UtshovSarga 35
35.1
ततः शूर्पणखा वाक्यम् तत् श्रुत्वा रोम हर्षणम् ।
सचिवान् अभ्यनुज्ञाय कार्यम् बुद्ध्वा जगाम ह ॥३-३५-१॥
Tatah shurpanakha vakyam tat shrutva roma harshanam
Sachivan abhyanugyaya karyam buddhva jagama ha
35.2
तत् कार्यम् अनुगम्यांतर् यथावत् उपलभ्य च ।
दोषाणाम् च गुणानाम् च सम्प्रधार्य बल अबलम् ॥३-३५-२॥
Tat karyam anugamyantar yathavat upalabhya cha
Doshanam cha gunanam cha sampradharya bala abalam
35.3
इति कर्तव्यम् इति एव कृत्वा निश्चयम् आत्मनः ।
स्थिर बुद्धिः ततो रम्याम् यान शालाम् जगाम ह ॥३-३५-३॥
Iti kartavyam iti eva kritva nishchayam atmanah
Sthira buddhih tato ramyam yana shalam jagama ha
35.4
यान शालाम् ततो गत्वा प्रच्छन्नम् राक्षस अधिपः ।
सूतम् संचोदयामास रथः संयुज्यताम् इति ॥३-३५-४॥
Yana shalam tato gatva prachchhannam rakshasa adhipah
Sutam sanchodayamasa rathah sanyujyatam iti
35.5
एवम् उक्तः क्षणेन एव सारथिः लघु विक्रमः ।
रथम् संयोजयामास तस्य अभिमतम् उत्तमम् ॥३-३५-५॥
Evam uktah kshanena eva sarathih laghu vikramah
Ratham sanyojayamasa tasya abhimatam uttamam
35.6
कांचनम् रथम् आस्थाय कामगम् रत्न भूषितम् ।
पिशाच वदनैः युक्तम् खरैः कनक भूषणैः ॥३-३५-६॥
Kanchanam ratham asthaya kamagam ratna bhushitam
Pishacha vadanaih yuktam kharaih kanaka bhushanaih
35.7
मेघ प्रतिम नादेन स तेन धनद अनुजः ।
राक्षसाधिपतिः श्रीमान् ययौ नद नदी पतिम् ॥३-३५-७॥
Megha pratima nadena sa tena dhanada anujah
Rakshasadhipatih shriman yayau nada nadi patim
35.8
स श्वेत वाल व्यजनः श्वेतः छत्रो दशाननः ।
स्निग्ध वैदूर्य संकाश तप्त कान्चन भूषणः ॥३-३५-८॥
Sa shveta vala vyajanah shvetah chhatro dashananah
Snigdha vaidurya sankasha tapta kanchana bhushanah
35.9
दशग्रीवो विम्शति भुजो दर्शनीय परिच्छदः ।
त्रिदश अरिः मुनीन्द्र घ्नो दश शीर्ष इव अद्रि राट् ॥३-३५-९॥
Dashagrivo vimshati bhujo darshaniya parichchhadah
Tridasha arih munindra ghno dasha shirsha iva adri rat
35.10
कामगम् रथम् आस्थाय शुशुभे राक्षसाधिपः ।
विद्युन् मण्डलवान् मेघः स बलाक इव अंबरे ॥३-३५-१०॥
Kamagam ratham asthaya shushubhe rakshasadhipah
Vidyun mandalavan meghah sa balaka iva ambare
35.11
स शैलम् सागर अनूपम् वीर्यवान् अवलोकयन् ।
नाना पुष्प फलैर् वृक्षैर् अनुकीर्णम् सहस्रशः ॥३-३५-११॥
Sa shailam sagara anupam viryavan avalokayan
Nana pushpa phalair vrikshair anukirnam sahasrashah
35.12
शीत मंगल तोयाभिः पद्मिनीभिः समंततः ।
विशालैः आश्रम पदैः वेदिमद्भिः अलंकृतम् ॥३-३५-१२॥
Shita mangala toyabhih padminibhih samantatah
Vishalaih ashrama padaih vedimadbhih alankritam
35.13
कदल्य अटवि संशोभम् नालिकेर उपशोभितम् ।
सालैः तालैः तमालैः च तरुभिः च सुपुष्पितैः ॥३-३५-१३॥
Kadalya atavi sanshobham nalikera upashobhitam
Salaih talaih tamalaih cha tarubhih cha supushpitaih
35.14
अत्यन्त नियत आहारैः शोभितम् परम ऋषिभिः ।
नागैः सुपर्णैः गंधर्वैः किंनरैः च सहस्रशः ॥३-३५-१४॥
Atyanta niyata aharaih shobhitam parama rishibhih
Nagaih suparnaih gandharvaih kinnaraih cha sahasrashah
35.15
जित कामैः च सिद्धैः च चारणैः च उपशोभितम् ।
आजैः वैखानसैः माषैः वालखिल्यैः मरीचिपैः ॥३-३५-१५॥
Jita kamaih cha siddhaih cha charanaih cha upashobhitam
Ajaih vaikhanasaih mashaih valakhilyaih marichipaih
35.16
दिव्य आभरण माल्याभिः दिव्य रूपाभिः आवृतम् ।
क्रीडा रति विधिज्ञाभिः अप्सरोभिः सहस्रशः ॥३-३५-१६॥
Divya abharana malyabhih divya rupabhih avritam
Krida rati vidhigyabhih apsarobhih sahasrashah
35.17
सेवितम् देव पत्नीभिः श्रीमतीभिः उपासितम् ।
देव दानव सन्घैः च चरितम् तु अमृत अशिभिः ॥३-३५-१७॥
Sevitam deva patnibhih shrimatibhih upasitam
Deva danava sanghaih cha charitam tu amrita ashibhih
35.18
हंस क्रौन्च प्लव आकीर्णम् सारसैः संप्रणादितम् ।
वैदूर्य प्रस्तरम् स्निग्धम् सांद्रम् सागर तेजसा ॥३-३५-१८॥
Hansa krauncha plava akirnam sarasaih sampranaditam
Vaidurya prastaram snigdham sandram sagara tejasa
35.19
पाण्डुराणि विशालानि दिव्य माल्य युतानि च ।
तूर्य गीत अभिजुष्टानि विमानानि समंततः ॥३-३५-१९॥
Pandurani vishalani divya malya yutani cha
Turya gita abhijushtani vimanani samantatah
35.20
तपसा जित लोकानाम् कामगान् अभिसंपतन् ।
गन्धर्व अप्सरसः चैव ददर्श धनदानुजः ॥३-३५-२०॥
Tapasa jita lokanam kamagan abhisampatan
Gandharva apsarasah chaiva dadarsha dhanadanujah
35.21
निर्यास रस मूलानाम् चंदनानाम् सहस्रशः ।
वनानि पश्यन् सौम्यानि घ्राण तृप्ति कराणि च ॥३-३५-२१॥
Niryasa rasa mulanam chandananam sahasrashah
Vanani pashyan saumyani ghrana tripti karani cha
35.22
अगुरूणाम् च मुख्यानाम् वनानि उपवनानि च ।
तक्कोलानाम् च जात्यानाम् फलानाम् च सुगन्धिनाम् ॥३-३५-२२॥
Agurunam cha mukhyanam vanani upavanani cha
Takkolanam cha jatyanam phalanam cha sugandhinam
35.23
पुष्पाणि च तमालस्य गुल्मानि मरिचस्य च ।
मुक्तानाम् च समूहानि शुष्यमाणानि तीरतः ॥३-३५-२३॥
Pushpani cha tamalasya gulmani marichasya cha
Muktanam cha samuhani shushyamanani tiratah
35.24
शैलानि प्रवरान् चैव प्रवाल निचयान् तथा ।
कांचनानि च शृंगाणि राजतानि तथैव च ॥३-३५-२४॥
Shailani pravaran chaiva pravala nichayan tatha
Kanchanani cha shringani rajatani tathaiva cha
35.25
प्रस्रवाणि मनोज्ञानि प्रसन्नानि अद्भुतानि च ।
धन धान्य उपपन्नानि स्त्री रत्नैः आवृतानि च ॥३-३५-२५॥
Prasravani manogyani prasannani adbhutani cha
Dhana dhanya upapannani stri ratnaih avritani cha
35.26
हस्ति अश्व रथ गाढानि नगराणि विलोकयन् ।
तम् समम् सर्वतः स्निग्धम् मृदु संस्पर्श मारुतम् ॥३-३५-२६॥
Hasti ashva ratha gadhani nagarani vilokayan
Tam samam sarvatah snigdham mridu sansparsha marutam
35.27
अनूपे सिन्धु राजस्य ददर्श त्रिदिव उपमम् ।
तत्र अपश्यत् स मेघ आभम् न्यग्रोधम् मुनिभिर् वृतम् ॥३-३५-२७॥
Anupe sindhu rajasya dadarsha tridiva upamam
Tatra apashyat sa megha abham nyagrodham munibhir vritam
35.28
समंतात् यस्य ताः शाखाः शत योजनम् आयताः ।
यस्य हस्तिनम् आदाय महा कायम् च कच्छपम् ॥३-३५-२८॥
Samantat yasya tah shakhah shata yojanam ayatah
Yasya hastinam adaya maha kayam cha kachchhapam
35.29
भक्षार्थम् गरुडः शाखाम् आजगाम महाबलः ।
तस्य ताम् सहसा शाखाम् भारेण पतगोत्तमः ॥३-३५-२९॥
Bhakshartham garudah shakham ajagama mahabalah
Tasya tam sahasa shakham bharena patagottamah
35.30
सुपर्णः पर्ण बहुलाम् बभंज अथ महाबलः ।
तत्र वैखानसा माषा वालखिल्या मरीचिपाः ॥३-३५-३०॥
Suparnah parna bahulam babhanja atha mahabalah
Tatra vaikhanasa masha valakhilya marichipah
35.31
अजा बभूवुः धूम्राः च संगताः परमर्षयः ।
तेषाम् दयाअर्थम् गरुडः ताम् शाखाम् शत योजनाम् ॥३-३५-३१॥
Aja babhuvuh dhumrah cha sangatah paramarshayah
Tesham dayaartham garudah tam shakham shata yojanam
35.32
भग्नम् आदाय वेगेन तौ च उभौ गज कच्छपौ ।
एक पादेन धर्म आत्मा भक्षयित्वा तत् आमिषम् ॥३-३५-३२॥
Bhagnam adaya vegena tau cha ubhau gaja kachchhapau
Eka padena dharma atma bhakshayitva tat amisham
35.33
निषाद विषयम् हत्वा शाखया पतगोत्तमः ।
प्रहर्षम् अतुलम् लेभे मोक्षयित्वा महामुनीन् ॥३-३५-३३॥
Nishada vishayam hatva shakhaya patagottamah
Praharsham atulam lebhe mokshayitva mahamunin
35.34
स तेन तु प्रहर्षेण द्विगुणी कृत विक्रमः ।
अमृत आनयनार्थम् वै चकार मतिमान् मतिम् ॥३-३५-३४॥
Sa tena tu praharshena dviguni krita vikramah
Amrita anayanartham vai chakara matiman matim
35.35
अयो जालानि निर्मथ्य भित्त्वा रत्न गृहम् वरम् ।
महेन्द्र भवनात् गुप्तम् आजहार अमृतम् ततः ॥३-३५-३५॥
Ayo jalani nirmathya bhittva ratna griham varam
Mahendra bhavanat guptam ajahara amritam tatah
35.36
तम् महर्षि गणैः जुष्टम् सुपर्ण कृत लक्षणम् ।
नाम्ना सुभद्रम् न्यग्रोधम् ददर्श धनद अनुजः ॥३-३५-३६॥
Tam maharshi ganaih jushtam suparna krita lakshanam
Namna subhadram nyagrodham dadarsha dhanada anujah
35.37
तम् तु गत्वा परम् पारम् समुद्रस्य नदी पतेः ।
ददर्श आश्रमम् एकांते पुण्ये रम्ये वनांतरे ॥३-३५-३७॥
Tam tu gatva param param samudrasya nadi pateh
Dadarsha ashramam ekante punye ramye vanantare
35.38
तत्र कृष्ण अजिन धरम् जटा वल्कल धारिणम् ।
ददर्श नियत आहारम् मारीचम् नाम राक्षसम् ॥३-३५-३८॥
Tatra krishna ajina dharam jata valkala dharinam
Dadarsha niyata aharam maricham nama rakshasam
35.39
स रावणः समागम्य विधिवत् तेन रक्षसा ।
मारीचेन अर्चितो राजा सर्व कामैः अमानुषैः ॥३-३५-३९॥
Sa ravanah samagamya vidhivat tena rakshasa
Marichena archito raja sarva kamaih amanushaih
35.40
तम् स्वयम् पूजयित्वा च भोजनेन उदकेन च ।
अर्थोपहितया वाचा मारीचो वाक्यम् अब्रवीत् ॥३-३५-४०॥
Tam svayam pujayitva cha bhojanena udakena cha
Arthopahitaya vacha maricho vakyam abravit
35.41
कच्चित् ते कुशलम् राजन् लंकायाम् राक्षसेश्वर ।
केन अर्थेन् पुनः त्वम् वै तूर्णम् एव इह आगतः ॥३-३५-४१॥
Kachchit te kushalam rajan lankayam rakshaseshvara
Kena arthen punah tvam vai turnam eva iha agatah
35.42
एवम् उक्तो महातेजा मारीचेन स रावण ।
ततः पश्चात् इदम् वाक्यम् अब्रवीत् वाक्य कोविदः ॥३-३५-४२॥
Evam ukto mahateja marichena sa ravana
Tatah pashchat idam vakyam abravit vakya kovidah