UtshovSarga 75
75.1
दिवम् तु तस्याम् यातायाम् शबर्याम् स्वेन तेजसा ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः ॥३-७५-१॥
Divam tu tasyam yatayam shabaryam svena tejasa
Lakshmanena saha bhratra chintayamasa raghavah
75.2
चिंतयित्वा तु धर्मात्मा प्रभावम् तम् महात्मनाम् ।
हित कारिणम् एक अग्रम् लक्ष्मणम् राघवो अब्रवीत् ॥३-७५-२॥
Chintayitva tu dharmatma prabhavam tam mahatmanam
Hita karinam eka agram lakshmanam raghavo abravit
75.3
दृष्टो मया आश्रमः सौम्य बहु आश्चर्यः कृतआत्मनाम् ।
विश्वस्त मृग शार्दूलो नाना विहग सेवितः ॥३-७५-३॥
Drishto maya ashramah saumya bahu ashcharyah kritaatmanam
Vishvasta mriga shardulo nana vihaga sevitah
75.4
सप्तानाम् च समुद्राणाम् तेषाम् तीर्थेषु लक्ष्मण ।
उपस्पृष्टम् च विधिवत् पितरः च अपि तर्पिताः ॥३-७५-४॥
Saptanam cha samudranam tesham tirtheshu lakshmana
Upasprishtam cha vidhivat pitarah cha api tarpitah
75.5
प्रणष्टम् अशुभम् यत् नः कल्याणम् समुपस्थितम् ।
तेन तु एतत् प्रहृष्टम् मे मनो लक्ष्मण संप्रति ॥३-७५-५॥
Pranashtam ashubham yat nah kalyanam samupasthitam
Tena tu etat prahrishtam me mano lakshmana samprati
75.6
हृदये हि नर व्याघ्र शुभम् आविर्भविष्यति ।
तत् आगच्छ गमिष्यावः पंपाम् ताम् प्रिय दर्शनाम् ॥३-७५-६॥
Hridaye hi nara vyaghra shubham avirbhavishyati
Tat agachchha gamishyavah pampam tam priya darshanam
75.7
ऋष्यमूको गिरिः यत्र न अति दूरे प्रकाशते ।
यस्मिन् वसति धर्मात्मा सुग्रीवो अंशुमतः सुतः ॥३-७५-७॥
Rishyamuko girih yatra na ati dure prakashate
Yasmin vasati dharmatma sugrivo anshumatah sutah
75.8
नित्यम् वालि भयात् त्रस्तः चतुर्भिः सह वानरैः ।
अहम् त्वरे च तम् द्रष्टुम् सुग्रीवम् वानरर्षभम् ॥३-७५-८॥
Nityam vali bhayat trastah chaturbhih saha vanaraih
Aham tvare cha tam drashtum sugrivam vanararshabham
75.9
तत् अधीनम् हि मे कार्यम् सीतायाः परिमार्गणम् ।
इति ब्रुवाणम् तम् वीरम् सौमित्रिः इदम् अब्रवीत् ॥३-७५-९॥
Tat adhinam hi me karyam sitayah parimarganam
Iti bruvanam tam viram saumitrih idam abravit
75.10
गच्छावः त्वरितम् तत्र मम अपि त्वरते मनः ।
आश्रमात् तु ततः तस्मात् निष्क्रम्य स विशाम् पतिः ॥३-७५-१०॥
Gachchhavah tvaritam tatra mama api tvarate manah
Ashramat tu tatah tasmat nishkramya sa visham patih
75.11
आजगाम ततः पंपाम् लक्ष्मणेन सहप्रभुः ।
समीक्षमाणः पुष्प आढ्यम् सर्वतो विपुल द्रुमम् ॥३-७५-११॥
Ajagama tatah pampam lakshmanena sahaprabhuh
Samikshamanah pushpa adhyam sarvato vipula drumam
75.12
कोयष्टिभिः च अर्जुनकैः शत पत्रैः च कीरकैः ।
एतैः च अन्यैः च बहुभिः नादितम् तत् वनम् महत् ॥३-७५-१२॥
Koyashtibhih cha arjunakaih shata patraih cha kirakaih
Etaih cha anyaih cha bahubhih naditam tat vanam mahat
75.13
स रामो विविधान् वृक्षान् सरांसि विविधानि च ।
पश्यन् काम अभिसंतप्तो जगाम परमम् ह्रदम् ॥३-७५-१३॥
Sa ramo vividhan vrikshan saransi vividhani cha
Pashyan kama abhisantapto jagama paramam hradam
75.14
स ताम् आसाद्य वै रामो दूरात् पानीय वाहिनीम् ।
मतंग सरसम् नाम ह्रदम् समवगाहत ॥३-७५-१४॥
Sa tam asadya vai ramo durat paniya vahinim
Matanga sarasam nama hradam samavagahata
75.15
तत्र जग्मतुः अव्यग्रौ राघवौ हि समाहितौ ।
स तु शोक समाविष्टो रामो दशरथात्मजः ॥३-७५-१५॥
Tatra jagmatuh avyagrau raghavau hi samahitau
Sa tu shoka samavishto ramo dasharathatmajah
75.16
विवेश नलिनीम् रम्याम् पंकजैः च समावृताम् ।
तिलकाशोकपुंनागबकुलोद्दालकाशिनीम् - यद्वा -तिलक अशोक पुन्नाग बकुल उद्दाल काशिनीम् ॥३-७५-१६॥
Vivesha nalinim ramyam pankajaih cha samavritam
Tilakashokapunnagabakuloddalakashinim - yadva -tilaka ashoka punnaga bakula uddala kashinim
75.17
रम्य उपवन संबाधाम् पद्म संपीडित उदकाम् ।
स्फटिक उपम तोय आढ्याम् श्लक्ष्ण वालुक संतताम् ॥३-७५-१७॥
Ramya upavana sambadham padma sampidita udakam
Sphatika upama toya adhyam shlakshna valuka santatam
75.18
मत्स्य कच्छप संबाधाम् तीरस्थ द्रुम शोभिताम् ।
सखीभिः इव संयुक्ताम् लताभिः अनुवेष्टिताम् ॥३-७५-१८॥
Matsya kachchhapa sambadham tirastha druma shobhitam
Sakhibhih iva sanyuktam latabhih anuveshtitam
75.19
किंनरोरगगन्धर्वयक्षराक्षससेविताम् -यद्वा - ।
किन्नर उरग गन्धर्व यक्ष राक्षस सेविताम् ।नाना द्रुम लता आकीर्णाम् शीत वारि निधिम् शुभाम् ॥३-७५-१९॥
Kinnaroragagandharvayaksharakshasasevitam -yadva -
Kinnara uraga gandharva yaksha rakshasa sevitam, nana druma lata akirnam shita vari nidhim shubham
75.20
पद्म सौगन्धिकैः ताम्राम् शुक्लाम् कुमुद मण्डलैः ।
नीलाम् कुवलय उद् घाटैः बहु वर्णाम् कुथाम् इव ॥३-७५-२०॥
Padma saugandhikaih tamram shuklam kumuda mandalaih
Nilam kuvalaya ud ghataih bahu varnam kutham iva
75.21
अरविन्द उत्पलवतीम् पद्म सौगन्धिक आयुताम् ।
पुष्पित आम्र वणोपेताम् बर्हिण उद् घुष्ट नादिताम् ॥३-७५-२१॥
Aravinda utpalavatim padma saugandhika ayutam
Pushpita amra vanopetam barhina ud ghushta naditam
75.22
स ताम् दृष्ट्वा ततः पंपाम् रामः सौमित्रिणा सह ।
विललाप च तेजस्वी कामात् दशरथात्मजः ॥३-७५-२२॥
Sa tam drishtva tatah pampam ramah saumitrina saha
Vilalapa cha tejasvi kamat dasharathatmajah
75.23
तिलकैः बीज पूरैः च वटैः शुक्ल द्रुमैः तथा ।
पुष्पितैः करवीरैः च पुन्नागैः च सु पुष्पितैः ॥३-७५-२३॥
Tilakaih bija puraih cha vataih shukla drumaih tatha
Pushpitaih karaviraih cha punnagaih cha su pushpitaih
75.24
मालती कुंद गुल्मैः च भण्डीरैः निचुलैः तथा ।
अशोकैः सप्त पर्णैः च केतकैः अतिमुक्तकैः ॥३-७५-२४॥
Malati kunda gulmaih cha bhandiraih nichulaih tatha
Ashokaih sapta parnaih cha ketakaih atimuktakaih
75.25
अन्यैः च विविधैः वृक्षैः प्रमदा इव उपशोभिताम् ।
अस्याः तीरे तु पूर्व उक्तः पर्वतो धातु मण्डितः ॥३-७५-२५॥
Anyaih cha vividhaih vrikshaih pramada iva upashobhitam
Asyah tire tu purva uktah parvato dhatu manditah
75.26
ऋश्यमूक इति ख्यातः चित्र पुष्पित पादपः ।
हरेः ऋक्षरजो नाम्नः पुत्रः तस्य महात्मनः ॥३-७५-२६॥
Rishyamuka iti khyatah chitra pushpita padapah
Hareh riksharajo namnah putrah tasya mahatmanah
75.27
अध्यास्ते तु महावीर्यः सुग्रीव इति विश्रुतः ।
सुग्रीवम् अभिगच्छ त्वम् वानरेन्द्रम् नरर्षभ ॥३-७५-२७॥
Adhyaste tu mahaviryah sugriva iti vishrutah
Sugrivam abhigachchha tvam vanarendram nararshabha
75.28
इति उवाच पुनः वाक्यम् लक्ष्मणम् सत्य विक्रमम् ।
कथम् मया विना सीताम् शक्यम् लक्ष्मण जीवितुम् ॥३-७५-२८॥
Iti uvacha punah vakyam lakshmanam satya vikramam
Katham maya vina sitam shakyam lakshmana jivitum
75.29
इति एवम् उक्त्वा मदन अभिपीडितःस लक्ष्मणम् वाक्यम् अनन्य चेतनः ।
विवेश पंपाम् नलिनी मनो रमाम्तम् उत्तमम् शोकम् उदीरयाणः ॥३-७५-२९॥
Iti evam uktva madana abhipiditahsa lakshmanam vakyam ananya chetanah
Vivesha pampam nalini mano ramamtam uttamam shokam udirayanah
75.30
क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन् वनम्ददर्श पंपाम् शुभ दर्श काननाम् ।
अनेक नाना विध पक्षि संकुलाम्विवेश रामः सह लक्ष्मणेन ॥३-७५-३०॥
Kramena gatva pravilokayan vanamdadarsha pampam shubha darsha kananam
Aneka nana vidha pakshi sankulamvivesha ramah saha lakshmanena