UtshovSarga 11
11.1
अवधूय च ताम् बुद्धिम् बभूव अवस्थितः तदा ।
जगाम च अपराम् चिन्ताम् सीताम् प्रति महा कपिः ॥५-११-१॥
Avadhuya cha tam buddhim babhuva avasthitah tada
Jagama cha aparam chintam sitam prati maha kapih
11.2
न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुम् अर्हति भामिनी ।
न भोक्तुम् न अपि अलम्कर्तुम् न पानम् उपसेवितुम् ॥५-११-२॥
Na ramena viyukta sa svaptum arhati bhamini
Na bhoktum na api alamkartum na panam upasevitum
11.3
न अन्यम् नरम् उपस्थातुम् सुराणाम् अपि च ईश्वरम् ।
न हि राम समः कश्चिद् विद्यते त्रिदशेष्व् अपि ॥५-११-३॥
Na anyam naram upasthatum suranam api cha ishvaram
Na hi rama samah kashchid vidyate tridasheshv api
11.4
अन्या इयम् इति निश्चित्य पान भूमौ चचार सः ।
क्रीडितेन अपराः क्लान्ता गीतेन च तथा पराः ॥५-११-४॥
Anya iyam iti nishchitya pana bhumau chachara sah
Kriditena aparah klanta gitena cha tatha parah
11.5
नृत्तेन च अपराः क्लान्ताः पान विप्रहताः तथा ।
मुरजेषु म्Rदन्गेषु पीठिकासु च सम्स्थिताः ॥५-११-५॥
Nrittena cha aparah klantah pana viprahatah tatha
Murajeshu mRdangeshu pithikasu cha samsthitah
11.6
तथा आस्तरण मुख्य्येषु सम्विष्टाः च अपराः स्त्रियः ।
अङ्गनानाम् सहस्रेण भूषितेन विभूषणैः ॥५-११-६॥
Tatha astarana mukhyyeshu samvishtah cha aparah striyah
Angananam sahasrena bhushitena vibhushanaih
11.7
रूप सम्ल्लाप शीलेन युक्त गीत अर्थ भाषिणा ।
देश काल अभियुक्तेन युक्त वाक्य अभिधायिना ॥५-११-७॥
Rupa samllapa shilena yukta gita artha bhashina
Desha kala abhiyuktena yukta vakya abhidhayina
11.8
रत अभिरत सम्सुप्तम् ददर्श हरि यूथपः ।
तासाम् मध्ये महा बाहुः शुशुभे राक्षस ईश्वरः ॥५-११-८॥
Rata abhirata samsuptam dadarsha hari yuthapah
Tasam madhye maha bahuh shushubhe rakshasa ishvarah
11.9
गोष्ठे महति मुख्यानाम् गवाम् मध्ये यथा वृषः ।
स राक्षस इन्द्रः शुशुभे ताभिः परिवृतः स्वयम् ॥५-११-९॥
Goshthe mahati mukhyanam gavam madhye yatha vrishah
Sa rakshasa indrah shushubhe tabhih parivritah svayam
11.10
करेणुभिर् यथा अरण्यम् परिकीर्णो महा द्विपः ।
सर्व कामैर् उपेताम् च पान भूमिम् महात्मनः ॥५-११-१०॥
Karenubhir yatha aranyam parikirno maha dvipah
Sarva kamair upetam cha pana bhumim mahatmanah
11.11
ददर्श कपि शार्दूलः तस्य रक्षः पतेर् गृहे ।
मृगाणाम् महिषाणाम् च वराहाणाम् च भागशः ॥५-११-११॥
Dadarsha kapi shardulah tasya rakshah pater grihe
Mriganam mahishanam cha varahanam cha bhagashah
11.12
तत्र न्यस्तानि माम्सानि पान भूमौ ददर्श सः ।
रौक्मेषु च विशलेषु भाजनेष्व् अर्ध भक्षितान् ॥५-११-१२॥
Tatra nyastani mamsani pana bhumau dadarsha sah
Raukmeshu cha vishaleshu bhajaneshv ardha bhakshitan
11.13
ददर्श कपि शार्दूल मयूरान् कुक्कुटामः तथा ।
वराह वार्ध्राणसकान् दधि सौवर्चल आयुतान् ॥५-११-१३॥
Dadarsha kapi shardula mayuran kukkutamah tatha
Varaha vardhranasakan dadhi sauvarchala ayutan
11.14
शल्यान् म्Rग मयूरामः च हनूमान् अन्ववैक्षत ।
कृकरान् विविधान् सिद्धामः चकोरान् अर्ध भक्षितान् ॥५-११-१४॥
Shalyan mRga mayuramah cha hanuman anvavaikshata
Krikaran vividhan siddhamah chakoran ardha bhakshitan
11.15
महिषान् एक शल्यामः च चागामः च कृत निष्ठितान् ।
लेख्यम् उच्च अवचम् पेयम् भोज्यानि विविधानि च ॥५-११-१५॥
Mahishan eka shalyamah cha chagamah cha krita nishthitan
Lekhyam uchcha avacham peyam bhojyani vividhani cha
11.16
तथा अम्ल लवण उत्तम्सैर् विविधै राग षाडवैः ।
हार नूपुर केयूरैर् अपविद्धैर् महा धनैः ॥५-११-१६॥
Tatha amla lavana uttamsair vividhai raga shadavaih
Hara nupura keyurair apaviddhair maha dhanaih
11.17
पान भाजन विक्षिप्तैः फलैः च विविधैर् अपि ।
कृत पुष्प उपहारा भूर् अधिकम् पुष्यति श्रियम् ॥५-११-१७॥
Pana bhajana vikshiptaih phalaih cha vividhair api
Krita pushpa upahara bhur adhikam pushyati shriyam
11.18
तत्र तत्र च विन्यस्तैः सुश्लिष्टैः शयन आसनैः ।
पान भूमिर् विना वह्निम् प्रदीप्ता इव उपलक्ष्यते ॥५-११-१८॥
Tatra tatra cha vinyastaih sushlishtaih shayana asanaih
Pana bhumir vina vahnim pradipta iva upalakshyate
11.19
बहु प्रकारैर् विविधैर् वर सम्स्कार सम्स्कृतैः ।
माम्सैः कुशल सम्युक्तैः पान भूमि गतैः पृथक् ॥५-११-१९॥
Bahu prakarair vividhair vara samskara samskritaih
Mamsaih kushala samyuktaih pana bhumi gataih prithak
11.20
दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृत सुरा अपि ।
शर्कर आसव माध्वीकाः पुष्प आसव फल आसवाः ॥५-११-२०॥
Divyah prasanna vividhah surah krita sura api
Sharkara asava madhvikah pushpa asava phala asavah
11.21
वास चूर्णैः च विविधैर् मृष्टाः तैः तैः पृथक् पृथक् ।
सम्तता शुशुभे भूमिर् माल्यैः च बहु सम्स्थितैः ॥५-११-२१॥
Vasa churnaih cha vividhair mrishtah taih taih prithak prithak
Samtata shushubhe bhumir malyaih cha bahu samsthitaih
11.22
हिरण्मयैः च करकैर् भाजनैः स्फाटिकैर् अपि ।
जाम्बूनदमयैश्चान्याः करकैरभिवम्वृता ॥५-११-२२॥
Hiranmayaih cha karakair bhajanaih sphatikair api
Jambunadamayaishchanyah karakairabhivamvrita
11.23
राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च ।
पान श्रेष्ठम् तदा भूरि कपिः तत्र ददर्श ह ॥५-११-२३॥
Rajateshu cha kumbheshu jambunadamayeshu cha
Pana shreshtham tada bhuri kapih tatra dadarsha ha
11.24
सो अपश्यत् शात कुम्भानि शीधोर् मणिमयानि च ।
राजतानि च पूर्णानि भाजनानि महा कपिः ॥५-११-२४॥
So apashyat shata kumbhani shidhor manimayani cha
Rajatani cha purnani bhajanani maha kapih
11.25
क्वचिद् अर्ध अवशेषाणि क्वचित् पीतानि सर्वशः ।
क्वचिन् न एव प्रपीतानि पानानि स ददर्श ह ॥५-११-२५॥
Kvachid ardha avasheshani kvachit pitani sarvashah
Kvachin na eva prapitani panani sa dadarsha ha
11.26
क्वचिद् भक्ष्यामः च विविधान् क्वचित् पानानि भागशः ।
क्वचिद् अन्न अवशेषाणि पश्यन् वै विचचार ह ॥५-११-२६॥
Kvachid bhakshyamah cha vividhan kvachit panani bhagashah
Kvachid anna avasheshani pashyan vai vichachara ha
11.27
क्वचित् प्रभिन्नैः करकैः क्वचिद् आलोडितैर् घटैः ।
क्वचित् सम्पृक्त माल्यानि जलानि च फलानि च ॥५-११-२७॥
Kvachit prabhinnaih karakaih kvachid aloditair ghataih
Kvachit samprikta malyani jalani cha phalani cha
11.28
शयनानि अत्र नारीणाम् शून्यानि बहुधा पुनः ।
परस्परम् समाश्लिष्य काश्चित् सुप्ता वर अन्गनाः ॥५-११-२८॥
Shayanani atra narinam shunyani bahudha punah
Parasparam samashlishya kashchit supta vara anganah
11.29
काचिच् च वस्त्रम् अन्यस्या अपह्Rत्य उपगुह्य च ।
उपगम्य अबला सुप्ता निद्रा बल पराजिता ॥५-११-२९॥
Kachich cha vastram anyasya apahRtya upaguhya cha
Upagamya abala supta nidra bala parajita
11.30
तासाम् उच्च्वास वातेन वस्त्रम् माल्यम् च गात्रजम् ।
न अत्यर्थम् स्पन्दते चित्रम् प्राप्य मन्दम् इव अनिलम् ॥५-११-३०॥
Tasam uchchvasa vatena vastram malyam cha gatrajam
Na atyartham spandate chitram prapya mandam iva anilam
11.31
चन्दनस्य च शीतस्य शीधोर् मधु रसस्य च ।
विविधस्य च माल्यस्य पुष्पस्य विविधस्य च ॥५-११-३१॥
Chandanasya cha shitasya shidhor madhu rasasya cha
Vividhasya cha malyasya pushpasya vividhasya cha
11.32
बहुधा मारुतः तत्र गन्धम् विविधम् उद्वहन् ।
स्नानानाम् चन्दनानाम् च धूपानाम् चैव मूर्चितः ।प्रववौ सुरभिर् गन्धो विमाने पुष्पके तदा ॥५-११-३२॥
Bahudha marutah tatra gandham vividham udvahan
Snananam chandananam cha dhupanam chaiva murchitah, pravavau surabhir gandho vimane pushpake tada
11.33
श्याम अवदाताः तत्र अन्याः काश्चित् कृष्णा वर अन्गनाः ॥५-११-३३॥
Shyama avadatah tatra anyah kashchit krishna vara anganah
11.34
काश्चित् कान्चन वर्ण अन्ग्यः प्रमदा राक्षस आलये ।
तासाम् निद्रा वशत्वाच् च मदनेन विमूर्चितम् ॥५-११-३४॥
Kashchit kanchana varna angyah pramada rakshasa alaye
Tasam nidra vashatvach cha madanena vimurchitam
11.35
पद्मिनीनाम् प्रसुप्तानाम् रूपम् आसीद् यथैव हि ।
एवम् सर्वम् अशेषेण रावण अन्तः पुरम् कपिः ॥५-११-३५॥
Padmininam prasuptanam rupam asid yathaiva hi
Evam sarvam asheshena ravana antah puram kapih
11.36
ददर्श सुमहा तेजा न ददर्श च जानकीम् ।
निरीक्षमाणः च ततः ताः स्त्रियः स महा कपिः ॥५-११-३६॥
Dadarsha sumaha teja na dadarsha cha janakim
Nirikshamanah cha tatah tah striyah sa maha kapih
11.37
जगाम महतीम् चिन्ताम् धर्म साध्वस शन्कितः ।
पर दार अवरोधस्य प्रसुप्तस्य निरीक्षणम् ॥५-११-३७॥
Jagama mahatim chintam dharma sadhvasa shankitah
Para dara avarodhasya prasuptasya nirikshanam
11.38
इदम् खलु मम अत्यर्थम् धर्म लोपम् करिष्यति ।
न हि मे पर दाराणाम् दृष्टिर् विषय वर्तिनी ॥५-११-३८॥
Idam khalu mama atyartham dharma lopam karishyati
Na hi me para daranam drishtir vishaya vartini
11.39
अयम् च अत्र मया दृष्टः पर दार परिग्रहः ।
तस्य प्रादुर् अभूच् चिन्ता पुनर् अन्या मनस्विनः ॥५-११-३९॥
Ayam cha atra maya drishtah para dara parigrahah
Tasya pradur abhuch chinta punar anya manasvinah
11.40
निश्चित एक अन्त चित्तस्य कार्य निश्चय दर्शिनी ।
कामम् दृष्ट्वा मया सर्वा विश्वस्ता रावण स्त्रियः ॥५-११-४०॥
Nishchita eka anta chittasya karya nishchaya darshini
Kamam drishtva maya sarva vishvasta ravana striyah
11.41
न तु मे मनसः किम्चिद् वैकृत्यम् उपपद्यते ।
मनो हि हेतुः सर्वेषाम् इन्द्रियाणाम् प्रवर्तते ॥५-११-४१॥
Na tu me manasah kimchid vaikrityam upapadyate
Mano hi hetuh sarvesham indriyanam pravartate
11.42
शुभ अशुभास्व् अवस्थासु तच् च मे सुव्यवस्थितम् ।
न अन्यत्र हि मया शक्या वैदेही परिमार्गितुम् ॥५-११-४२॥
Shubha ashubhasv avasthasu tach cha me suvyavasthitam
Na anyatra hi maya shakya vaidehi parimargitum
11.43
स्त्रियो हि स्त्रीषु द्Rश्यन्ते सदा सम्परिमार्गणे ।
यस्य सत्त्वस्य या योनिः तस्याम् तत् परिमार्ग्यते ॥५-११-४३॥
Striyo hi strishu dRshyante sada samparimargane
Yasya sattvasya ya yonih tasyam tat parimargyate
11.44
न शक्यम् प्रमदा नष्टा मृगीषु परिमार्गितुम् ।
तद् इदम् मार्गितम् तावत् शुद्धेन मनसा मया ॥५-११-४४॥
Na shakyam pramada nashta mrigishu parimargitum
Tad idam margitam tavat shuddhena manasa maya
11.45
रावण अन्तः पुरम् सरम् दृश्यते न च जानकी ।
देव गन्धर्व कन्याः च नाग कन्याः च वीर्यवान् ॥५-११-४५॥
Ravana antah puram saram drishyate na cha janaki
Deva gandharva kanyah cha naga kanyah cha viryavan
11.46
अवेक्षमाणो हनुमान् न एव अपश्यत जानकीम् ।
ताम् अपश्यन् कपिः तत्र पश्यमः च अन्या वर स्त्रियः ॥५-११-४६॥
Avekshamano hanuman na eva apashyata janakim
Tam apashyan kapih tatra pashyamah cha anya vara striyah
11.47
अपक्रम्य तदा वीरः प्रध्यातुम् उपचक्रमे ।
स भूयस्तु परम् श्रीमान् मारुतिर्यत्नमास्थितः ॥५-११-४७॥
Apakramya tada virah pradhyatum upachakrame
Sa bhuyastu param shriman marutiryatnamasthitah