UtshovSarga 72
72.1
एवम् उक्तौ तु तौ वीरौ कबन्धेन नर ईश्वरौ ।
गिरि प्रदरम् आसाद्य पावकम् विससर्जतुः ॥३-७२-१॥
Evam uktau tu tau virau kabandhena nara ishvarau
Giri pradaram asadya pavakam visasarjatuh
72.2
लक्ष्मणः तु महा उल्काभिः ज्वलिताभिः समन्ततः ।
चिताम् आदीपयामास सा प्रजज्वाल सर्वतः ॥३-७२-२॥
Lakshmanah tu maha ulkabhih jvalitabhih samantatah
Chitam adipayamasa sa prajajvala sarvatah
72.3
तत् शरीरम् कबन्धस्य घृत पिण्ड उपमम् महत् ।
मेदसा पच्यमानस्य मन्दम् दहति पावकः ॥३-७२-३॥
Tat shariram kabandhasya ghrita pinda upamam mahat
Medasa pachyamanasya mandam dahati pavakah
72.4
स विधूय चिताम् आशु विधूमो अग्निर् इव उत्थितः ।
अरजे वाससी बिभ्रत् मालाम् दिव्याम् महाबलः ॥३-७२-४॥
Sa vidhuya chitam ashu vidhumo agnir iva utthitah
Araje vasasi bibhrat malam divyam mahabalah
72.5
ततः चिताया वेगेन भास्वरो विरज अंबरः ।
उत्पपात आशु संहृष्टः सर्व प्रत्यंग भूषणः ॥३-७२-५॥
Tatah chitaya vegena bhasvaro viraja ambarah
Utpapata ashu sanhrishtah sarva pratyanga bhushanah
72.6
विमाने भास्वरे तिष्ठन् हंस युक्ते यशस् करे ।
प्रभया च महातेजा दिशो दश विराजयन् ॥३-७२-६॥
Vimane bhasvare tishthan hansa yukte yashas kare
Prabhaya cha mahateja disho dasha virajayan
72.7
सो अन्तरिक्ष गतो वाक्यम् कबन्धो रामम् अब्रवीत् ।
शृणु राघव तत्त्वेन यथा सीमाम् अवाप्स्यसि ॥३-७२-७॥
So antariksha gato vakyam kabandho ramam abravit
Shrinu raghava tattvena yatha simam avapsyasi
72.8
राम षड् युक्तयो लोके याभिः सर्वम् विमृश्यते ।
परिमृष्टो दश अन्तेन दश आभागेन सेव्यते ॥३-७२-८॥
Rama shad yuktayo loke yabhih sarvam vimrishyate
Parimrishto dasha antena dasha abhagena sevyate
72.9
दश आभाग गतो हीनः त्वम् राम सह लक्ष्मणः ।
यत् कृते व्यसनम् प्राप्तम् त्वया दार प्रधर्षणम् ॥३-७२-९॥
Dasha abhaga gato hinah tvam rama saha lakshmanah
Yat krite vyasanam praptam tvaya dara pradharshanam
72.10
तत् अवश्यम् त्वया कार्यः स सुहृत् सुहृदाम् वर ।
अकृत्वा न हि ते सिद्धिम् अहम् पश्यामि चिन्तयन् ॥३-७२-१०॥
Tat avashyam tvaya karyah sa suhrit suhridam vara
Akritva na hi te siddhim aham pashyami chintayan
72.11
श्रूयताम् राम वक्ष्यामि सुग्रीवो नाम वानरः ।
भ्रात्रा निरस्तः क्रुद्धेन वालिना शक्र सूनुना ॥३-७२-११॥
Shruyatam rama vakshyami sugrivo nama vanarah
Bhratra nirastah kruddhena valina shakra sununa
72.12
ऋष्यमूके गिरि वरे पंपा पर्यन्त शोभिते ।
निवसति आत्मवान् वीरः चतुर्भिः सह वानरैः ॥३-७२-१२॥
Rishyamuke giri vare pampa paryanta shobhite
Nivasati atmavan virah chaturbhih saha vanaraih
72.13
वानरेन्द्रो महावीर्यः तेजोवान् अमित प्रभः ।
सत्य संधो विनीतः च धृतिमान् मतिमान् महान् ॥३-७२-१३॥
Vanarendro mahaviryah tejovan amita prabhah
Satya sandho vinitah cha dhritiman matiman mahan
72.14
दक्षः प्रगल्भो द्युतिमान् महा बल पराक्रमः ।
भ्राता विवासितो वीर राज्य हेतो महात्मना ॥३-७२-१४॥
Dakshah pragalbho dyutiman maha bala parakramah
Bhrata vivasito vira rajya heto mahatmana
72.15
स ते सहायो मित्रम् च सीतायाः परिमार्गणे ।
भविष्यति हि ते राम मा च शोके मनः कृधाः ॥३-७२-१५॥
Sa te sahayo mitram cha sitayah parimargane
Bhavishyati hi te rama ma cha shoke manah kridhah
72.16
भवितव्यम् हि यत् च अपि न तत् शक्यम् इह अन्यथा ।
कर्तुम् इक्ष्वाकु शार्दूल कालो हि दुर्रक्रमः ॥३-७२-१६॥
Bhavitavyam hi yat cha api na tat shakyam iha anyatha
Kartum ikshvaku shardula kalo hi durrakramah
72.17
गच्छ शीघ्रम् इतो वीर सुग्रीवम् तम् महाबलम् ।
वयस्यम् तम् कुरु क्षिप्रम् इतो गत्वा अद्य राघव ॥३-७२-१७॥
Gachchha shighram ito vira sugrivam tam mahabalam
Vayasyam tam kuru kshipram ito gatva adya raghava
72.18
अद्रोहाय समागम्य दीप्यमाने विभावसौ ।
न च ते सो अवमन्तव्यः सुग्रीवो वानर अधिपः ॥३-७२-१८॥
Adrohaya samagamya dipyamane vibhavasau
Na cha te so avamantavyah sugrivo vanara adhipah
72.19
कृतज्ञः काम रूपी च सहाय अर्थी च वीर्यवान् ।
शक्तौ हि अद्य युवाम् कर्तुम् कार्यम् तस्य चिकीर्षितम् ॥३-७२-१९॥
Kritagyah kama rupi cha sahaya arthi cha viryavan
Shaktau hi adya yuvam kartum karyam tasya chikirshitam
72.20
कृतार्थो वा अकृतार्थो वा तव कृत्यम् करिष्यति ।
स ऋक्षरजसः पुत्रः पंपाम् अटति शन्कितः ॥३-७२-२०॥
Kritartho va akritartho va tava krityam karishyati
Sa riksharajasah putrah pampam atati shankitah
72.21
भास्करस्य औरसः पुत्रो वालिना कृत किल्बिषः ।
संनिधाय आयुधम् क्षिप्रम् ऋष्यमूक आलयम् कपिम् ॥३-७२-२१॥
Bhaskarasya aurasah putro valina krita kilbishah
Sannidhaya ayudham kshipram rishyamuka alayam kapim
72.22
कुरु राघव सत्येन वयस्यम् वन चारिणम् ।
स हि स्थानानि सर्वाणि कार्त्स्न्येन कपि कुंजरः ॥३-७२-२२॥
Kuru raghava satyena vayasyam vana charinam
Sa hi sthanani sarvani kartsnyena kapi kunjarah
72.23
नर मांस अशिनाम् लोके नैपुण्यात् अधिगच्छति ।
न तस्य अविदितम् लोके किंचित् अस्ति हि राघव ॥३-७२-२३॥
Nara mansa ashinam loke naipunyat adhigachchhati
Na tasya aviditam loke kinchit asti hi raghava
72.24
यावत् सूर्यः प्रतपति सहस्रांशुः अरिन्दम ।
स नदीः विपुलान् शैलान् गिरि दुर्गाणि कंदरान् ॥३-७२-२४॥
Yavat suryah pratapati sahasranshuh arindama
Sa nadih vipulan shailan giri durgani kandaran
72.25
अन्विष्य वानरैः सार्धम् पत्नीम् ते अधिगमिष्यति ।
वानरान् च महाकायान् प्रेषयिष्यति राघव ॥३-७२-२५॥
Anvishya vanaraih sardham patnim te adhigamishyati
Vanaran cha mahakayan preshayishyati raghava
72.26
दिशो विचेतुम् ताम् सीताम् त्वत् वियोगेन शोचयतीम् ।
अन्वेष्यति वरारोहाम् मैथिलीम् रावण आलये ॥३-७२-२६॥
Disho vichetum tam sitam tvat viyogena shochayatim
Anveshyati vararoham maithilim ravana alaye
72.27
स मेरु शृंग अग्र गताम् अनिंदिताम्प्रविश्य पाताल तले अपि वा आश्रिताम् ।
प्लवंगमानाम् ऋषभः तव प्रियाम्निहत्य रक्षाम्सि पुनः प्रदास्यति ॥३-७२-२७॥
Sa meru shringa agra gatam aninditampravishya patala tale api va ashritam
Plavangamanam rishabhah tava priyamnihatya rakshamsi punah pradasyati