UtshovSarga 10
10.1
तत्र दिव्य उपमम् मुख्यम् स्फाटिकम् रत्न भूषितम् ।
अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयन आसनम् ॥५-१०-१॥
Tatra divya upamam mukhyam sphatikam ratna bhushitam
Avekshamano hanuman dadarsha shayana asanam
10.2
दान्तकाञ्चनिचित्राङ्गेर्वैश्च वरासनैः ।
महार्हस्तरणोपेतैरुपपन्नम् महाधनैः ॥५-१०-२॥
Dantakanchanichitrangervaishcha varasanaih
Maharhastaranopetairupapannam mahadhanaih
10.3
तस्य च एकतमे देशे सो अग्र्य माल्य विभूषितम् ।
ददर्श पाण्डुरम् चत्रम् तारा अधिपति सम्निभम् ॥५-१०-३॥
Tasya cha ekatame deshe so agrya malya vibhushitam
Dadarsha panduram chatram tara adhipati samnibham
10.4
जातरूपपरिक्षिप्तम् चित्रभानुसमप्रभम् ।
अशोकमालाविततम् ददर्श परमासनम् ॥५-१०-४॥
Jatarupaparikshiptam chitrabhanusamaprabham
Ashokamalavitatam dadarsha paramasanam
10.5
वाल व्यजन हस्ताभिर् वीज्यमानम् समन्ततः ।
गन्धैः च विविधैर् जुष्टम् वर धूपेन धूपितम् ॥५-१०-५॥
Vala vyajana hastabhir vijyamanam samantatah
Gandhaih cha vividhair jushtam vara dhupena dhupitam
10.6
परम आस्तरण आस्तीर्णम् आविक अजिन सम्व्र्तम् ।
दामभिर् वर माल्यानाम् समन्ताद् उपशोभितम् ॥५-१०-६॥
Parama astarana astirnam avika ajina samvrtam
Damabhir vara malyanam samantad upashobhitam
10.7
तस्मिन् जीमूत सम्काशम् प्रदीप्त उत्तम कुण्डलम् ।
लोहित अक्षम् महा बाहुम् महा रजत वाससम् ॥५-१०-७॥
Tasmin jimuta samkasham pradipta uttama kundalam
Lohita aksham maha bahum maha rajata vasasam
10.8
लोहितेन अनुलिप्त अन्गम् चन्दनेन सुगन्धिना ।
सम्ध्या रक्तम् इव आकाशे तोयदम् सतडिद् गुणम् ॥५-१०-८॥
Lohitena anulipta angam chandanena sugandhina
Samdhya raktam iva akashe toyadam satadid gunam
10.9
वृतम् आभरणैर् दिव्यैः सुरूपम् काम रूपिणम् ।
सव्र्क्ष वन गुल्म आढ्यम् प्रसुप्तम् इव मन्दरम् ॥५-१०-९॥
Vritam abharanair divyaih surupam kama rupinam
Savrksha vana gulma adhyam prasuptam iva mandaram
10.10
क्रीडित्वा उपरतम् रात्रौ वर आभरण भूषितम् ।
प्रियम् राक्षस कन्यानाम् राक्षसानाम् सुख आवहम् ॥५-१०-१०॥
Kriditva uparatam ratrau vara abharana bhushitam
Priyam rakshasa kanyanam rakshasanam sukha avaham
10.11
पीत्वा अपि उपरतम् च अपि ददर्श स महा कपिः ।
भास्करे शयने वीरम् प्रसुप्तम् राक्षस अधिपम् ॥५-१०-११॥
Pitva api uparatam cha api dadarsha sa maha kapih
Bhaskare shayane viram prasuptam rakshasa adhipam
10.12
निह्श्वसन्तम् यथा नागम् रावणम् वानर उत्तमः ।
आसाद्य परम उद्विग्नः सो अपासर्पत् सुभीतवत् ॥५-१०-१२॥
Nihshvasantam yatha nagam ravanam vanara uttamah
Asadya parama udvignah so apasarpat subhitavat
10.13
अथ आरोहणम् आसाद्य वेदिका अन्तरम् आश्रितः ।
सुप्तम् राक्षस शार्दूलम् प्रेक्षते स्म महा कपिः ॥५-१०-१३॥
Atha arohanam asadya vedika antaram ashritah
Suptam rakshasa shardulam prekshate sma maha kapih
10.14
शुशुभे राक्षस इन्द्रस्य स्वपतः शयन उत्तमम् ।
गन्ध हस्तिनि सम्विष्टे यथा प्रस्रवणम् महत् ॥५-१०-१४॥
Shushubhe rakshasa indrasya svapatah shayana uttamam
Gandha hastini samvishte yatha prasravanam mahat
10.15
कान्चन अन्गद नद्धौ च ददर्श स महात्मनः ।
विक्षिप्तौ राक्षस इन्द्रस्य भुजाव् इन्द्र ध्वज उपमौ ॥५-१०-१५॥
Kanchana angada naddhau cha dadarsha sa mahatmanah
Vikshiptau rakshasa indrasya bhujav indra dhvaja upamau
10.16
ऐरावत विषाण अग्रैर् आपीडित क्र्त व्रणौ ।
वज्र उल्लिखित पीन अम्सौ विष्णु चक्र परिक्षितौ ॥५-१०-१६॥
Airavata vishana agrair apidita krta vranau
Vajra ullikhita pina amsau vishnu chakra parikshitau
10.17
पीनौ समसुजात अम्सौ सम्गतौ बल सम्युतौ ।
सुलक्षण नख अन्गुष्ठौ स्वन्गुली तल लक्षितौ ॥५-१०-१७॥
Pinau samasujata amsau samgatau bala samyutau
Sulakshana nakha angushthau svanguli tala lakshitau
10.18
सम्हतौ परिघ आकारौ व्र्त्तौ करि कर उपमौ ।
विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पन्च शीर्षाव् इव उरगौ ॥५-१०-१८॥
Samhatau parigha akarau vrttau kari kara upamau
Vikshiptau shayane shubhre pancha shirshav iva uragau
10.19
शश क्षतज कल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना ।
चन्दनेन पर अर्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलम्क्र्तौ ॥५-१०-१९॥
Shasha kshataja kalpena sushitena sugandhina
Chandanena para ardhyena svanuliptau svalamkrtau
10.20
उत्तम स्त्री विम्र्दितौ गन्ध उत्तम निषेवितौ ।
यक्ष पन्नग गन्धर्व देव दानव राविणौ ॥५-१०-२०॥
Uttama stri vimrditau gandha uttama nishevitau
Yaksha pannaga gandharva deva danava ravinau
10.21
ददर्श स कपिः तस्य बाहू शयन सम्स्थितौ ।
मन्दरस्य अन्तरे सुप्तौ महा अर्ही रुषिताव् इव ॥५-१०-२१॥
Dadarsha sa kapih tasya bahu shayana samsthitau
Mandarasya antare suptau maha arhi rushitav iva
10.22
ताभ्याम् स परिपूर्णाभ्याम् भुजाभ्याम् राक्षस अधिपः ।
शुशुभे अचल सम्काशः श्र्न्गाभ्याम् इव मन्दरः ॥५-१०-२२॥
Tabhyam sa paripurnabhyam bhujabhyam rakshasa adhipah
Shushubhe achala samkashah shrngabhyam iva mandarah
10.23
चूत पुम्नाग सुरभिर् बकुल उत्तम सम्युतः ।
मृष्ट अन्न रस सम्युक्तः पान गन्ध पुरः सरः ॥५-१०-२३॥
Chuta pumnaga surabhir bakula uttama samyutah
Mrishta anna rasa samyuktah pana gandha purah sarah
10.24
तस्य राक्षस सिम्हस्य निश्चक्राम मुखान् महान् ।
शयानस्य विनिह्श्वासः पूरयन्न् इव तद् ग्र्हम् ॥५-१०-२४॥
Tasya rakshasa simhasya nishchakrama mukhan mahan
Shayanasya vinihshvasah purayann iva tad grham
10.25
मुक्ता मणि विचित्रेण कान्चनेन विराजता ।
मुकुटेन अपव्र्त्तेन कुण्डल उज्ज्वलित आननम् ॥५-१०-२५॥
Mukta mani vichitrena kanchanena virajata
Mukutena apavrttena kundala ujjvalita ananam
10.26
रक्त चन्दन दिग्धेन तथा हारेण शोभिता ।
पीन आयत विशालेन वक्षसा अभिविराजितम् ॥५-१०-२६॥
Rakta chandana digdhena tatha harena shobhita
Pina ayata vishalena vakshasa abhivirajitam
10.27
पाण्डुरेण अपविद्धेन क्षौमेण क्षतज ईक्षणम् ।
महा अर्हेण सुसम्वीतम् पीतेन उत्तम वाससा ॥५-१०-२७॥
Pandurena apaviddhena kshaumena kshataja ikshanam
Maha arhena susamvitam pitena uttama vasasa
10.28
माष राशि प्रतीकाशम् निह्श्वसन्तम् भुजन्गवत् ।
गान्गे महति तोय अन्ते प्रसुतमिव कुन्जरम् ॥५-१०-२८॥
Masha rashi pratikasham nihshvasantam bhujangavat
Gange mahati toya ante prasutamiva kunjaram
10.29
चतुर्भिः कान्चनैर् दीपैर् दीप्यमानैः चतुर् दिशम् ।
प्रकाशी क्र्त सर्व अन्गम् मेघम् विद्युद् गणैर् इव ॥५-१०-२९॥
Chaturbhih kanchanair dipair dipyamanaih chatur disham
Prakashi krta sarva angam megham vidyud ganair iva
10.30
पाद मूल गताः च अपि ददर्श सुमहात्मनः ।
पत्नीः स प्रिय भार्यस्य तस्य रक्षः पतेर् ग्र्हे ॥५-१०-३०॥
Pada mula gatah cha api dadarsha sumahatmanah
Patnih sa priya bharyasya tasya rakshah pater grhe
10.31
शशि प्रकाश वदना वर कुण्डल भूषिताः ।
अम्बाल माल्य आभरणा ददर्श हरि यूथपः ॥५-१०-३१॥
Shashi prakasha vadana vara kundala bhushitah
Ambala malya abharana dadarsha hari yuthapah
10.32
नृत्त वादित्र कुशला राक्षस इन्द्र भुज अन्कगाः ।
वर आभरण धारिण्यो निषन्ना दद्र्शे कपिः ॥५-१०-३२॥
Nritta vaditra kushala rakshasa indra bhuja ankagah
Vara abharana dharinyo nishanna dadrshe kapih
10.33
वज्र वैदूर्य गर्भाणि श्रवण अन्तेषु योषिताम् ।
ददर्श तापनीयानि कुण्डलानि अन्गदानि च ॥५-१०-३३॥
Vajra vaidurya garbhani shravana anteshu yoshitam
Dadarsha tapaniyani kundalani angadani cha
10.34
तासाम् चन्द्र उपमैर् वक्त्रैः शुभैर् ललित कुण्डलैः ।
विरराज विमानम् तन् नभः तारा गणैर् इव ॥५-१०-३४॥
Tasam chandra upamair vaktraih shubhair lalita kundalaih
Viraraja vimanam tan nabhah tara ganair iva
10.35
मद व्यायाम खिन्नाः ताः राक्षस इन्द्रस्य योषितः ।
तेषु तेष्व् अवकाशेषु प्रसुप्ताः तनु मध्यमाः ॥५-१०-३५॥
Mada vyayama khinnah tah rakshasa indrasya yoshitah
Teshu teshv avakasheshu prasuptah tanu madhyamah
10.36
अङ्गहारैस्तथैवान्या कोवलैर्नृत्तशालिनी ।
विन्यस्तशुभसर्वाङ्गी प्रसुप्ता वरवर्णिनी ॥५-१०-३६॥
Angaharaistathaivanya kovalairnrittashalini
Vinyastashubhasarvangi prasupta varavarnini
10.37
काचिद् वीणाम् परिष्वज्य प्रसुप्ता सम्प्रकाशते ।
महा नदी प्रकीर्णा इव नलिनी पोतम् आश्रिता ॥५-१०-३७॥
Kachid vinam parishvajya prasupta samprakashate
Maha nadi prakirna iva nalini potam ashrita
10.38
अन्या कक्ष गतेन एव मड्डुकेन असित ईक्षणा ।
प्रसुप्ता भामिनी भाति बाल पुत्रा इव वत्सला ॥५-१०-३८॥
Anya kaksha gatena eva maddukena asita ikshana
Prasupta bhamini bhati bala putra iva vatsala
10.39
पटहम् चारु सर्व अन्गी पीड्य शेते शुभ स्तनी ।
चिरस्य रमणम् लब्ध्वा परिष्वज्य इव कामिनी ॥५-१०-३९॥
Pataham charu sarva angi pidya shete shubha stani
Chirasya ramanam labdhva parishvajya iva kamini
10.40
काचिद् अम्शम् परिष्वज्य सुप्ता कमल लोचना ।
रहः प्रियतमम् गृह्य सकामेव च कामिनी ॥५-१०-४०॥
Kachid amsham parishvajya supta kamala lochana
Rahah priyatamam grihya sakameva cha kamini
10.41
विपञ्चैइम् परिगृह्यान्या नियता नृत्तशालिनी ।
निद्रा वशम् अनुप्राप्ता सह कान्ता इव भामिनी ॥५-१०-४१॥
Vipanchaiim parigrihyanya niyata nrittashalini
Nidra vasham anuprapta saha kanta iva bhamini
10.42
अन्या कनक सम्काशैर् म्र्दु पीनैर् मनो रमैः ।
मृदन्गम् परिपीड्य अन्गैः प्रसुप्ता मत्त लोचना ॥५-१०-४२॥
Anya kanaka samkashair mrdu pinair mano ramaih
Mridangam paripidya angaih prasupta matta lochana
10.43
भुज पार्श्व अन्तरस्थेन कक्षगेन क्र्श उदरी ।
पणवेन सह अनिन्द्या सुप्ता मद क्र्त श्रमा ॥५-१०-४३॥
Bhuja parshva antarasthena kakshagena krsha udari
Panavena saha anindya supta mada krta shrama
10.44
डिण्डिमम् परिग्र्ह्य अन्या तथैव आसक्त डिण्डिमा ।
प्रसुप्ता तरुणम् वत्सम् उपगूह्य इव भामिनी ॥५-१०-४४॥
Dindimam parigrhya anya tathaiva asakta dindima
Prasupta tarunam vatsam upaguhya iva bhamini
10.45
काचिद् आडम्बरम् नारी भुज सम्भोग पीडितम् ।
कृत्वा कमल पत्र अक्षी प्रसुप्ता मद मोहिता ॥५-१०-४५॥
Kachid adambaram nari bhuja sambhoga piditam
Kritva kamala patra akshi prasupta mada mohita
10.46
कलशीम् अपविद्ध्य अन्या प्रसुप्ता भाति भामिनी ।
वसन्ते पुष्प शबला माला इव परिमार्जिता ॥५-१०-४६॥
Kalashim apaviddhya anya prasupta bhati bhamini
Vasante pushpa shabala mala iva parimarjita
10.47
पाणिभ्याम् च कुचौ काचित् सुवर्ण कलश उपमौ ।
उपगूह्य अबला सुप्ता निद्रा बल पराजिता ॥५-१०-४७॥
Panibhyam cha kuchau kachit suvarna kalasha upamau
Upaguhya abala supta nidra bala parajita
10.48
अन्या कमल पत्र अक्षी पूर्ण इन्दु सद्र्श आनना ।
अन्याम् आलिन्ग्य सुश्रोणी प्रसुप्ता मद विह्वला ॥५-१०-४८॥
Anya kamala patra akshi purna indu sadrsha anana
Anyam alingya sushroni prasupta mada vihvala
10.49
आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वर स्त्रियः ।
निपीड्य च कुचैः सुप्ताः कामिन्यः कामुकान् इव ॥५-१०-४९॥
Atodyani vichitrani parishvajya vara striyah
Nipidya cha kuchaih suptah kaminyah kamukan iva
10.50
तासाम् एक अन्त विन्यस्ते शयानाम् शयने शुभे ।
ददर्श रूप सम्पन्नाम् अपराम् स कपिः स्त्रियम् ॥५-१०-५०॥
Tasam eka anta vinyaste shayanam shayane shubhe
Dadarsha rupa sampannam aparam sa kapih striyam
10.51
मुक्ता मणि समायुक्तैर् भूषणैः सुविभूषिताम् ।
विभूषयन्तीम् इव च स्व श्रिया भवन उत्तमम् ॥५-१०-५१॥
Mukta mani samayuktair bhushanaih suvibhushitam
Vibhushayantim iva cha sva shriya bhavana uttamam
10.52
गौरीम् कनक वर्ण आभाम् इष्टाम् अन्तः पुर ईश्वरीम् ।
कपिर् मन्द उदरीम् तत्र शयानाम् चारु रूपिणीम् ॥५-१०-५२॥
Gaurim kanaka varna abham ishtam antah pura ishvarim
Kapir manda udarim tatra shayanam charu rupinim
10.53
स ताम् दृष्ट्वा महा बाहुर् भूषिताम् मारुत आत्मजः ।
तर्कयाम् आस सीता इति रूप यौवन सम्पदा ॥५-१०-५३॥
Sa tam drishtva maha bahur bhushitam maruta atmajah
Tarkayam asa sita iti rupa yauvana sampada
10.54
हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरि यूथपः ।
आश्पोटयाम् आस चुचुम्ब पुच्चम् ।ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम।स्तम्भान् अरोहन् निपपात भूमौ ।निदर्शयन् स्वाम् प्रक्र्तिम् कपीनाम् ॥५-१०-५४॥
Harshena mahata yukto nananda hari yuthapah
Ashpotayam asa chuchumba puchcham, nananda chikrida jagau jagama, stambhan arohan nipapata bhumau, nidarshayan svam prakrtim kapinam