UtshovSarga 42
42.1
ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च ।
बभूवुस्त्राससंभ्रान्ताः सर्वे लङ्कानिवासिनः ।। ५.४२.१।।।।
Tatah pakshininadena vrikshabhangasvanena cha
Babhuvustrasasambhrantah sarve lankanivasinah
42.2
विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर्मृगपक्षिणः ।
रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे ।। ५.४२.२।।।।
Vidrutashcha bhayatrasta vinedurmrigapakshinah
Rakshasam cha nimittani krurani pratipedire
42.3
ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः ।
तद्वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम् ।। ५.४२.३।।।।
Tato gatayam nidrayam rakshasyo vikritananah
Tadvanam dadrishurbhagnam tam cha viram mahakapim
42.4
स ता दृष्ट्वा महाबाहूर्महासत्त्वो महाबलः ।
चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम् ।। ५.४२.४।।।।
Sa ta drishtva mahabahurmahasattvo mahabalah
Chakara sumahadrupam rakshasinam bhayavaham
42.5
ततस्तं गिरिसङ्काशमतिकायं महाबलम् ।
राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्जनकात्मजाम् ।। ५.४२.५।।।।
Tatastam girisankashamatikayam mahabalam
Rakshasyo vanaram drishtva paprachchhurjanakatmajam
42.6
को ऽयं कस्य कुतो वा ऽयं किंनिमित्तमिहागतः ।
कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत ।। ५.४२.६।।।।
Ko yam kasya kuto va yam kinnimittamihagatah
Katham tvaya sahanena sanvadah krita ityuta
42.7
आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत्ते सुभगे भयम् ।
संवादमसितापाङ्गे त्वया किं कृतवानयम् ।। ५.४२.७।।।।
Achakshva no vishalakshi ma bhutte subhage bhayam
Sanvadamasitapange tvaya kim kritavanayam
42.8
अथाब्रवीत्तदा साध्वी सीता सर्वाङ्गसुन्दरी ।
रक्षसां भीमरूपाणां विज्ञाने मम का गतिः ।। ५.४२.८।।।।
Athabravittada sadhvi sita sarvangasundari
Rakshasam bhimarupanam vigyane mama ka gatih
42.9
यूयमेवाभिजानीत यो ऽयं यद्वा करिष्यति ।
अहिरेव ह्यहेः पादान् विजानाति न संशयः ।। ५.४२.९।।।।
Yuyamevabhijanita yo yam yadva karishyati
Ahireva hyaheh padan vijanati na sanshayah
42.10
अहमप्यस्य भीता ऽस्मि नैनं जानामि कोन्वयम् ।
वेद्मि राक्षसमेवैनं कामरूपिणमागतम् ।। ५.४२.१०।।।।
Ahamapyasya bhita smi nainam janami konvayam
Vedmi rakshasamevainam kamarupinamagatam
42.11
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता दिशः ।
स्थिताः काश्चिद्गताः काश्चिद्रावणाय निवेदितुम् ।। ५.४२.११।।।।
Vaidehya vachanam shrutva rakshasyo vidruta dishah
Sthitah kashchidgatah kashchidravanaya niveditum
42.12
रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः ।
विरूपं वानरं भीममाख्यातुमुपचक्रमुः ।। ५.४२.१२।।।।
Ravanasya samipe tu rakshasyo vikritananah
Virupam vanaram bhimamakhyatumupachakramuh
42.13
अशोकवनिकामध्ये राजन् भीमवपुः कपिः ।
सीतया कृतसंवादस्तदिष्ठत्यमितविक्रमः ।। ५.४२.१३।।।।
Ashokavanikamadhye rajan bhimavapuh kapih
Sitaya kritasanvadastadishthatyamitavikramah
42.14
न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना ।
अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छिति ।। ५.४२.१४।।।।
Na cha tam janaki sita harim harinalochana
Asmabhirbahudha prishta nivedayitumichchhiti
42.15
वासवस्य भवेद्दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा ।
प्रेषितो वा ऽपि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया ।। ५.४२.१५।।।।
Vasavasya bhavedduto duto vaishravanasya va
Preshito va pi ramena sitanveshanakankshaya
42.16
तेन त्वद्भुतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम् ।
नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम् ।। ५.४२.१६।।।।
Tena tvadbhutarupena yattattava manoharam
Nanamrigaganakirnam pramrishtam pramadavanam
42.17
न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः ।
यत्र सा जानकी सीता स तेन न विनाशितः ।। ५.४२.१७।।।।
Na tatra kashchiduddesho yastena na vinashitah
Yatra sa janaki sita sa tena na vinashitah
42.18
जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद्वा नोपलभ्यते ।
अथवा कः श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता ।। ५.४२.१८।।।।
Janakirakshanartham va shramadva nopalabhyate
Athava kah shramastasya saiva tenabhirakshita
42.19
चारुपल्लवपुष्पाढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता ।
प्रवृद्धः शिंशुपावृक्षः स च तेनाभिरक्षितः ।। ५.४२.१९।।।।
Charupallavapushpadhyam yam sita svayamasthita
Pravriddhah shinshupavrikshah sa cha tenabhirakshitah
42.20
तस्योग्ररूपस्योग्र त्वं दण्डमाज्ञातुमर्हसि ।
सीता संभाषिता येन तद्वनं च विनाशितम् ।। ५.४२.२०।।।।
Tasyograrupasyogra tvam dandamagyatumarhasi
Sita sambhashita yena tadvanam cha vinashitam
42.21
मनःपरिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर ।
कः सीतामभिभाषेत यो न स्यात्त्यक्तजीवितः ।। ५.४२.२१।।।।
Manahparigrihitam tam tava rakshoganeshvara
Kah sitamabhibhasheta yo na syattyaktajivitah
42.22
राक्षसीनां वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ।
हुताग्निरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः ।। ५.४२.२२।।।।
Rakshasinam vachah shrutva ravano rakshaseshvarah
Hutagniriva jajvala kopasanvartitekshanah
42.23
तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नास्रबिन्दवः ।
दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिषः स्नेहबिन्दवः ।। ५.४२.२३।।।।
Tasya kruddhasya netrabhyam prapatannasrabindavah
Diptabhyamiva dipabhyam sarchishah snehabindavah
42.24
आत्मनः सदृशाञ्छूरान् किङ्करान्नाम राक्षसान् ।
व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः ।। ५.४२.२४।।।।
Atmanah sadrishanchhuran kinkarannama rakshasan
Vyadidesha mahateja nigrahartham hanumatah
42.25
तेषामशीतिसाहस्रं किङ्कराणां तरस्विनाम् ।
। ५.४२.२५।।।।
Teshamashitisahasram kinkaranam tarasvinam
42.26
निर्ययुर्भवनात् तस्मात्कूटमुद्गरपाणयः ।
महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः ।युद्धाभिमनसः सर्वे हनुमद्ग्रहणोन्मुखाः ।। ५.४२.२६।।।।
Niryayurbhavanat tasmatkutamudgarapanayah
Mahodara mahadanshtra ghorarupa mahabalah, yuddhabhimanasah sarve hanumadgrahanonmukhah
42.27
ते कपीन्द्रं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम् ।
अभिपेतुर्महावेगाः पतङ्गा इव पावकम् ।। ५.४२.२७।।।।
Te kapindram samasadya toranasthamavasthitam
Abhipeturmahavegah patanga iva pavakam
42.28
ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः ।
आजघ्नुर्वानरश्रेष्ठं शरैश्चादित्यसन्निभैः ।। ५.४२.२८।।।।
Te gadabhirvichitrabhih parighaih kanchanangadaih
Ajaghnurvanarashreshtham sharaishchadityasannibhaih
42.29
मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः प्रासतोमरशक्तिभिः ।
परिवार्य हनूमन्तं सहसा तस्थुरग्रतः ।। ५.४२.२९।।।।
Mudgaraih pattishaih shulaih prasatomarashaktibhih
Parivarya hanumantam sahasa tasthuragratah
42.30
हनुमानपि तेजस्वी श्रीमान् पर्वतसन्निभिः ।
क्षितावाविध्य लांगूलं ननाद च महास्वनम् ।। ५.४२.३०।।।।
Hanumanapi tejasvi shriman parvatasannibhih
Kshitavavidhya langulam nanada cha mahasvanam
42.31
स भूत्वा सुमहाकायो हनुमान् मारुतात्मजः ।
धृष्टमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन् ।। ५.४२.३१।।।।
Sa bhutva sumahakayo hanuman marutatmajah
Dhrishtamasphotayamasa lankam shabdena purayan
42.32
तस्यास्फोटितशब्देन महता सानुनादिना ।
पेतुर्विहङ्गा गगनादुच्चैश्चेदमघोषयत् ।। ५.४२.३२।।।।
Tasyasphotitashabdena mahata sanunadina
Peturvihanga gaganaduchchaishchedamaghoshayat
42.33
जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ।। ५.४२.३३।।।।
Jayatyatibalo ramo lakshmanashcha mahabalah
Raja jayati sugrivo raghavenabhipalitah
42.34
दासो ऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
हनुमान् शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ।। ५.४२.३४।।।।
Daso ham kosalendrasya ramasyaklishtakarmanah
Hanuman shatrusainyanam nihanta marutatmajah
42.35
न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत् ।
शिलाभिस्तु प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः ।। ५.४२.३५।।।।
Na ravanasahasram me yuddhe pratibalam bhavet
Shilabhistu praharatah padapaishcha sahasrashah
42.36
अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम् ।
समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम् ।। ५.४२.३६।।।।
Ardayitva purim lankamabhivadya cha maithilim
Samriddhartho gamishyami mishatam sarvarakshasam
42.37
तस्य सन्नादशब्देन ते ऽभवन् भयशङ्किताः ।
ददृशुश्च हनूमन्तं सन्ध्यामेघमिवोन्नतम् ।। ५.४२.३७।।।।
Tasya sannadashabdena te bhavan bhayashankitah
Dadrishushcha hanumantam sandhyameghamivonnatam
42.38
स्वामिसन्देशनिश्शङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम् ।
चित्रैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः ।। ५.४२.३८।।।।
Svamisandeshanishshankastataste rakshasah kapim
Chitraih praharanairbhimairabhipetustatastatah
42.39
स तैः परिवृतः शूरैः सर्वतः स महाबलः ।
आससादायसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम्।स तं परिघमादय जघान रजनीचरान् ।। ५.४२.३९।।।।
Sa taih parivritah shuraih sarvatah sa mahabalah
Asasadayasam bhimam parigham toranashritam, sa tam parighamadaya jaghana rajanicharan
42.40
स पन्नगमिवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः ।
विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः ।। ५.४२.४०।।।।
Sa pannagamivadaya sphurantam vinatasutah
Vichacharambare virah parigrihya cha marutih
42.41
स हत्वा राक्षसान् वीरान् किङ्करान् मारुतात्मजः ।
युद्धाकाङ्क्षी पुनर्वीरस्तोरणं समुपाश्रितः ।। ५.४२.४१।।।।
Sa hatva rakshasan viran kinkaran marutatmajah
Yuddhakankshi punarvirastoranam samupashritah
42.42
ततस्तस्माद्भयान्मुक्ताः कतिचित्तत्र राक्षसाः ।
निहतान् किङ्करान् सर्वान् रावणाय न्यवेदयन् ।। ५.४२.४२।।।।
Tatastasmadbhayanmuktah katichittatra rakshasah
Nihatan kinkaran sarvan ravanaya nyavedayan
42.43
स राक्षसानां निहतं महद्बलं निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः ।
समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे प्रहस्त पुत्रं समरे सुदुर्जयम् ।। ५.४२.४३।।
Sa rakshasanam nihatam mahadbalam nishamya raja parivrittalochanah
Samadideshapratimam parakrame prahasta putram samare sudurjayam