UtshovSarga 22
22.1
एवम् आधर्षितः शूरः शूर्पणख्या खरः ततः ।
उवाच रक्षसाम् मध्ये खरः खरतरम् वचः ॥३-२२-१॥
Evam adharshitah shurah shurpanakhya kharah tatah
Uvacha rakshasam madhye kharah kharataram vachah
22.2
तव अपमान प्रभवः क्रोधो अयम् अतुलो मम ।
न शक्यते धारयितुम् लवण अंभ इव उल्बणम् ॥३-२२-२॥
Tava apamana prabhavah krodho ayam atulo mama
Na shakyate dharayitum lavana ambha iva ulbanam
22.3
न रामम् गणये वीर्यान् मानुषम् क्षीण जीवितम् ।
आत्म दुश्चरितैः प्राणान् हतो यो अद्य विमोक्ष्यति ॥३-२२-३॥
Na ramam ganaye viryan manusham kshina jivitam
Atma dushcharitaih pranan hato yo adya vimokshyati
22.4
बाष्पः सम्धार्यताम् एष संभ्रमः च विमुच्यताम् ।
अहम् रामम् सह भ्रात्रा नयामि यम सादनम् ॥३-२२-४॥
Bashpah samdharyatam esha sambhramah cha vimuchyatam
Aham ramam saha bhratra nayami yama sadanam
22.5
परश्वध हतस्य अद्य मन्द प्राणस्य भू तले ।
रामस्य रुधिरम् रक्तम् उष्णम् पास्यसि राक्षसि ॥३-२२-५॥
Parashvadha hatasya adya manda pranasya bhu tale
Ramasya rudhiram raktam ushnam pasyasi rakshasi
22.6
सा प्रहृष्ट्वा वचः श्रुत्वा खरस्य वदनात् च्युतम् ।
प्रशशंस पुनर् मौर्ख्यात् भ्रातरम् रक्षसाम् वरम् ॥३-२२-६॥
Sa prahrishtva vachah shrutva kharasya vadanat chyutam
Prashashansa punar maurkhyat bhrataram rakshasam varam
22.7
तया परुषितः पूर्वम् पुनर् एव प्रशंसितः ।
अब्रवीत् दूषणम् नाम खरः सेना पतिम् तदा ॥३-२२-७॥
Taya parushitah purvam punar eva prashansitah
Abravit dushanam nama kharah sena patim tada
22.8
चतुर्दश सहस्राणि मम चित्त अनुवर्तिनाम् ।
रक्षसाम् भीम वेगानाम् समरेषु अनिवर्तिनाम् ॥३-२२-८॥
Chaturdasha sahasrani mama chitta anuvartinam
Rakshasam bhima veganam samareshu anivartinam
22.9
नील जीमूत वर्णानाम् लोक हिंसा विहाराणाम् ।
सर्व उद्योगम् उदीर्णानाम् रक्षसाम् सौम्य कारय ॥३-२२-९॥
Nila jimuta varnanam loka hinsa viharanam
Sarva udyogam udirnanam rakshasam saumya karaya
22.10
उपस्थापय मे क्षिप्रम् रथम् सौम्य धनूंषि च ।
शरान् च चित्रान् खड्गां च शक्ती च विविधाः शिताः ॥३-२२-१०॥
Upasthapaya me kshipram ratham saumya dhanunshi cha
Sharan cha chitran khadgam cha shakti cha vividhah shitah
22.11
अग्रे निर्यातुम् इच्छामि पौलस्त्यानाम् महात्मनाम् ।
वधार्थम् दुर्विनीतस्य रामस्य रण कोविद ॥३-२२-११॥
Agre niryatum ichchhami paulastyanam mahatmanam
Vadhartham durvinitasya ramasya rana kovida
22.12
इति तस्य ब्रुवाणस्य सूर्य वर्णम् महारथम् ।
सत् अश्वैः शबलैः युक्तम् आचचक्षे अथ दूषणः ॥३-२२-१२॥
Iti tasya bruvanasya surya varnam maharatham
Sat ashvaih shabalaih yuktam achachakshe atha dushanah
22.13
तम् मेरु शिखर आकारम् तप्त कांचन भूषणम् ।
हेम चक्रम् असंबाधम् वैदूर्यमय कूबरम् ॥३-२२-१३॥
Tam meru shikhara akaram tapta kanchana bhushanam
Hema chakram asambadham vaiduryamaya kubaram
22.14
मत्स्यैः पुष्पैः द्रुमैः शैलैः चन्द्र सूर्यैः च कांचनैः ।
मांगल्यैः पक्षि सम्घैः च ताराभिः च समावृतम् ॥३-२२-१४॥
Matsyaih pushpaih drumaih shailaih chandra suryaih cha kanchanaih
Mangalyaih pakshi samghaih cha tarabhih cha samavritam
22.15
ध्वज निस्त्रिंश संपन्नम् किंकिणी वर भूषितम् ।
सत् अश्व युक्तम् सः अमर्षात् आरुरोह खरः तदा ॥३-२२-१५॥
Dhvaja nistrinsha sampannam kinkini vara bhushitam
Sat ashva yuktam sah amarshat aruroha kharah tada
22.16
खरः तु तान् महत् सैन्याम् रथ चर्म आयुध ध्वजान् ।
निर्यात इति अब्रवीत् प्रेक्ष्य दूषणः सर्व राक्षसान् ॥३-२२-१६॥
Kharah tu tan mahat sainyam ratha charma ayudha dhvajan
Niryata iti abravit prekshya dushanah sarva rakshasan
22.17
ततः तद् राक्षसम् सैन्यम् घोर चर्म आयुध ध्वजम् ।
निर्जगाम जन स्थानात् महानादम् महाजवम् ॥३-२२-१७॥
Tatah tad rakshasam sainyam ghora charma ayudha dhvajam
Nirjagama jana sthanat mahanadam mahajavam
22.18
मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः सुतीक्ष्णैः च परश्वधैः ।
खड्गैः चक्रैः च हस्तस्थैः भ्राजमानैः स तोमरैः ॥३-२२-१८॥
Mudgaraih pattishaih shulaih sutikshnaih cha parashvadhaih
Khadgaih chakraih cha hastasthaih bhrajamanaih sa tomaraih
22.19
शक्तिभिः परिघैः घोरैः अतिमात्रैः च कार्मुकैः ।
गदा असि मुसलैः वज्रैः गृहीतैः भीम दर्शनैः ॥३-२२-१९॥
Shaktibhih parighaih ghoraih atimatraih cha karmukaih
Gada asi musalaih vajraih grihitaih bhima darshanaih
22.20
राक्षसानाम् सुघोराणाम् सहस्राणि चतुर्दश ।
निर्यातानि जन स्थानात् खर चित्त अनुवर्तिनाम् ॥३-२२-२०॥
Rakshasanam sughoranam sahasrani chaturdasha
Niryatani jana sthanat khara chitta anuvartinam
22.21
तान् तु निर्धावतो दृष्ट्वा राक्षसान् भीम दर्शनम् ।
खरस्य अथ रथः किंचित् जगाम तत् अनन्तरम् ॥३-२२-२१॥
Tan tu nirdhavato drishtva rakshasan bhima darshanam
Kharasya atha rathah kinchit jagama tat anantaram
22.22
ततः तान् शबलान् अश्वान् तप्त कांचन भूषितान् ।
खरस्य मतम् आज्ञाय सारथिः पर्यचोदयत् ॥३-२२-२२॥
Tatah tan shabalan ashvan tapta kanchana bhushitan
Kharasya matam agyaya sarathih paryachodayat
22.23
संचोदितो रथः शीघ्रम् खरस्य रिपु घातिनः ।
शब्देन आपूरयामास दिशः स प्रदिशः तथा ॥३-२२-२३॥
Sanchodito rathah shighram kharasya ripu ghatinah
Shabdena apurayamasa dishah sa pradishah tatha
22.24
प्रवृद्ध मन्युः तु खरः खर स्वरेरिपोः वध अर्थम् त्वरितो यथा अंतकः ।
अचूचुदत् सारथिम् उन्नदन् पुनर्महाबलो मेघ इव अश्म वर्षवान् ॥३-२२-२४॥
Pravriddha manyuh tu kharah khara svareripoh vadha artham tvarito yatha antakah
Achuchudat sarathim unnadan punarmahabalo megha iva ashma varshavan