UtshovSarga 55
55.1
लङ्कां समस्तां सन्दीप्य लाङ्गूलाग्निं महाबलः ।
निर्वापयामास तदा समुद्रे हरिसत्तमः ।। 5.55.1 ।।।।
Lankam samastam sandipya langulagnim mahabalah
Nirvapayamasa tada samudre harisattamah
55.2
सन्दीप्यमानां विध्वस्तां त्रस्तरक्षोगणां पुरीम् ।
अवेक्ष्य हनुमान् लङ्कां चिन्तयामास वानरः ।। 5.55.2 ।।।।
Sandipyamanam vidhvastam trastarakshoganam purim
Avekshya hanuman lankam chintayamasa vanarah
55.3
तस्याभूत् सुमहांस्त्रासः कुत्सा चात्मन्यजायत ।
लङ्कां प्रदहता कर्म किंस्वित् कृतमिदं मया ।। 5.55.3 ।।।।
Tasyabhut sumahanstrasah kutsa chatmanyajayata
Lankam pradahata karma kinsvit kritamidam maya
55.4
धन्यास्ते पुरुषश्रेष्ठा ये बुद्ध्या कोपमुत्थितम् ।
निरुन्धन्ति महात्मानो दीप्तमग्निमिवाम्भसा ।। 5.55.4 ।।।।
Dhanyaste purushashreshtha ye buddhya kopamutthitam
Nirundhanti mahatmano diptamagnimivambhasa
55.5
क्रुद्धः पापं न कुर्यात् कः क्रुद्धो हन्याद् गुरूनपि ।
क्रुद्धः परुषया वाचा नरः साधूनधिक्षिपेत् ।। 5.55.5 ।।।।
Kruddhah papam na kuryat kah kruddho hanyad gurunapi
Kruddhah parushaya vacha narah sadhunadhikshipet
55.6
वाच्यावाच्यं प्रकुपितो न विजानाति कर्हिचित् ।
नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते क्वचित् ।। 5.55.6 ।।।।
Vachyavachyam prakupito na vijanati karhichit
Nakaryamasti kruddhasya navachyam vidyate kvachit
55.7
यः समुत्पतितं क्रोधं क्षमयैव निरस्यति ।
यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते ।। 5.55.7 ।।।।
Yah samutpatitam krodham kshamayaiva nirasyati
Yathoragastvacham jirnam sa vai purusha uchyate
55.8
धिगस्तु मां सुदुर्बुद्धिं निर्लज्जं पापकृत्तमम् ।
अचिन्तयित्वा तां सीतामग्निदं स्वामिघातकम् ।। 5.55.8 ।।।।
Dhigastu mam sudurbuddhim nirlajjam papakrittamam
Achintayitva tam sitamagnidam svamighatakam
55.9
यदि दग्धा त्वियं लङ्का नूनमार्यापि जानकी ।
दग्धा तेन मया भर्तुर्हतं कार्यमजानता ।। 5.55.9 ।।।।
Yadi dagdha tviyam lanka nunamaryapi janaki
Dagdha tena maya bharturhatam karyamajanata
55.10
यदर्थमयमारम्भस्तत्कार्यमवसादितम् ।
मया हि दहता लङ्कां न सीता परिरक्षिता ।। 5.55.10 ।।।।
Yadarthamayamarambhastatkaryamavasaditam
Maya hi dahata lankam na sita parirakshita
55.11
ईषत्कार्यमिदं कार्यं कृतमासीन्न संशयः ।
तस्य क्रोधाभिभूतेन मया मूलक्षयः कृतः ।। 5.55.11 ।।।।
Ishatkaryamidam karyam kritamasinna sanshayah
Tasya krodhabhibhutena maya mulakshayah kritah
55.12
विनष्टा जानकी नूनं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते ।
लङ्कायां कश्चिदुद्देशः सर्वा भस्मीकृता पुरी ।। 5.55.12 ।।।।
Vinashta janaki nunam na hyadagdhah pradrishyate
Lankayam kashchiduddeshah sarva bhasmikrita puri
55.13
यदि तद्विहतं कार्यं मम प्रज्ञाविपर्ययात् ।
इहैव प्राणसंन्यासो ममापि ह्यद्य रोचते ।। 5.55.13 ।।।।
Yadi tadvihatam karyam mama pragyaviparyayat
Ihaiva pranasannyaso mamapi hyadya rochate
55.14
किमग्नौ निपताम्यद्य अहोस्विद्वडवामुखे ।
शरीरमाहो सत्त्वानां दद्मि सागरवासिनाम् ।। 5.55.14 ।।।।
Kimagnau nipatamyadya ahosvidvadavamukhe
Shariramaho sattvanam dadmi sagaravasinam
55.15
कथं हि जीवता शक्यो मया द्रष्टुं हरीश्वरः ।
तौ वा पुरुषशार्दूलौ कार्यसर्वस्वघातिना ।। 5.55.15 ।।।।
Katham hi jivata shakyo maya drashtum harishvarah
Tau va purushashardulau karyasarvasvaghatina
55.16
मया खलु तदेवेदं रोषदोषात् प्रदर्शितम् ।
प्रथितं त्रिषु लोकेषु कपित्वमनवस्थितम् ।। 5.55.16 ।।।।
Maya khalu tadevedam roshadoshat pradarshitam
Prathitam trishu lokeshu kapitvamanavasthitam
55.17
धिगस्तु राजसं भावमनीशमनवस्थितम् ।
ईश्वरेणापि यद्रागान्मया सीता न रक्षिता ।। 5.55.17 ।।।।
Dhigastu rajasam bhavamanishamanavasthitam
Ishvarenapi yadraganmaya sita na rakshita
55.18
विनष्टायां तु सीतायां तावुभौ विनशिष्यतः ।
तयोर्विनाशे सुग्रीवः सबन्धुर्विनशिष्यति ।। 5.55.18 ।।।।
Vinashtayam tu sitayam tavubhau vinashishyatah
Tayorvinashe sugrivah sabandhurvinashishyati
55.19
एतदेव वचः श्रुत्वा भरतो भ्रातृवत्सलः ।
धर्मात्मा सहशत्रुघ्नः कथं शक्ष्यति जीवितुम् ।। 5.55.19 ।।।।
Etadeva vachah shrutva bharato bhratrivatsalah
Dharmatma sahashatrughnah katham shakshyati jivitum
55.20
इक्ष्वाकुवंशे धर्मिष्ठे गते नाशमसंशयम् ।
भविष्यन्ति प्रजाः सर्वाः शोकसन्तापपीडिताः ।। 5.55.20 ।।।।
Ikshvakuvanshe dharmishthe gate nashamasanshayam
Bhavishyanti prajah sarvah shokasantapapiditah
55.21
तदहं भाग्यरहितो लुप्तधर्मार्थसंग्रहः ।
रोषदोषपरीतात्मा व्यक्तं लोकविनाशनः ।। 5.55.21 ।।।।
Tadaham bhagyarahito luptadharmarthasangrahah
Roshadoshaparitatma vyaktam lokavinashanah
55.22
इति चिन्तयस्तस्य निमित्तान्युपपेदिरे ।
पूर्वमप्युपलब्धानि साक्षात्पुनरचिन्तयत् ।। 5.55.22 ।।।।
Iti chintayastasya nimittanyupapedire
Purvamapyupalabdhani sakshatpunarachintayat
55.23
अथवा चारुसर्वाङ्गी रक्षिता स्वेन तेजसा ।
न नशिष्यति कल्याणी नाग्निरग्नौ प्रवर्तते ।। 5.55.23 ।।।।
Athava charusarvangi rakshita svena tejasa
Na nashishyati kalyani nagniragnau pravartate
55.24
न हि धर्मात्मनस्तस्य भार्याममिततेजसः ।
स्वाचारित्राभिगुप्तां तां स्प्रष्टुमर्हति पावकः ।। 5.55.24 ।।।।
Na hi dharmatmanastasya bharyamamitatejasah
Svacharitrabhiguptam tam sprashtumarhati pavakah
55.25
नूनं रामप्रभावेन वैदेह्याः सुकृतेन च ।
यन्मां दहनकर्मा ऽयं नादहद्धव्यवाहनः ।। 5.55.25 ।।।।
Nunam ramaprabhavena vaidehyah sukritena cha
Yanmam dahanakarma yam nadahaddhavyavahanah
55.26
त्रयाणां भरतादीनां भार्तऽणां देवता च या ।
रामस्य च मनःकान्ता सा कथं विनशिष्यति ।। 5.55.26 ।।।।
Trayanam bharatadinam bhartanam devata cha ya
Ramasya cha manahkanta sa katham vinashishyati
55.27
यद्वा दहनकर्मा ऽयं सर्वत्र प्रभुरव्ययः ।
न मे दहति लाङ्गूलं कथमार्यां प्रधक्ष्यति ।। 5.55.27 ।।।।
Yadva dahanakarma yam sarvatra prabhuravyayah
Na me dahati langulam kathamaryam pradhakshyati
55.28
पुनश्चाचिन्तयत्तत्र हनुमान् विस्मितस्तदा ।
हिरण्यनाभस्य गिरेर्जलमध्ये प्रदर्शनम् ।। 5.55.28 ।।।।
Punashchachintayattatra hanuman vismitastada
Hiranyanabhasya girerjalamadhye pradarshanam
55.29
तपसा सत्यवाक्येन अनन्यत्वाच्च भर्तरि ।
अपि सा निर्दहेदग्निं न तामग्निः प्रधक्ष्यति ।। 5.55.29 ।।।।
Tapasa satyavakyena ananyatvachcha bhartari
Api sa nirdahedagnim na tamagnih pradhakshyati
55.30
स तथा चिन्तयंस्तत्र देव्या धर्मपरिग्रहम् ।
शुश्राव हनुमान् वाक्यं चारणानां महात्मनाम् ।। 5.55.30 ।।।।
Sa tatha chintayanstatra devya dharmaparigraham
Shushrava hanuman vakyam charananam mahatmanam
55.31
अहो खलु कृतं कर्म दुष्करं हि हनूमता ।
अग्निं विसृजता ऽभीक्ष्णं भीमं राक्षसवेश्मनि ।। 5.55.31 ।।।।
Aho khalu kritam karma dushkaram hi hanumata
Agnim visrijata bhikshnam bhimam rakshasaveshmani
55.32
प्रपलायितरक्षः स्त्रीबालवृद्धसमाकुला ।
जनकोलाहलाध्माता क्रन्दन्तीवाद्रिकन्दरे ।। 5.55.32 ।।।।
Prapalayitarakshah stribalavriddhasamakula
Janakolahaladhmata krandantivadrikandare
55.33
दग्धेयं नगरी सर्वा साट्टप्राकारतोरणा ।
जानकी न च दग्धेति विस्मयो ऽद्भुत एव नः ।। 5.55.33 ।।।।
Dagdheyam nagari sarva sattaprakaratorana
Janaki na cha dagdheti vismayo dbhuta eva nah
55.34
स निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः ।
ऋषिवाक्यैश्च हनुमानभवत् प्रीतभानसः ।। 5.55.34 ।।।।
Sa nimittaishcha drishtarthaih karanaishcha mahagunaih
Rishivakyaishcha hanumanabhavat pritabhanasah
55.35
ततः कपिः प्राप्तमनोरथार्थस्तामक्षतां राजसुतां विदित्वा ।
प्रत्यक्षतस्तां पुनरेव दृष्ट्वा प्रतिप्रयाणाय मतिं चकार ।। 5.55.35 ।।
Tatah kapih praptamanoratharthastamakshatam rajasutam viditva
Pratyakshatastam punareva drishtva pratiprayanaya matim chakara