UtshovSarga 37
37.1
नर वानर राजौ तौ स च वायु सुतः कपिः ।
जाम्बवान् ऋक्ष राजसः च राक्षससः च विभीषणः ॥६-३७-१॥
Nara vanara rajau tau sa cha vayu sutah kapih
Jambavan riksha rajasah cha rakshasasah cha vibhishanah
37.2
अन्गदो वालि पुत्रसः च सौमित्रिः शरभः कपिः ।
सुषेणः सह दायादो मैन्दो द्विविद;एव च ॥६-३७-२॥
Angado vali putrasah cha saumitrih sharabhah kapih
Sushenah saha dayado maindo dvivida;eva cha
37.3
गजो गव अक्षो कुमुदो नलो अथ पनसस् तथा ।
अमित्र विषयम् प्राप्ताः समवेताः समर्थयन् ॥६-३७-३॥
Gajo gava aksho kumudo nalo atha panasas tatha
Amitra vishayam praptah samavetah samarthayan
37.4
इयम् सा लक्ष्यते लन्का पुरी रावण पालिता ।
सासुर उरग गन्धर्वैर् अमरैर् अपि दुर्जया ॥६-३७-४॥
Iyam sa lakshyate lanka puri ravana palita
Sasura uraga gandharvair amarair api durjaya
37.5
कार्य सिद्धिम् पुरस् क्Rत्य मन्त्रयध्वम् विनिर्णये ।
नित्यम् सम्निहितो ह्य् अत्र रावणो राक्षस अधिपः ॥६-३७-५॥
Karya siddhim puras kRtya mantrayadhvam vinirnaye
Nityam samnihito hy atra ravano rakshasa adhipah
37.6
तथा तेषु ब्रुवाणेषु रावण अवरजो अब्रवीत् ।
वाक्यम् अग्राम्य पदवत् पुष्कल अर्थम् विभीषणः ॥६-३७-६॥
Tatha teshu bruvaneshu ravana avarajo abravit
Vakyam agramya padavat pushkala artham vibhishanah
37.7
अनलः शरभसः चैव सम्पातिः प्रघसस् तथा ।
गत्वा लन्काम् मम अमात्याः पुरीम् पुनर् इह आगताः ॥६-३७-७॥
Analah sharabhasah chaiva sampatih praghasas tatha
Gatva lankam mama amatyah purim punar iha agatah
37.8
भूत्वा शकुनयः सर्वे प्रविष्टासः च रिपोर् बलम् ।
विधानम् विहितम् यच् च तद् द्Rष्ट्वा समुपस्थिताः ॥६-३७-८॥
Bhutva shakunayah sarve pravishtasah cha ripor balam
Vidhanam vihitam yach cha tad dRshtva samupasthitah
37.9
सम्विधानम् यथा आहुस् ते रावणस्य दुरात्मनः ।
राम तद् ब्रुवतः सर्वम् यथातथ्येन मे शृणु ॥६-३७-९॥
Samvidhanam yatha ahus te ravanasya duratmanah
Rama tad bruvatah sarvam yathatathyena me shrinu
37.10
पूर्वम् प्रहस्तः सबलो द्वारम् आसाद्य तिष्ठति ।
दक्षिणम् च महा वीर्यौ महा पार्श्व महा उदरौ ॥६-३७-१०॥
Purvam prahastah sabalo dvaram asadya tishthati
Dakshinam cha maha viryau maha parshva maha udarau
37.11
इन्द्रजित् पश्चिम द्वारम् राक्षसैर् बहुभिर् वृतः ।
पट्टस असि धनुष्मद्भिः शूल मुद्गर पाणिभिः ॥६-३७-११॥
Indrajit pashchima dvaram rakshasair bahubhir vritah
Pattasa asi dhanushmadbhih shula mudgara panibhih
37.12
नाना प्रहरणैः शूरैर् आवृतो रावण आत्मजः ।
राक्षसानाम् सहस्रैस् तु बहुभिः शस्त्र पाणिभिः ॥६-३७-१२॥
Nana praharanaih shurair avrito ravana atmajah
Rakshasanam sahasrais tu bahubhih shastra panibhih
37.13
युक्तः परम सम्विग्नो राक्षसैर् बहुभिर् व्Rतः ।
उत्तरम् नगर द्वारम् रावणः स्वयम् आस्थितः ॥६-३७-१३॥
Yuktah parama samvigno rakshasair bahubhir vRtah
Uttaram nagara dvaram ravanah svayam asthitah
37.14
विरूप अक्षस् तु महता शूल खड्ग धनुष्मता ।
बलेन राक्षसैः सार्धम् मध्यमम् गुल्मम् आस्थितः ॥६-३७-१४॥
Virupa akshas tu mahata shula khadga dhanushmata
Balena rakshasaih sardham madhyamam gulmam asthitah
37.15
एतान् एवम् विधान् गुल्माम्ल् लन्कायाम् समुदीक्ष्य ते ।
मामकाः सचिवाः सर्वे शीघ्रम् पुनर् इह आगताः ॥६-३७-१५॥
Etan evam vidhan gulmaml lankayam samudikshya te
Mamakah sachivah sarve shighram punar iha agatah
37.16
गजानाम् च सहस्रम् च रथानाम् अयुतम् पुरे ।
हयानाम् अयुते द्वे च साग्र कोटी च रक्षसाम् ॥६-३७-१६॥
Gajanam cha sahasram cha rathanam ayutam pure
Hayanam ayute dve cha sagra koti cha rakshasam
37.17
विक्रान्ता बलवन्तसः च सम्युगेष्व् आततायिनः ।
इष्टा राक्षस राजस्य नित्यम् एते निशा चराः ॥६-३७-१७॥
Vikranta balavantasah cha samyugeshv atatayinah
Ishta rakshasa rajasya nityam ete nisha charah
37.18
एक एकस्य अत्र युद्ध अर्थे राक्षसस्य विशाम् पते ।
परिवारः सहस्राणाम् सहस्रम् उपतिष्ठते ॥६-३७-१८॥
Eka ekasya atra yuddha arthe rakshasasya visham pate
Parivarah sahasranam sahasram upatishthate
37.19
एताम् प्रवृत्तिम् लन्कायाम् मन्त्रि प्रोक्तम् विभीषणः ।
रामम् कमल पत्र अक्षम् इदम् उत्तरम् अब्रवीत् ॥६-३७-१९॥
Etam pravrittim lankayam mantri proktam vibhishanah
Ramam kamala patra aksham idam uttaram abravit
37.20
लङ्कायाम् सचिवैः रामाय प्रत्यवेदयत् ।
रामं कमलपत्राक्षमिदमुत्तरमब्रवीत् ॥६-३७-२०॥
Lankayam sachivaih ramaya pratyavedayat
Ramam kamalapatrakshamidamuttaramabravit
37.21
रावणावरजः श्रीमान् रामप्रियचिकीर्षया ।
कुबेरम् तु यदा राम रावणः प्रत्ययुध्यत ॥६-३७-२१॥
Ravanavarajah shriman ramapriyachikirshaya
Kuberam tu yada rama ravanah pratyayudhyata
37.22
षष्टिः शत सहस्राणि तदा निर्यान्ति राक्षसाः ।
पराक्रमेण वीर्येण तेजसा सत्त्व गौरवात् ॥६-३७-२२॥
Shashtih shata sahasrani tada niryanti rakshasah
Parakramena viryena tejasa sattva gauravat
37.23
सदृशा यो अत्र दर्पेण रावणस्य दुरात्मनः ।
अत्र मन्युर् न कर्तव्यो रोषये त्वाम् न भीषये ॥६-३७-२३॥
Sadrisha yo atra darpena ravanasya duratmanah
Atra manyur na kartavyo roshaye tvam na bhishaye
37.24
समर्थो ह्य् असि वीर्येण सुराणाम् अपि निग्रहे ।
तद् भवाम्सः चतुर् अन्गेण बलेन महता वृतः ॥६-३७-२४॥
Samartho hy asi viryena suranam api nigrahe
Tad bhavamsah chatur angena balena mahata vritah
37.25
व्यूह्य इदम् वानर अनीकम् निर्मथिष्यसि रावणम् ।
रावण अवरजे वाक्यम् एवम् ब्रुवति राघवः ॥६-३७-२५॥
Vyuhya idam vanara anikam nirmathishyasi ravanam
Ravana avaraje vakyam evam bruvati raghavah
37.26
शत्रूणाम् प्रतिघात अर्थम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ।
पूर्व द्वारे तु लन्काया नीलो वानर पुम्गवः ॥६-३७-२६॥
Shatrunam pratighata artham idam vachanam abravit
Purva dvare tu lankaya nilo vanara pumgavah
37.27
प्रहस्तम् प्रतियोद्धा स्याद् वानरैर् बहुभिर् वृतः ।
अन्गदो वालि पुत्रस् तु बलेन महता वृतः ॥६-३७-२७॥
Prahastam pratiyoddha syad vanarair bahubhir vritah
Angado vali putras tu balena mahata vritah
37.28
दक्षिणे बाधताम् द्वारे महा पार्श्व महा उदरौ ।
हनूमान् पश्चिम द्वारम् निपीड्य पवन आत्मजः ॥६-३७-२८॥
Dakshine badhatam dvare maha parshva maha udarau
Hanuman pashchima dvaram nipidya pavana atmajah
37.29
प्रविशत्व् अप्रमेय आत्मा बहुभिः कपिभिर् वृतः ।
दैत्य दानव सम्घानाम् ऋषीणाम् च महात्मनाम् ॥६-३७-२९॥
Pravishatv aprameya atma bahubhih kapibhir vritah
Daitya danava samghanam rishinam cha mahatmanam
37.30
विप्रकार प्रियः क्षुद्रो वर दान बल अन्वितः ।
परिक्रामति यः सर्वाम्ल् लोकान् सम्तापयन् प्रजाः ॥६-३७-३०॥
Viprakara priyah kshudro vara dana bala anvitah
Parikramati yah sarvaml lokan samtapayan prajah
37.31
तस्य अहम् राक्षस इन्द्रस्य स्वयम् एव वधे धृतः ।
उत्तरम् नगर द्वारम् अहम् सौमित्रिणा सह ॥६-३७-३१॥
Tasya aham rakshasa indrasya svayam eva vadhe dhritah
Uttaram nagara dvaram aham saumitrina saha
37.32
निपीड्य अभिप्रवेक्ष्यामि सबलो यत्र रावणः ।
वानर इन्द्रसः च बलवान् ऋक्ष राजसः च जाम्बवान् ॥६-३७-३२॥
Nipidya abhipravekshyami sabalo yatra ravanah
Vanara indrasah cha balavan riksha rajasah cha jambavan
37.33
राक्षस इन्द्र अनुजसः चैव गुल्मे भवतु मध्यमे ।
न च एव मानुषम् रूपम् कार्यम् हरिभिर् आहवे ॥६-३७-३३॥
Rakshasa indra anujasah chaiva gulme bhavatu madhyame
Na cha eva manusham rupam karyam haribhir ahave
37.34
एषा भवतु नः सम्ज्ना युद्धे अस्मिन् वानरे बले ।
वानरा;एव निश्चिह्नम् स्व जने अस्मिन् भविष्यति ॥६-३७-३४॥
Esha bhavatu nah samjna yuddhe asmin vanare bale
Vanara;eva nishchihnam sva jane asmin bhavishyati
37.35
वयम् तु मानुषेण एव सप्त योत्स्यामहे परान् ।
अहम् एव सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन महा ओजसा ॥६-३७-३५॥
Vayam tu manushena eva sapta yotsyamahe paran
Aham eva saha bhratra lakshmanena maha ojasa
37.36
आत्मना पन्चमसः च अयम् सखा मम विभीषणः ।
स रामः कार्य सिद्ध्य् अर्थम् एवम् उक्त्वा विभीषणम् ॥६-३७-३६॥
Atmana panchamasah cha ayam sakha mama vibhishanah
Sa ramah karya siddhy artham evam uktva vibhishanam
37.37
सुवेल आरोहणे बुद्धिम् चकार मतिमान् मतिम् ।
रमणीयतरम् दृष्ट्वा सुवेलस्य गिरेस्तट्म् ॥६-३७-३७॥
Suvela arohane buddhim chakara matiman matim
Ramaniyataram drishtva suvelasya girestatm
37.38
ततस् तु रामो महता बलेन ।
प्रच्चाद्य सर्वाम् पृथिवीम् महात्मा ।प्रहृष्ट रूपो अभिजगाम लन्काम् ।कृत्वा मतिम् सो अरि वधे महात्मा ॥६-३७-३८॥
Tatas tu ramo mahata balena
Prachchadya sarvam prithivim mahatma, prahrishta rupo abhijagama lankam, kritva matim so ari vadhe mahatma