UtshovSarga 108
108.1
स रथं सारथिर्हृष्टः परसैन्यप्रधर्षणम् ।
गन्धर्वनगराकारं समुच्छ्रितपताकिनम् ।। ६.१०८.१ ।।
Sa ratham sarathirhrishtah parasainyapradharshanam
Gandharvanagarakaram samuchchhritapatakinam
108.2
युक्तं परमसम्पन्नैर्वाजिभिर्हेममालिभिः ।
युद्धोपकरणैः पूर्णं पताकाध्वजमालिनम् ।। ६.१०८.२ ।।
Yuktam paramasampannairvajibhirhemamalibhih
Yuddhopakaranaih purnam patakadhvajamalinam
108.3
ग्रसन्तमिव चाकाशं नादयन्तं वसुन्धराम् ।
प्रणाशं परसैन्यानां स्वसैन्यानां प्रहर्षणम् ।रावणस्य रथं क्षिप्रं चोदयामास सारथिः ।। ६.१०८.३ ।।
Grasantamiva chakasham nadayantam vasundharam
Pranasham parasainyanam svasainyanam praharshanam, ravanasya ratham kshipram chodayamasa sarathih
108.4
तमापतन्तं सहसा स्वनवन्तं महास्वनम् ।
रथं राक्षसराजस्य नरराजो ददर्श ह ।। ६.१०८.४ ।। ।कृष्णवाजिसमायुक्तं युक्तं रौद्रेण वर्चसा ।तडित्पताकागहनं दर्शितेन्द्रायुधायुधम् ।। ६.१०८.५ ।।
Tamapatantam sahasa svanavantam mahasvanam
Ratham rakshasarajasya nararajo dadarsha ha, , krishnavajisamayuktam yuktam raudrena varchasa, taditpatakagahanam darshitendrayudhayudham
108.5
शरधारा विमुञ्चन्तं धारासारमिवाम्बुदम् ।
तं दृष्ट्वा मेघसङ्काशमापतन्तं रथं रिपोः ।। ६.१०८.६ ।।
Sharadhara vimunchantam dharasaramivambudam
Tam drishtva meghasankashamapatantam ratham ripoh
108.6
गिरैर्वज्राभिमृष्टस्य दीर्यतः सदृशस्वनम् ।
विस्फारयन् वै वेगेन बालचन्द्रनतं धनुः ।। ६.१०८.७ ।।
Girairvajrabhimrishtasya diryatah sadrishasvanam
Vispharayan vai vegena balachandranatam dhanuh
108.7
उवाच मातलिं रामः सहस्राक्षस्य सारथिम् ।
। ६.१०८.८ ।।
Uvacha matalim ramah sahasrakshasya sarathim
108.8
मातले पश्य संरब्धमापतन्तं रथं रिपोः ।
। ६.१०८.९ ।।
Matale pashya sanrabdhamapatantam ratham ripoh
108.9
यथा ऽ ऽपसव्यं पतता वेगेन महता पुनः ।
समरे हन्तुमात्मानं तथा तेन कृता मतिः ।। ६.१०८.१० ।।
Yatha pasavyam patata vegena mahata punah
Samare hantumatmanam tatha tena krita matih
108.10
तदप्रमादमातिष्ठन् प्रत्युद्गच्छ रथं रिपोः ।
विध्वंसयितुमिच्छामि वायुर्मेघमिवोत्थितम् ।। ६.१०८.११ ।।
Tadapramadamatishthan pratyudgachchha ratham ripoh
Vidhvansayitumichchhami vayurmeghamivotthitam
108.11
अविक्लवमसम्भ्रान्तमव्यग्रहृदयेक्षणम् ।
रश्मिसञ्चारनियतं प्रचोदय रथं द्रुतम् ।। ६.१०८.१२ ।।
Aviklavamasambhrantamavyagrahridayekshanam
Rashmisancharaniyatam prachodaya ratham drutam
108.12
कामं न त्वं समाधेयः पुरन्दररथोचितः ।
युयुत्सुरहमेकाग्रः स्मारये त्वां न शिक्षये ।। ६.१०८.१३ ।।
Kamam na tvam samadheyah purandararathochitah
Yuyutsurahamekagrah smaraye tvam na shikshaye
108.13
परितुष्टः स रामस्य तेन वाक्येन मातलिः ।
प्रचोदयामास रथं सुरसारथिसत्तमः ।। ६.१०८.१४ ।।
Paritushtah sa ramasya tena vakyena matalih
Prachodayamasa ratham surasarathisattamah
108.14
अपसव्यं ततः कुर्वन् रावणस्य महारथम् ।
चक्रोत्क्षिप्तेन रजसा रावणं व्यवधानयत् ।। ६.१०८.१५ ।।
Apasavyam tatah kurvan ravanasya maharatham
Chakrotkshiptena rajasa ravanam vyavadhanayat
108.15
ततः क्रुद्धो दशग्रीवस्ताम्रविस्फारितेक्षणः ।
रथप्रतिमुखं रामं सायकैरवधूनयत् ।। ६.१०८.१६ ।।
Tatah kruddho dashagrivastamravispharitekshanah
Rathapratimukham ramam sayakairavadhunayat
108.16
धर्षणामर्षितो रामो धैर्यं रोषेण लम्भयन् ।
जग्राह सुमहावेगमैन्द्रं युधि शरासनम् ।शरांश्च सुमहातेजाः सूर्यरश्मिसमप्रभान् ।। ६.१०८.१७ ।।
Dharshanamarshito ramo dhairyam roshena lambhayan
Jagraha sumahavegamaindram yudhi sharasanam, sharanshcha sumahatejah suryarashmisamaprabhan
108.17
तदोपोढं महद्युद्धमन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः ।
परस्पराभिमुखयोर्दृप्तयोरिव सिंहयोः ।। ६.१०८.१८ ।।
Tadopodham mahadyuddhamanyonyavadhakankshinoh
Parasparabhimukhayordriptayoriva sinhayoh
108.18
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
समेयुर्द्वैरथं दृष्टुं रावणक्षयकाङ्क्षिणः ।। ६.१०८.१९ ।।
Tato devah sagandharvah siddhashcha paramarshayah
Sameyurdvairatham drishtum ravanakshayakankshinah
108.19
समुत्पेतुरथोत्पाता दारुणा रोमहर्षणाः ।
रावणस्य विनाशाय राघवस्य जयाय च ।। ६.१०८.२० ।।
Samutpeturathotpata daruna romaharshanah
Ravanasya vinashaya raghavasya jayaya cha
108.20
ववर्ष रुधिरं देवो रावणस्य रथोपरि ।
वाता मण्डलिनस्तीक्ष्णा ह्यपसव्यं प्रचक्रमुः ।। ६.१०८.२१ ।।
Vavarsha rudhiram devo ravanasya rathopari
Vata mandalinastikshna hyapasavyam prachakramuh
108.21
महद् गृध्रकुलं चास्य भ्रममाणं नभस्स्थले ।
येन येन रथो याति तेन तेन प्रधावति ।। ६.१०८.२२ ।।
Mahad gridhrakulam chasya bhramamanam nabhassthale
Yena yena ratho yati tena tena pradhavati
108.22
सन्ध्यया चावृता लङ्का जपापुष्पनिकाशया ।
दृश्यते सम्प्रदीप्तेव दिवसे ऽपि वसुन्धरा ।। ६.१०८.२३ ।।
Sandhyaya chavrita lanka japapushpanikashaya
Drishyate sampradipteva divase pi vasundhara
108.23
सनिर्घाता महोल्काश्च सम्प्रचेरुर्महास्वनाः ।
विषादयंस्ते रक्षांसि रावणस्य तदा ऽहिताः ।। ६.१०८.२४ ।।
Sanirghata maholkashcha sampracherurmahasvanah
Vishadayanste rakshansi ravanasya tada hitah
108.24
रावणश्च यतस्तत्र सञ्चचाल वसुन्धरा ।
रक्षसां च प्रहरतां गृहीता इव बाहवः ।। ६.१०८.२५ ।।
Ravanashcha yatastatra sanchachala vasundhara
Rakshasam cha praharatam grihita iva bahavah
108.25
ताम्राः पीताः सिताश्वेताः पतिताः सूर्यरश्मयः ।
दृश्यन्ते रावणस्याङ्गे पर्वतस्येव धातवः ।। ६.१०८.२६ ।।
Tamrah pitah sitashvetah patitah suryarashmayah
Drishyante ravanasyange parvatasyeva dhatavah
108.26
गृध्रैरनुगताश्चास्य वमन्त्यो ज्वलनं मुखैः ।
प्रणेदुर्मुखमीक्षन्त्यः संरब्धमशिवं शिवाः ।। ६.१०८.२७ ।।
Gridhrairanugatashchasya vamantyo jvalanam mukhaih
Pranedurmukhamikshantyah sanrabdhamashivam shivah
108.27
प्रतिकूलं ववौ वायू रणे पांसून् समाकिरन् ।
तस्य राक्षसराजस्य कुर्वन् दृष्टिविलोपनम् ।। ६.१०८.२८ ।।
Pratikulam vavau vayu rane pansun samakiran
Tasya rakshasarajasya kurvan drishtivilopanam
108.28
निपेतुरिन्द्राशनयः सैन्ये चास्य समन्ततः ।
दुर्विषह्यस्वना घोरा विना जलधरस्वनम् ।। ६.१०८.२९ ।।
Nipeturindrashanayah sainye chasya samantatah
Durvishahyasvana ghora vina jaladharasvanam
108.29
दिशश्च प्रदिशः सर्वा बभूवुस्तिमिरावृताः ।
पांसुवर्षेण महता दुर्दर्शं च नभो ऽभवत् ।। ६.१०८.३० ।।
Dishashcha pradishah sarva babhuvustimiravritah
Pansuvarshena mahata durdarsham cha nabho bhavat
108.30
कुर्वन्त्यः कलहं घोरं शारिकास्तद्रथं प्रति ।
निपेतुः शतशस्तत्र दारुणं दारुणारुताः ।। ६.१०८.३१ ।।
Kurvantyah kalaham ghoram sharikastadratham prati
Nipetuh shatashastatra darunam darunarutah
108.31
जघनेभ्यः स्फुलिङ्गांश्च नेत्रेभ्यो ऽश्रूणि सन्ततम् ।
मुमुचुस्तस्य तुरगास्तुल्यमग्निं च वारि च ।। ६.१०८.३२ ।।
Jaghanebhyah sphulinganshcha netrebhyo shruni santatam
Mumuchustasya turagastulyamagnim cha vari cha
108.32
एवम्प्रकारा बहवः समुत्पाता भयावहाः ।
रावणस्य विनाशाय दारुणाः सम्प्रजज्ञिरे ।। ६.१०८.३३ ।।
Evamprakara bahavah samutpata bhayavahah
Ravanasya vinashaya darunah samprajagyire
108.33
रामस्यापि निमित्तानि सौम्यानि च शुभानि च ।
बभूवुर्जयशंसीनि प्रादुर्भूतानि सर्वशः ।। ६.१०८.३४ ।।
Ramasyapi nimittani saumyani cha shubhani cha
Babhuvurjayashansini pradurbhutani sarvashah
108.34
निमित्तानि च सौम्यानि राघवः स्वजयाय च ।
दृष्ट्वा परमसंहृष्टो हतं मेने च रावणम् ।। ६.१०८.३५ ।।
Nimittani cha saumyani raghavah svajayaya cha
Drishtva paramasanhrishto hatam mene cha ravanam
108.35
ततो निरीक्ष्यात्मगतानि राघवो रणे निमित्तानि निमित्तकोविदः ।
जगाम हर्षं च परां च निर्वृत्तिं चकार युद्धे ह्यधिकं च विक्रमम् ।। ६.१०८.३६ ।।
Tato nirikshyatmagatani raghavo rane nimittani nimittakovidah
Jagama harsham cha param cha nirvrittim chakara yuddhe hyadhikam cha vikramam
108.36
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टोत्तरशततमः सर्गः ।
। १०८ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande ashtottarashatatamah sargah