UtshovSarga 103
103.1
लक्ष्मणेन तु तद्वाक्यमुक्तं श्रुत्वा स राघवः ।
सन्दधे परवीरघ्नो धनुरादाय वीर्यवान् ।रावणाय शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे ।। ६.१०३.१ ।।
Lakshmanena tu tadvakyamuktam shrutva sa raghavah
Sandadhe paraviraghno dhanuradaya viryavan, ravanaya sharan ghoran visasarja chamumukhe
103.2
अथान्यं रथमारुह्य रावणो राक्षसाधिपः ।
अभ्यद्रवत काकुत्स्थं स्वर्भानुरिव भास्करम् ।। ६.१०३.२ ।।
Athanyam rathamaruhya ravano rakshasadhipah
Abhyadravata kakutstham svarbhanuriva bhaskaram
103.3
दशग्रीवो रथस्थस्तु रामं वज्रोपमैः शरैः ।
आजघान महाघोरैर्धाराभिरिव तोयदः ।। ६.१०३.३ ।।
Dashagrivo rathasthastu ramam vajropamaih sharaih
Ajaghana mahaghorairdharabhiriva toyadah
103.4
दीप्तपावक सङ्काशैः शरैः काञ्चनभूषणैः ।
निर्बिभेद रणे रामो दशग्रीवं समाहितम् ।। ६.१०३.४ ।।
Diptapavaka sankashaih sharaih kanchanabhushanaih
Nirbibheda rane ramo dashagrivam samahitam
103.5
भूमौ स्थितस्य रामस्य रथस्थस्य च रक्षसः ।
न समं युद्धमित्याहुर्देवगन्धर्वदानवाः ।। ६.१०३.५ ।।
Bhumau sthitasya ramasya rathasthasya cha rakshasah
Na samam yuddhamityahurdevagandharvadanavah
103.6
ततः काञ्चनचित्राङ्गः किङ्किणीशतभूषितः ।
तरुणादित्यसङ्काशो वैडूर्यमयकूबरः ।। ६.१०३.६ ।।
Tatah kanchanachitrangah kinkinishatabhushitah
Tarunadityasankasho vaiduryamayakubarah
103.7
सदश्वैः काञ्चनापीडैर्युक्तः श्वेतप्रकीर्णकैः ।
हरिभिः सूर्यसङ्काशैर्हेमजालविभूषितैः ।। ६.१०३.७ ।।
Sadashvaih kanchanapidairyuktah shvetaprakirnakaih
Haribhih suryasankashairhemajalavibhushitaih
103.8
रुक्मवेणुध्वजः श्रीमान् देवराजरथो वरः ।
देवराजेन सन्दिष्टो रथमारुह्य मातलिः ।। ६.१०३.८ ।।
Rukmavenudhvajah shriman devarajaratho varah
Devarajena sandishto rathamaruhya matalih
103.9
अभ्यवर्तत काकुत्स्थमवतीर्य त्रिविष्टपात् ।
। ६.१०३.९ ।।
Abhyavartata kakutsthamavatirya trivishtapat
103.10
अब्रवीच्च तदा रामं सप्रतोदो रथे स्थितः ।
प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यं सहस्राक्षस्य सारथिः ।। ६.१०३.१० ।।
Abravichcha tada ramam sapratodo rathe sthitah
Pranjalirmatalirvakyam sahasrakshasya sarathih
103.11
सहस्राक्षेण काकुत्स्थ रथो ऽयं विजयाय ते ।
दत्तस्तव महासत्त्व श्रीमान् शत्रुनिबर्हण ।। ६.१०३.११ ।।
Sahasrakshena kakutstha ratho yam vijayaya te
Dattastava mahasattva shriman shatrunibarhana
103.12
इदमैन्द्रं महच्चापं कवचं चाग्निसन्निभम् ।
शराश्चादित्यसङ्काशाः शक्तिश्च विमला शिता ।। ६.१०३.१२ ।।
Idamaindram mahachchapam kavacham chagnisannibham
Sharashchadityasankashah shaktishcha vimala shita
103.13
आरुह्येमं रथं वीर राक्षसं जहि रावणम् ।
मया सारथिना राजन् महेन्द्र इव दानवान् ।। ६.१०३.१३ ।।
Aruhyemam ratham vira rakshasam jahi ravanam
Maya sarathina rajan mahendra iva danavan
103.14
इत्युक्तः सम्परिक्रम्य रथं समभिवाद्य च ।
आरुरोह तदा रामो लोकान् लक्ष्म्या विराजयन् ।। ६.१०३.१४ ।।
Ityuktah samparikramya ratham samabhivadya cha
Aruroha tada ramo lokan lakshmya virajayan
103.15
तद्बभूवाद्भुतं युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
रामस्य च महाबाहो रावणस्य च रक्षसः ।। ६.१०३.१५ ।।
Tadbabhuvadbhutam yuddham tumulam romaharshanam
Ramasya cha mahabaho ravanasya cha rakshasah
103.16
स गान्धर्वेण गान्धर्वं दैवं दैवेन राघवः ।
अस्त्रं राक्षसराजस्य जघान परमास्त्रवित् ।। ६.१०३.१६ ।।
Sa gandharvena gandharvam daivam daivena raghavah
Astram rakshasarajasya jaghana paramastravit
103.17
अस्त्रं तु परमं घोरं राक्षसं राक्षसाधिपः ।
ससर्ज परमक्रुद्धः पुनरेव निशाचरः ।। ६.१०३.१७ ।।
Astram tu paramam ghoram rakshasam rakshasadhipah
Sasarja paramakruddhah punareva nishacharah
103.18
ते रावणधनुर्मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः ।
अभ्यवर्तन्त काकुत्स्थं सर्पा भूत्वा महाविषाः ।। ६.१०३.१८ ।।
Te ravanadhanurmuktah sharah kanchanabhushanah
Abhyavartanta kakutstham sarpa bhutva mahavishah
103.19
ते दीप्तवदना दीप्तं वमन्तो ज्वलनं मुखैः ।
राममेवाभ्यवर्तन्त व्यादितास्या भयानकाः ।। ६.१०३.१९ ।।
Te diptavadana diptam vamanto jvalanam mukhaih
Ramamevabhyavartanta vyaditasya bhayanakah
103.20
तैर्वासुकिसमस्पर्शैर्दीप्तभोगैर्महाविषैः ।
दिशश्च सन्तताः सर्वाः प्रदिशश्च समावृताः ।। ६.१०३.२० ।।
Tairvasukisamasparshairdiptabhogairmahavishaih
Dishashcha santatah sarvah pradishashcha samavritah
103.21
तान् दृष्ट्वा पन्नगान् रामः समापतत आहवे ।
अस्त्रं गारुत्मतं घोरं प्रादुश्चके भयावहम् ।। ६.१०३.२१ ।।
Tan drishtva pannagan ramah samapatata ahave
Astram garutmatam ghoram pradushchake bhayavaham
103.22
ते राघवशरा मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिखिप्रभाः ।
सुपर्णाः काञ्चना भूत्वा विचेरुः सर्पशत्रवः ।। ६.१०३.२२ ।।
Te raghavashara mukta rukmapunkhah shikhiprabhah
Suparnah kanchana bhutva vicheruh sarpashatravah
103.23
ते तान् सर्वान् शरान् जघ्नुः सर्परूपान् महाजवान् ।
सुपर्णरूपा रामस्य विशिखाः कामरूपिणः ।। ६.१०३.२३ ।।
Te tan sarvan sharan jaghnuh sarparupan mahajavan
Suparnarupa ramasya vishikhah kamarupinah
103.24
अस्त्रे प्रतिहते क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः ।
अभ्यवर्षत्तदा रामं घोराभिः शरवृष्टिभिः ।। ६.१०३.२४ ।।
Astre pratihate kruddho ravano rakshasadhipah
Abhyavarshattada ramam ghorabhih sharavrishtibhih
103.25
ततः शरसहस्रेण राममक्लिष्टकारिणम् ।
अर्दयित्वा शरौघेण मातलिं प्रत्यविध्यत ।। ६.१०३.२५ ।।
Tatah sharasahasrena ramamaklishtakarinam
Ardayitva sharaughena matalim pratyavidhyata
103.26
चिच्छेद केतुमुद्धिश्य शरेणैकेन रावणः ।
पातयित्वा रथोपस्थे रथात् केतुं च काञ्चनम् ।ऐन्द्रानपि जघानाश्वान् शरजालेन रावणः ।। ६.१०३.२६ ।।
Chichchheda ketumuddhishya sharenaikena ravanah
Patayitva rathopasthe rathat ketum cha kanchanam, aindranapi jaghanashvan sharajalena ravanah
103.27
तं दृष्ट्वा सुमहत्कर्म रावणस्य दुरात्मनः ।
विषेदुर्देवगन्धर्वा दानवाश्चारणैः सह ।। ६.१०३.२७ ।।
Tam drishtva sumahatkarma ravanasya duratmanah
Vishedurdevagandharva danavashcharanaih saha
103.28
राममार्तं तदा दृष्ट्वा सिद्धाश्च परमर्षयः ।
व्यथिता वानरेन्द्राश्च बभूवुः सविभीषणाः ।। ६.१०३.२८ ।।
Ramamartam tada drishtva siddhashcha paramarshayah
Vyathita vanarendrashcha babhuvuh savibhishanah
103.29
रामचन्द्रमसं दृष्ट्वा ग्रस्तं रावणराहुणा ।
प्राजापत्यं च नक्षत्रं रोहिणीं शशिनः प्रियाम् ।। ६.१०३.२९ ।।
Ramachandramasam drishtva grastam ravanarahuna
Prajapatyam cha nakshatram rohinim shashinah priyam
103.30
समाक्रम्य बुधस्तस्थौ प्रजानामशुभावहः ।
। ६.१०३.३० ।।
Samakramya budhastasthau prajanamashubhavahah
103.31
सधूमपरिवृत्तोर्मिः प्रज्वलन्निव सागरः ।
उत्पपात तदा क्रुद्धः स्पृशन्निव दिवाकरम् ।। ६.१०३.३१ ।।
Sadhumaparivrittormih prajvalanniva sagarah
Utpapata tada kruddhah sprishanniva divakaram
103.32
शस्त्रवर्णः सुपरुषो मन्दरश्मिर्दिवाकरः ।
अदृश्यत कबन्धाङ्कः संसक्तो धूमकेतुना ।। ६.१०३.३२ ।।
Shastravarnah suparusho mandarashmirdivakarah
Adrishyata kabandhankah sansakto dhumaketuna
103.33
कोसलानां च नक्षत्रं व्यक्तमिन्द्राग्निदैवतम् ।
आक्रम्याङ्गारकस्तस्थौ विशाखामपि चाम्बरे ।। ६.१०३.३३ ।।
Kosalanam cha nakshatram vyaktamindragnidaivatam
Akramyangarakastasthau vishakhamapi chambare
103.34
दशास्यो विंशतिभुजः प्रगृहीतशरासनः ।
अदृश्यत दशग्रीवो मैनाक इव पर्वतः ।। ६.१०३.३४ ।।
Dashasyo vinshatibhujah pragrihitasharasanah
Adrishyata dashagrivo mainaka iva parvatah
103.35
निरस्यमानो रामस्तु दशग्रीवेण रक्षसा ।
नाशक्नोदभिसन्धातुं सायकान् रणमूर्धनि ।। ६.१०३.३५ ।।
Nirasyamano ramastu dashagrivena rakshasa
Nashaknodabhisandhatum sayakan ranamurdhani
103.36
स कृत्वा भ्रुकुटिं क्रुद्धः किञ्चित् संरक्तलोचनः ।
जगाम सुमहाक्रोधं निर्दहन्निव चक्षुषा ।। ६.१०३.३६ ।।
Sa kritva bhrukutim kruddhah kinchit sanraktalochanah
Jagama sumahakrodham nirdahanniva chakshusha
103.37
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे त्र्युत्तरशततमः सर्गः ।
। १०३ ।।
Ityarshe shrimadramayane valmikiye adikavye shrimadyuddhakande tryuttarashatatamah sargah