UtshovSarga 13
13.1
ऋश्यमूकात् स धर्मात्मा किष्किन्धाम् लक्ष्मण अग्रजः ।
जगाम सह सुग्रीवो वालि विक्रम पालिताम् ॥४-१३-१॥
Rishyamukat sa dharmatma kishkindham lakshmana agrajah
Jagama saha sugrivo vali vikrama palitam
13.2
समुद्यम्य महत् चापम् रामः कांचन भूषितम् ।
शराम् च आदित्य संकाशान् गृहीत्वा रण साधकान् ॥४-१३-२॥
Samudyamya mahat chapam ramah kanchana bhushitam
Sharam cha aditya sankashan grihitva rana sadhakan
13.3
अग्रतः तु ययौ तस्य राघवस्य महात्मनः ।
सुग्रीवः संहत ग्रीवो लक्ष्मणः च महाबलः ॥४-१३-३॥
Agratah tu yayau tasya raghavasya mahatmanah
Sugrivah sanhata grivo lakshmanah cha mahabalah
13.4
पृष्ठतो हनुमान् वीरो नलो नीलः च वीर्यवान् ।
तारः चैव महातेजा हरि यूथप यूथपाः ॥४-१३-४॥
Prishthato hanuman viro nalo nilah cha viryavan
Tarah chaiva mahateja hari yuthapa yuthapah
13.5
ते वीक्षमाणा वृक्षाम् च पुष्प भार अवलम्बिनः ।
प्रसन्न अंबुवहाः चैव सरितः सागरम् गमाः ॥४-१३-५॥
Te vikshamana vriksham cha pushpa bhara avalambinah
Prasanna ambuvahah chaiva saritah sagaram gamah
13.6
कन्दराणि च शैलाम् च निर्दराणि गुहाः तथा ।
शिखराणि च मुख्यानि दरीः च प्रिय दर्शनाः ॥४-१३-६॥
Kandarani cha shailam cha nirdarani guhah tatha
Shikharani cha mukhyani darih cha priya darshanah
13.7
वैदूर्य विमलैः तोयैः पद्मैः च आकोश कुड्मलैः ।
शोभितान् सजलान् मार्गे तटाकान् च अवलोकयन् ॥४-१३-७॥
Vaidurya vimalaih toyaih padmaih cha akosha kudmalaih
Shobhitan sajalan marge tatakan cha avalokayan
13.8
कारण्डैस्सारसैर्हम्सैर्वञ्जुलैर्जलकुक्कुटैः ।
चक्रवाकैस्थाचान्यैश्शकुनैर्प्रतिनादितान्।यद्वा -कारण्डैः सारसैः हंसैः वंजुलैः जल कुक्कुटैः ।चक्रवाकैः तथा च अन्यैः शकुनैः प्रतिनादितान् ॥४-१३-८॥
Karandaissarasairhamsairvanjulairjalakukkutaih
Chakravakaisthachanyaishshakunairpratinaditan, yadva -karandaih sarasaih hansaih vanjulaih jala kukkutaih, chakravakaih tatha cha anyaih shakunaih pratinaditan
13.9
मृदुशष्पाङ्कुराअहारान्निर्भयान्वनगोचरान् ।
चरतांसर्वतोपश्यन्स्थलीषु हरिणान्स्थितान्।यद्वा -मृदु शष्प अंकुर आहारान् निर्भयान् वन गोचरान् ।चरताम् सर्वतो अपश्यन् स्थलीषु हरिणान् स्थितान् ॥४-१३-९॥
Mridushashpankuraaharannirbhayanvanagocharan
Charatansarvatopashyansthalishu harinansthitan, yadva -mridu shashpa ankura aharan nirbhayan vana gocharan, charatam sarvato apashyan sthalishu harinan sthitan
13.10
तटाक वैरिणः च अपि शुक्ल दन्त विभूषितान् ।
घोरान् एकचरान् वन्यान् द्विरदान् कूल घातिनः ॥४-१३-१०॥
Tataka vairinah cha api shukla danta vibhushitan
Ghoran ekacharan vanyan dviradan kula ghatinah
13.11
मत्तन् गिरि तट उद्घुष्टान् पर्वतान् इव जंगमान् ।
वानरान् द्विरद प्रख्यान् मही रेणु समुक्षितान् ॥४-१३-११॥
Mattan giri tata udghushtan parvatan iva jangaman
Vanaran dvirada prakhyan mahi renu samukshitan
13.12
वने वन चराम् च अन्यान् खेचराम् च विहंगमान् ।
पश्यन्तः त्वरिता जग्मुः सुग्रीव वश वर्तिनः ॥४-१३-१२॥
Vane vana charam cha anyan khecharam cha vihangaman
Pashyantah tvarita jagmuh sugriva vasha vartinah
13.13
तेषाम् तु गच्छताम् तत्र त्वरितम् रघुनंदनः ।
द्रुम षण्ड वनम् दृष्ट्वा रामः सुग्रीवम् अब्रवीत् ॥४-१३-१३॥
Tesham tu gachchhatam tatra tvaritam raghunandanah
Druma shanda vanam drishtva ramah sugrivam abravit
13.14
एष मेघ इव आकाशे वृक्ष षण्डः प्रकाशते ।
मेघ संघात विपुलः पर्यन्त कदली वृतः ॥४-१३-१४॥
Esha megha iva akashe vriksha shandah prakashate
Megha sanghata vipulah paryanta kadali vritah
13.15
किम् एतत् ज्ञातुम् इच्छामि सखे कौतूहलम् मम ।
कौतूहल अपनयनम् कर्तुम् इच्छामि अहम् त्वया ॥४-१३-१५॥
Kim etat gyatum ichchhami sakhe kautuhalam mama
Kautuhala apanayanam kartum ichchhami aham tvaya
13.16
तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः ।
गच्छन्न् एव आचचक्षे अथ सुग्रीवः तत् महद् वनम् ॥४-१३-१६॥
Tasya tad vachanam shrutva raghavasya mahatmanah
Gachchhann eva achachakshe atha sugrivah tat mahad vanam
13.17
एतद् राघव विस्तीर्णम् आश्रमम् श्रम नाशनम् ।
उद्यान वन संपन्नम् स्वादु मूल फल उदकम् ॥४-१३-१७॥
Etad raghava vistirnam ashramam shrama nashanam
Udyana vana sampannam svadu mula phala udakam
13.18
अत्र सप्तजना नाम मुनयः संशित व्रताः ।
सप्त एव आसन् अधः शीर्षा नियतम् जल शायिनः ॥४-१३-१८॥
Atra saptajana nama munayah sanshita vratah
Sapta eva asan adhah shirsha niyatam jala shayinah
13.19
सप्त रात्रे कृत आहारा वायुना अचल वासिनः ।
दिवम् वर्ष शतैः याताः सप्तभिः सकलेवराः ॥४-१३-१९॥
Sapta ratre krita ahara vayuna achala vasinah
Divam varsha shataih yatah saptabhih sakalevarah
13.20
तेषाम् एतत् प्रभावेण द्रुम प्राकार संवृतम् ।
आश्रमम् सुदुराधर्षम् अपि स इन्द्रैः सुर असुरैः ॥४-१३-२०॥
Tesham etat prabhavena druma prakara sanvritam
Ashramam suduradharsham api sa indraih sura asuraih
13.21
पक्षिणो वर्जयन्ति एतत् तथा अन्ये वनचारिणः ।
विशन्ति मोहाद् ये अपि अत्र न निवर्तन्ते ते पुनः ॥४-१३-२१॥
Pakshino varjayanti etat tatha anye vanacharinah
Vishanti mohad ye api atra na nivartante te punah
13.22
विभूषण रवाअः च अत्र श्रूयंते सकलाक्षराः ।
तूर्य गीत स्वनाअः च अपि गन्धो दिव्यः च राघव ॥४-१३-२२॥
Vibhushana ravaah cha atra shruyante sakalaksharah
Turya gita svanaah cha api gandho divyah cha raghava
13.23
त्रेताग्नयो अपि दीप्यन्ते धूमो हि एष प्रदृश्यते ।
वेष्टयन् इव वृक्ष अग्रान् कपोत अंग अरुणो घनः ॥४-१३-२३॥
Tretagnayo api dipyante dhumo hi esha pradrishyate
Veshtayan iva vriksha agran kapota anga aruno ghanah
13.24
एते वृक्षाः प्रकाशन्ते धूम संसक्त मस्तकाः ।
मेघ जाल प्रतिच्छन्ना वैदूर्य गिरयो यथा ॥४-१३-२४॥
Ete vrikshah prakashante dhuma sansakta mastakah
Megha jala pratichchhanna vaidurya girayo yatha
13.25
कुरु प्रणामम् धर्मात्मन् तेषाम् उद्दिश्य राघवः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रयतः संयत अंजलिः ॥४-१३-२५॥
Kuru pranamam dharmatman tesham uddishya raghavah
Lakshmanena saha bhratra prayatah sanyata anjalih
13.26
प्रणमन्ति हि ये तेषाम् ऋषीणाम् भावित आत्मनाम् ।
न तेषाम् अशुभम् किंचित् शरीरे राम दृश्यते ॥४-१३-२६॥
Pranamanti hi ye tesham rishinam bhavita atmanam
Na tesham ashubham kinchit sharire rama drishyate
13.27
ततो रामः सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन कृतांजलिः ।
समुद्दिश्य महात्मानः तान् ऋषीन् अभ्यवादयत् ॥४-१३-२७॥
Tato ramah saha bhratra lakshmanena kritanjalih
Samuddishya mahatmanah tan rishin abhyavadayat
13.28
अभिवाद्य च धर्मात्मा रामो भ्राता च लक्ष्मणः ।
सुग्रीवो वानराअः चैव जग्मुः संहृष्ट मानसाः ॥४-१३-२८॥
Abhivadya cha dharmatma ramo bhrata cha lakshmanah
Sugrivo vanaraah chaiva jagmuh sanhrishta manasah
13.29
ते गत्वा दूरम् अध्वानम् तस्मात् सप्त जन आश्रमात् ।
ददृशुः ताम् दुराधर्षाम् किष्किन्धाम् वालि पालिताम् ॥४-१३-२९॥
Te gatva duram adhvanam tasmat sapta jana ashramat
Dadrishuh tam duradharsham kishkindham vali palitam
13.30
ततस्तु रामानुज राम वानराःप्रगृह्य शस्त्राणि उदित उग्र तेजसा ।
पुरीम् सुरेश आत्मज वीर्य पालिताम्वधाय शत्रोः पुनर् आगताः इह ॥४-१३-३०॥
Tatastu ramanuja rama vanarahpragrihya shastrani udita ugra tejasa
Purim suresha atmaja virya palitamvadhaya shatroh punar agatah iha