchaiva parasparajighansavah
55.17
तेषां विनर्दतां शब्दः संयुगे ऽतितरस्विनाम् ।
सुश्रुवे सुमहान् क्रोधादन्योन्यमभिगर्जताम् ।। ६.५५.१७ ।।।।
Tesham vinardatam shabdah sanyuge titarasvinam
Sushruve sumahan krodhadanyonyamabhigarjatam
55.18
रजश्चारुणवर्णाभं सुभीममभवद्भृशम् ।
उद्भूतं हरिरक्षोभिः संरुरोध दिशो दश ।। ६.५५.१८ ।।।।
Rajashcharunavarnabham subhimamabhavadbhrisham
Udbhutam harirakshobhih sanrurodha disho dasha
55.19
अन्योन्यं रजसा तेन कौशेयोद्धूतपाण्डुना ।
संवृतानि च भूतानि ददृशुर्न रणाजिरे ।। ६.५५.१९ ।।।।
Anyonyam rajasa tena kausheyoddhutapanduna
Sanvritani cha bhutani dadrishurna ranajire
55.20
न ध्वजा न पताका वा चर्म वा तुरगो ऽपि वा ।
आयुधं स्यन्दनं वा ऽपि ददृशे तेन रेणुना ।। ६.५५.२० ।।।।
Na dhvaja na pataka va charma va turago pi va
Ayudham syandanam va pi dadrishe tena renuna
55.21
शब्दश्च सुमहांस्तेषां नर्दतामभिधावताम् ।
श्रूयते तुमुले युद्धे न रूपाणि चकाशिरे ।। ६.५५.२१ ।।।।
Shabdashcha sumahanstesham nardatamabhidhavatam
Shruyate tumule yuddhe na rupani chakashire
55.22
हरीनेव सुसङ्क्रुद्धा हरयो जघ्नुराहवे ।
राक्षसाश्चापि रक्षांसि निजघ्नुस्तिमिरे तदा ।। ६.५५.२२ ।।।।
Harineva susankruddha harayo jaghnurahave
Rakshasashchapi rakshansi nijaghnustimire tada
55.23
परांश्चैव विनिघ्नन्तः स्वांश्च वानरराक्षसाः ।
रुधिरार्द्रां तदा चक्रुर्महीं पङ्कानुलेपनाम् ।। ६.५५.२३ ।।।।
Paranshchaiva vinighnantah svanshcha vanararakshasah
Rudhirardram tada chakrurmahim pankanulepanam
55.24
ततस्तु रुधिरौघेण सिक्तं व्यपगतं रजः ।
शरीरशवसङ्कीर्णा बभूव च वसुन्धरा ।। ६.५५.२४ ।।।।
Tatastu rudhiraughena siktam vyapagatam rajah
Sharirashavasankirna babhuva cha vasundhara
55.25
द्रुमशक्तिशिलाप्रासैर्गदापरिघतोमरैः ।
हरयो राक्षसाश्चैव जघ्नुरन्योन्यमोजसा ।। ६.५५.२५ ।।।।
Drumashaktishilaprasairgadaparighatomaraih
Harayo rakshasashchaiva jaghnuranyonyamojasa
55.26
बाहुभिः परिघाकारैर्युद्ध्यन्तः पर्वतोपमाः ।
हरयो भीमकर्माणो राक्षसान् जघ्नुराहवे ।। ६.५५.२६ ।।।।
Bahubhih parighakarairyuddhyantah parvatopamah
Harayo bhimakarmano rakshasan jaghnurahave
55.27
राक्षसास्त्वपि सङ्क्रुद्धाः प्रासतोमरपाणयः ।
कपीन्निजघ्निरे तत्र शस्त्रैः परमदारुणैः ।। ६.५५.२७ ।।।।
Rakshasastvapi sankruddhah prasatomarapanayah
Kapinnijaghnire tatra shastraih paramadarunaih
55.28
अकम्पनः सुसङ्क्रुद्धो राक्षसानां चमूपतिः ।
संहर्षयति तान् सर्वान् राक्षसान् भीमविक्रमान् ।। ६.५५.२८ ।।।।
Akampanah susankruddho rakshasanam chamupatih
Sanharshayati tan sarvan rakshasan bhimavikraman
55.29
हरयस्त्वपि सक्षांसि महाद्रुममहाश्मभिः ।
विदारयन्त्यभिक्रम्य शस्त्राण्याच्छिद्य वीर्यतः ।। ६.५५.२९ ।।।।
Harayastvapi sakshansi mahadrumamahashmabhih
Vidarayantyabhikramya shastranyachchhidya viryatah
55.30
एतस्मिन्नन्तरे वीरा हरयः कुमुदो नलः ।
मैन्दश्च द्विविदः क्रुद्धाश्चक्रुर्वेगमनुत्तमम् ।। ६.५५.३० ।।।।
Etasminnantare vira harayah kumudo nalah
Maindashcha dvividah kruddhashchakrurvegamanuttamam
55.31
ते तु वृक्षैर्महावेगा राक्षसानां चमूमुखे ।
कदनं सुमहच्चक्रुर्लीलया हरियूथपाः ।ममन्थू राक्षसान् सर्वे वानरा गणशो भृशम् ।। ६.५५.३१ ।।
Te tu vrikshairmahavega rakshasanam chamumukhe
Kadanam sumahachchakrurlilaya hariyuthapah, mamanthu rakshasan sarve vanara ganasho bhrisham