UtshovSarga 12
12.1
स ताम् परिषदम् कृत्स्नाम् समीक्ष्य समितिम्जयः ।
प्रबोधयामास तदा प्रहस्तम् वाहिनीपतिम् ॥६-१२-१॥
Sa tam parishadam kritsnam samikshya samitimjayah
Prabodhayamasa tada prahastam vahinipatim
12.2
सेनापते यथा ते स्युः कृतविद्याश्चतुर्विधाः ।
योधा नगररक्षायाम् तथा व्यादेष्टुमर्हसि ॥६-१२-२॥
Senapate yatha te syuh kritavidyashchaturvidhah
Yodha nagararakshayam tatha vyadeshtumarhasi
12.3
स प्रहस्तः प्रतीतात्मा चिकीर्षन् राजशासनम् ।
विनिक्षिपद् बलम् सर्वम् बहिरन्तश्च मन्दिरे ॥६-१२-३॥
Sa prahastah pratitatma chikirshan rajashasanam
Vinikshipad balam sarvam bahirantashcha mandire
12.4
ततो विनिक्षिप्य बलम् सर्वम् नगरगुप्तये ।
प्रहस्तः प्रमुखे राज्ञो निषसाद जगाद च ॥६-१२-४॥
Tato vinikshipya balam sarvam nagaraguptaye
Prahastah pramukhe ragyo nishasada jagada cha
12.5
विहितम् बहिरन्तश्च बलम् बलवतस्तव ।
कुरुष्वाविमनाः क्षिप्रम् यदभिप्रेतमस्ति ते ॥६-१२-५॥
Vihitam bahirantashcha balam balavatastava
Kurushvavimanah kshipram yadabhipretamasti te
12.6
प्रहस्तस्य वचः श्रुत्वा राजा राज्यहितैषिणः ।
सुखेप्सुः सुहृदाम् मध्ये व्याजहार स रावणः ॥६-१२-६॥
Prahastasya vachah shrutva raja rajyahitaishinah
Sukhepsuh suhridam madhye vyajahara sa ravanah
12.7
प्रियाप्रिये सुख दुःखम् लाभालाभे सिताहिते ।
धर्मकामार्थकृच्च्रेषु यूयमार्हथ वेदितुम् ॥६-१२-७॥
Priyapriye sukha duhkham labhalabhe sitahite
Dharmakamarthakrichchreshu yuyamarhatha veditum
12.8
सर्वकृत्यानि युष्माभिः समारब्धनि सर्वदा ।
मन्त्रकर्मनियुक्तानि न जातु विफलानि मे ॥६-१२-८॥
Sarvakrityani yushmabhih samarabdhani sarvada
Mantrakarmaniyuktani na jatu viphalani me
12.9
ससोमग्रहनक्षत्रैर्मरुद्भिरिव वासवः ।
भवद्भिरहमत्यर्थम् वृतः श्रियमवाप्नुयाम् ॥६-१२-९॥
Sasomagrahanakshatrairmarudbhiriva vasavah
Bhavadbhirahamatyartham vritah shriyamavapnuyam
12.10
अहम् तु खलु सर्वन्वः समर्थयुतुमुद्यतः ।
कुमभकर्णस्य तु स्वप्नान्नेममर्थमचोदयम् ॥६-१२-१०॥
Aham tu khalu sarvanvah samarthayutumudyatah
Kumabhakarnasya tu svapnannemamarthamachodayam
12.11
अयम् हि सुप्तः ष्ण्मासान् कुम्भकर्णो महाबलः ।
सर्वशस्त्रभृतम् मुख्यः स इदानीम् समुत्थितः ॥६-१२-११॥
Ayam hi suptah shnmasan kumbhakarno mahabalah
Sarvashastrabhritam mukhyah sa idanim samutthitah
12.12
इयम् च दण्डकारण्Yआद्रामस्य महिषी प्रिया ।
रक्षोभिश्चरितोद्देशादानीता जनकात्मजा ॥६-१२-१२॥
Iyam cha dandakaranYadramasya mahishi priya
Rakshobhishcharitoddeshadanita janakatmaja
12.13
सा मे न शय्यामारोढुमिच्चत्यलसगामिनी ।
त्रिषुलोकेषु चान्या मे न सीतासदृशी मता ॥६-१२-१३॥
Sa me na shayyamarodhumichchatyalasagamini
Trishulokeshu chanya me na sitasadrishi mata
12.14
तनुमध्या पृथुश्रोणी शरदिन्दुनिभानना ।
हेमबिम्बनिभा सौम्यामायेव मयनिर्मिता ॥६-१२-१४॥
Tanumadhya prithushroni sharadindunibhanana
Hemabimbanibha saumyamayeva mayanirmita
12.15
सुलोहिततलौ श्लक्क्षणौ चरणौ सुप्रतिष्ठतौ ।
दृष्ट्वा ताम्रनखौ तस्या दीप्यते मे शरीरजः ॥६-१२-१५॥
Sulohitatalau shlakkshanau charanau supratishthatau
Drishtva tamranakhau tasya dipyate me sharirajah
12.16
हुताग्निरर्चिःसम्काशामेनाम् सौरीमिव प्रभाम् ।
उन्नसम् विमलम् वल्गु वदनम् चारुलोचनम् ॥६-१२-१६॥
Hutagnirarchihsamkashamenam saurimiva prabham
Unnasam vimalam valgu vadanam charulochanam
12.17
पश्यम्स्तदवशस्तस्याः कामस्य वशमेयिवान् ।
क्रोधहर्षसमानेन दुर्वर्णकरणेन च ॥६-१२-१७॥
Pashyamstadavashastasyah kamasya vashameyivan
Krodhaharshasamanena durvarnakaranena cha
12.18
शोकसम्तापनित्येन कामेन कलुषीकृतः ।
सा तु सम्वत्सरम् कालम् मामयाचत भामिनी ॥६-१२-१८॥
Shokasamtapanityena kamena kalushikritah
Sa tu samvatsaram kalam mamayachata bhamini
12.19
प्रतीक्षमाणा भर्तारम् राममायतलोचना ।
तन्मया चारुनेत्रायाः प्रतिज्ञातम् वचः शुभम् ॥६-१२-१९॥
Pratikshamana bhartaram ramamayatalochana
Tanmaya charunetrayah pratigyatam vachah shubham
12.20
श्रान्तोऽहम् सततम् कामाद्यातो हय इवाध्वनि ।
कथम् सागरमक्षोभ्यम् तरिष्यन्ति वनौकसः ॥६-१२-२०॥
Shrantoham satatam kamadyato haya ivadhvani
Katham sagaramakshobhyam tarishyanti vanaukasah
12.21
बहुसत्त्वसमाकीर्णम् तौ वा दशरथात्मजौ ।
अथवा कपिनैकेन कृतम् नः कदनम् महत् ॥६-१२-२१॥
Bahusattvasamakirnam tau va dasharathatmajau
Athava kapinaikena kritam nah kadanam mahat
12.22
दुर्ज्ञेयाः कार्यगतयो ब्रूत यस्य यथामति ।
मानुषान्नो भयम् नास्ति तथापि तु विमृश्यताम् ॥६-१२-२२॥
Durgyeyah karyagatayo bruta yasya yathamati
Manushanno bhayam nasti tathapi tu vimrishyatam
12.23
तदा देवासुरे युद्दे युष्माभिः सहितोऽजयम् ।
ते मे भवन्तश्च तथा सुग्रीवप्रमुखान् हरीन् ॥६-१२-२३॥
Tada devasure yudde yushmabhih sahitojayam
Te me bhavantashcha tatha sugrivapramukhan harin
12.24
परे पारे समुद्रस्य पुरस्कृत्य नृपात्मजौ ।
सीतायाः पदवीम् प्राप्य सम्प्राप्तौ वरुणालयम् ॥६-१२-२४॥
Pare pare samudrasya puraskritya nripatmajau
Sitayah padavim prapya sampraptau varunalayam
12.25
अदेया च यथा सीता वध्यौ दशरथात्मजौ ।
भवद्भिर्मन्त्य्रताम् मन्त्रः सुनीतम् चाभिधीयताम् ॥६-१२-२५॥
Adeya cha yatha sita vadhyau dasharathatmajau
Bhavadbhirmantyratam mantrah sunitam chabhidhiyatam
12.26
न हि शक्तिम् प्रपश्यामि जगत्यन्यस्य कस्यचित् ।
सागरम् वानरैस्तीर्त्वा विश्चयेन जयो मम ॥६-१२-२६॥
Na hi shaktim prapashyami jagatyanyasya kasyachit
Sagaram vanaraistirtva vishchayena jayo mama
12.27
तस्य कामपरीतस्य निशम्य परिदेवितम् ।
कुम्भकर्णः प्रचुक्रोध वचनम् चेदमब्रवीत् ॥६-१२-२७॥
Tasya kamaparitasya nishamya paridevitam
Kumbhakarnah prachukrodha vachanam chedamabravit
12.28
यदा तु रामस्य सलक्ष्मणस्य ।
प्रसह्य सीता खलु पा इहाऽहृता ।सकृत्समीक्षैव सुनिश्चितम् तदा ।भजेत चित्तम् यमुनेव यामुनम् ॥६-१२-२८॥
Yada tu ramasya salakshmanasya
Prasahya sita khalu pa ihahrita, sakritsamikshaiva sunishchitam tada, bhajeta chittam yamuneva yamunam
12.29
सर्वमेतन्महाराज कृतमप्रतिमम् तव ।
विधीयेत सहास्माभिरादावेवास्य कर्मणः ॥६-१२-२९॥
Sarvametanmaharaja kritamapratimam tava
Vidhiyeta sahasmabhiradavevasya karmanah
12.30
न्यायेन राजकार्याणि यः करोति दशानन ।
न स सम्तप्यते पश्चान्निश्चतार्थमतिर्नृपः ॥६-१२-३०॥
Nyayena rajakaryani yah karoti dashanana
Na sa samtapyate pashchannishchatarthamatirnripah
12.31
अनुपायेन कर्माणि विपरीतानि यानि च ।
क्रियमाणानि दुष्यन्ति हवीम्ष्यप्रयतेष्विन ॥६-१२-३१॥
Anupayena karmani viparitani yani cha
Kriyamanani dushyanti havimshyaprayateshvina
12.32
यः पश्चात्पूर्वकार्याणि कर्माण्यभिचिकीर्षति ।
पूर्वम् चापरकर्याणि न स वेद नयानयौ ॥६-१२-३२॥
Yah pashchatpurvakaryani karmanyabhichikirshati
Purvam chaparakaryani na sa veda nayanayau
12.33
चपलस्य तु कृत्येषु प्रसमीक्स्याधिकम् बलम् ।
चिद्रमन्ये प्रपद्यन्ते क्रौञ्चस्य खमिव द्विजाः ॥६-१२-३३॥
Chapalasya tu krityeshu prasamiksyadhikam balam
Chidramanye prapadyante kraunchasya khamiva dvijah
12.34
त्वयेदम् महादारभम् कार्य मप्रतिचिन्तितम् ।
दिष्ट्या त्वाम् नावधीद्रामो विषमिश्रमिवामृतम् ॥६-१२-३४॥
Tvayedam mahadarabham karya mapratichintitam
Dishtya tvam navadhidramo vishamishramivamritam
12.35
तस्मात्त्वया समारब्धम् कर्म ह्यप्रतिमम् परैः ।
अहम् समीकरिष्यामि हत्वा शत्रूम् स्तनानघ ॥६-१२-३५॥
Tasmattvaya samarabdham karma hyapratimam paraih
Aham samikarishyami hatva shatrum stananagha
12.36
अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूम्स्तव निशाचर ।
यदि शक्रविवस्वन्तौ यदि पावकमारुतौ ॥६-१२-३६॥
Ahamutsadayishyami shatrumstava nishachara
Yadi shakravivasvantau yadi pavakamarutau
12.37
तावहम् योधयिष्यामि कुबेरवरुणावपि ।
गिरिमात्रशरीरस्य महापरिघयोधिनः ॥६-१२-३७॥
Tavaham yodhayishyami kuberavarunavapi
Girimatrasharirasya mahaparighayodhinah
12.38
नर्दतस्तीक्ष्णदम्ष्ट्रस्य बिभीयाद्वै पुरन्दरः ।
पुनर्माम् सद्वितीयेन शरेण निहनिष्यति ॥६-१२-३८॥
Nardatastikshnadamshtrasya bibhiyadvai purandarah
Punarmam sadvitiyena sharena nihanishyati
12.39
ततोऽहम् तस्य पास्यामि रुधिरम् काममाश्वस ।
वधेव वै दाशरथेह् सुखावहम् ।जयम् तवाहर्तुमहम् तयिष्ये ।हत्वा च रामम् सह लक्ष्मणेन ।खादामि सर्वान् हरियूथमुख्यान् ॥६-१२-३९॥
Tatoham tasya pasyami rudhiram kamamashvasa
Vadheva vai dasharatheh sukhavaham, jayam tavahartumaham tayishye, hatva cha ramam saha lakshmanena, khadami sarvan hariyuthamukhyan
12.40
रमस्व कामम् पिब चाग्र्यवारुणीम् ।
कुरुष्व कार्वाणि हितानि विज्वरः ।मया तु रामे गमिते यमक्षयम् ।चिराय सीता वशगा भविष्यति ॥६-१२-४०॥
Ramasva kamam piba chagryavarunim
Kurushva karvani hitani vijvarah, maya tu rame gamite yamakshayam, chiraya sita vashaga bhavishyati