UtshovSarga 91
91.1
कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा ।
भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येन न्यमन्त्रयत् ॥ २.९१.१॥
Kritabuddhim nivasaya tatraiva sa munistada
Bharatam kaikayiputramatithyena nyamantrayat
91.2
अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् ।
पाद्यमर्घ्यं तथातिथ्यं वने यदुपपद्यते ॥ २.९१.२॥
Abravidbharatastvenam nanvidam bhavata kritam
Padyamarghyam tathatithyam vane yadupapadyate
91.3
अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव ।
जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् ॥ २.९१.३॥
Athovacha bharadvajo bharatam prahasanniva
Jane tvam pritisanyuktam tushyestvam yena kenachit
91.4
सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम् ।
मम प्रीतिर्यथारूपा त्वमर्हो मनुजाधिप ॥ २.९१.४॥
Senayastu tavaitasyah kartumichchhami bhojanam
Mama pritiryatharupa tvamarho manujadhipa
91.5
किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः ।
कस्मान्नेहोपयातोसि सबलः पुरुषर्षभ ॥ २.९१.५॥
Kimartham chapi nikshipya dure balamihagatah
Kasmannehopayatosi sabalah purusharshabha
91.6
भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् ।
ससैन्यो नोपयातो ऽस्मि भगवन् भगवद्भयात् ॥ २.९१.६॥
Bharatah pratyuvachedam pranjalistam tapodhanam
Sasainyo nopayato smi bhagavan bhagavadbhayat
91.7
राज्ञा च भगवन् नित्यं राजपुत्रेण वा सदा ।
यत्नतः परिहर्त्तव्या विषयेषु तपस्विनः ॥ २.९१.७॥
Ragya cha bhagavan nityam rajaputrena va sada
Yatnatah pariharttavya vishayeshu tapasvinah
91.8
वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः ।
प्रच्छाद्य भगवन् भूमिं महतीमनुयान्ति माम् ॥ २.९१.८॥
Vajimukhya manushyashcha mattashcha varavaranah
Prachchhadya bhagavan bhumim mahatimanuyanti mam
91.9
ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा ।
न हिंस्युरिति तेनाहमेक एव समागतः ॥ २.९१.९॥
Te vrikshanudakam bhumimashrameshutajanstatha
Na hinsyuriti tenahameka eva samagatah
91.10
आनीयतामितः सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा ।
ततस्तु चक्रे भरतः सेनायाः समुपागमम् ॥ २.९१.१०॥
Aniyatamitah senetyagyaptah paramarshina
Tatastu chakre bharatah senayah samupagamam
91.11
अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वापः परिमृज्य च ।
आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥ २.९१.११॥
Agnishalam pravishyatha pitvapah parimrijya cha
Atithyasya kriyahetorvishvakarmanamahvayat
91.12
आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१.१२॥
Ahvaye vishvakarmanamaham tvashtarameva cha
Atithyam kartumichchhami tatra me sanvidhiyatam
91.13
आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१.१३॥
Ahvaye lokapalanstrin devan shakramukhanstatha
Atithyam kartumichchhami tatra me sanvidhiyatam
91.14
प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च ।
पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः ॥ २.९१.१४॥
Praksrotasashcha ya nadyah pratyaksrotasa eva cha
Prithivyamantarikshe cha samayantvadya sarvashah
91.15
अन्याः स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्याः सुनिष्ठिताम् ।
अपराश्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् ॥ २.९१.१५॥
Anyah sravantu maireyam suramanyah sunishthitam
Aparashchodakam shitamikshukandarasopamam
91.16
आह्वये देवगन्धर्वान् विश्वावसुहहाहुहून् ।
तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्व्वीश्चापि सर्वशः ॥ २.९१.१६॥
Ahvaye devagandharvan vishvavasuhahahuhun
Tathaivapsaraso devirgandharvvishchapi sarvashah
91.17
घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् ।
नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम् ॥ २.९१.१७॥
Ghritachimatha vishvachim mishrakeshimalambusam
Nagadantam cha hemam cha himamadrikritasthalam
91.18
शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषितः ।
सर्वास्तुम्बुरुणा सार्द्धमाह्वये सपरिच्छदाः ॥ २.९१.१८॥
Shakram yashchopatishthanti brahmanam yashcha yoshitah
Sarvastumburuna sarddhamahvaye saparichchhadah
91.19
वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्त्रवत् ।
दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च ॥ २.९१.१९॥
Vanam kurushu yaddivyam vasobhushanapattravat
Divyanariphalam shashvattatkauberamihaitu cha
91.20
इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् ।
भक्ष्यं भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ॥ २.९१.२०॥
Iha me bhagavan somo vidhattamannamuttamam
Bhakshyam bhojyam cha choshyam cha lehyam cha vividham bahu
91.21
विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च ।
सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ॥ २.९१.२१॥
Vichitrani cha malyani padapaprachyutani cha
Suradini cha peyani mansani vividhani cha
91.22
एवं समाधिना युक्तस्तेजसा ऽप्रतिमेन च ।
शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः ॥ २.९१.२२॥
Evam samadhina yuktastejasa pratimena cha
Shikshasvarasamayuktam tapasa chabravinmunih
91.23
मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः ।
आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ॥ २.९१.२३॥
Manasa dhyayatastasya pranmukhasya kritanjaleh
Ajagmustani sarvani daivatani prithakprithak
91.24
मलयं दर्दुरं चैव ततः स्वेदनुदऽ ऽनिलः ।
उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखः शिवः ॥ २.९१.२४॥
Malayam darduram chaiva tatah svedanuda nilah
Upasprishya vavau yuktya supriyatma sukhah shivah
91.25
ततोभ्यवर्तन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः ।
दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ॥ २.९१.२५॥
Tatobhyavartanta ghana divyah kusumavrishtayah
Divyadundubhighoshashcha dikshu sarvasu shushruve
91.26
प्रववुश्चोत्तमा वाताननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुः स्वरान् ॥ २.९१.२६॥
Pravavushchottama vatananritushchapsaroganah
Prajagurdevagandharva vinah pramumuchuh svaran
91.27
स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च ।
विवेशोच्चारितः श्लक्ष्णः समो लयगुणान्वितः ॥ २.९१.२७॥
Sa shabdo dyam cha bhumim cha praninam shravanani cha
Viveshochcharitah shlakshnah samo layagunanvitah
91.28
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोतृ(त्र)सुखे नृणाम् ।
ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः ॥ २.९१.२८॥
Tasminnuparate shabde divye shrotri(tra)sukhe nrinam
Dadarsha bharatam sainyam vidhanam vishvakarmanah
91.29
बभूव हि समा भूमिः समन्तात्पञ्चयोजना ।
शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैडूर्य्यसन्निभैः ॥ २.९१.२९॥
Babhuva hi sama bhumih samantatpanchayojana
Shadvalairbahubhishchhanna nilavaiduryyasannibhaih
91.30
तस्मिन् बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः ।
आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः ॥ २.९१.३०॥
Tasmin bilvah kapitthashcha panasa bijapurakah
Amalakyo babhuvushcha chutashcha phalabhushanah
91.31
उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् ।
आजगाम नदी दिव्या तीजैर्बहुभिर्वृता ॥ २.९१.३१॥
Uttarebhyah kurubhyashcha vanam divyopabhogavat
Ajagama nadi divya tijairbahubhirvrita
91.32
चतुःशालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च ॥ २.९१.३२॥
Chatuhshalani shubhrani shalashcha gajavajinam
Harmyaprasadasambadhastoranani shubhani cha
91.33
सितमेघनिभं चापि राजवेश्मसु तोरणम् ।
दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ॥ २.९१.३३॥
Sitameghanibham chapi rajaveshmasu toranam
Divyamalyakritakaram divyagandhasamukshitam
91.34
चतुरश्रमसम्बाधं शयनासनयानवत् ।
दिव्यैः सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् ।उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् ॥ २.९१.३४॥
Chaturashramasambadham shayanasanayanavat
Divyaih sarvarasairyuktam divyabhojanavastravat, upakalpitasarvannam dhautanirmalabhajanam
91.35
क्लृप्तसर्वासनं श्रीमत् स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् ।
प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा ।वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरतः केकयीसुतः ॥ २.९१.३५॥
Klriptasarvasanam shrimat svastirnashayanottamam
Pravivesha mahabahuranugyato maharshina, veshma tadratnasampurnam bharatah kekayisutah
91.36
अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिणः सपुरोहिताः ।
बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् ॥ २.९१.३६॥
Anujagmushcha tam sarve mantrinah sapurohitah
Babhuvushcha muda yukta drishtva tam veshmasanvidhim
91.37
तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च ।
भरतो मन्त्रिभिः सार्द्धमभ्यवर्त्तत राजवत् ॥ २.९१.३७॥
Tatra rajasanam divyam vyajanam chhatrameva cha
Bharato mantribhih sarddhamabhyavarttata rajavat
91.38
आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च ।
वालव्यजनमादाय न्यषीदत् सचिवासने ॥ २.९१.३८॥
Asanam pujayamasa ramayabhipranamya cha
Valavyajanamadaya nyashidat sachivasane
91.39
आनुपूर्व्यानिषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिताः ।
ततः सेनापतिः पश्चात् प्रशास्ता च निषेदतुः ॥ २.९१.३९॥
Anupurvyanishedushcha sarve mantripurohitah
Tatah senapatih pashchat prashasta cha nishedatuh
91.40
ततस्तत्र मुहूर्त्तेन नद्यः पायसकर्दमाः ।
उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४०॥
Tatastatra muhurttena nadyah payasakardamah
Upatishthanta bharatam bharadvajasya shasanat
91.41
तासामुभयतःकूलं पाण्डुमृत्तिकलेपनाः ।
रम्याश्चावसथा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजाः ॥ २.९१.४१॥
Tasamubhayatahkulam pandumrittikalepanah
Ramyashchavasatha divya brahmanastu prasadajah
91.42
तेनैव च मुहूर्त्तेन दिव्याभरणभूषिताः ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा ब्रह्मणा प्रहिताः स्त्रियः ॥ २.९१.४२॥
Tenaiva cha muhurttena divyabharanabhushitah
Agurvinshatisahasra brahmana prahitah striyah
91.43
सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिताः ।
आगुर्विंशतिसाहस्राः कुबेरप्रहिताः स्त्रियः ॥ २.९१.४३॥
Suvarnamanimuktena pravalena cha shobhitah
Agurvinshatisahasrah kuberaprahitah striyah
91.44
याभिर्गृहीतपुरुषः सोन्माद इव लक्ष्यते ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणाः ॥ २.९१.४४॥
Yabhirgrihitapurushah sonmada iva lakshyate
Agurvinshatisahasra nandanadapsaroganah
91.45
नारदस्तुम्बुरुर्गोपः प्रवराः सूर्य्यवर्चसः ।
एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः ॥ २.९१.४५॥
Naradastumbururgopah pravarah suryyavarchasah
Ete gandharvarajano bharatasyagrato jaguh
91.46
अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ वामना ।
उपानृत्यंस्तु भरत भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४६॥
Alambusa mishrakeshi pundarikatha vamana
Upanrityanstu bharata bharadvajasya shasanat
91.47
यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने ।
प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य तेजसा ॥ २.९१.४७॥
Yani malyani deveshu yani chaitrarathe vane
Prayage tanyadrishyanta bharadvajasya tejasa
91.48
बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतकाः ।
अश्वत्थानर्त्तकाश्चासन् भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४८॥
Bilva mardangika asan shamyagraha vibhitakah
Ashvatthanarttakashchasan bharadvajasya shasanat
91.49
ततः सरलतालाश्च तिलका नक्तमालकाः ।
प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतुः कुब्जा भूत्वाथ वामनाः ॥ २.९१.४९॥
Tatah saralatalashcha tilaka naktamalakah
Prahrishtastatra sampetuh kubja bhutvatha vamanah
91.50
शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताः ।
मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः ॥ २.९१.५०॥
Shinshupamalakijambvo yashchanyah kananeshu tah
Malati mallika jatiryashchanyah kanane latah
91.51
प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमे ऽवदन् ।
सुराः सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः ।मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ॥ २.९१.५१॥
Pramadavigraham kritva bharadvajashrame vadan
Surah surapah pibata payasam cha bubhukshitah, mansani cha sumedhyani bhakshyantam yavadichchhatha
91.52
उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेषु वल्गुषु ।
अप्येकमेकं पुरुषं प्रमदाः सप्त चाष्ट च ॥ २.९१.५२॥
Uchchhadya snapayanti sma naditireshu valgushu
Apyekamekam purusham pramadah sapta chashta cha
91.53
संवाहन्त्यः समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचनाः ।
परिमृज्य तथान्योन्यं पाययन्ति वराङ्गनाः ॥ २.९१.५३॥
Sanvahantyah samapeturnaryo ruchiralochanah
Parimrijya tathanyonyam payayanti varanganah
91.54
हयान् गजान् खरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभेः सुतान् ।
अभोजयन् वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ॥ २.९१.५४॥
Hayan gajan kharanushtranstathaiva surabheh sutan
Abhojayan vahanapastesham bhojyam yathavidhi
91.55
इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् ।
इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबलाः ॥ २.९१.५५॥
Ikshunshcha madhulajanshcha bhojayanti sma vahanan
Ikshvakuvarayodhanam chodayanto mahabalah
91.56
नाश्वबन्धो ऽश्वमाजानान्न गजं कुञ्जरग्रहः ।
मत्तप्रमत्तमुदिता नमूः सा तत्र सम्बभौ ॥ २.९१.५६॥
Nashvabandho shvamajananna gajam kunjaragrahah
Mattapramattamudita namuh sa tatra sambabhau
91.57
तर्पिताः सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिताः ।
अप्सरोगणसंयुक्ताः सैन्या वाचमुदैरयन् ॥ २.९१.५७॥
Tarpitah sarvakamaiste raktachandanarushitah
Apsaroganasanyuktah sainya vachamudairayan
91.58
नैवायोध्यां गमिष्यामो न गमिष्याम दण्डकान् ।
कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ॥ २.९१.५८॥
Naivayodhyam gamishyamo na gamishyama dandakan
Kushalam bharatasyastu ramasyastu tatha sukham
91.59
इति पादातयोधाश्च हस्त्यश्वारोह बन्धकाः ।
अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदैरयन् ॥ २.९१.५९॥
Iti padatayodhashcha hastyashvaroha bandhakah
Anathastam vidhim labdhva vachametamudairayan
91.60
सम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रशः ।
भरतस्यानुयातारः स्वर्गोयमिति चाब्रुवन् ॥ २.९१.६०॥
Samprahrishta vineduste narastatra sahasrashah
Bharatasyanuyatarah svargoyamiti chabruvan
91.61
नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिकाः ।
समन्तात् परिधावन्ति माल्योपेताः सहस्रशः ॥ २.९१.६१॥
Nrityanti sma hasanti sma gayanti sma cha sainikah
Samantat paridhavanti malyopetah sahasrashah
91.62
ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् ।
दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणे मतिः ॥ २.९१.६२॥
Tato bhuktavatam tesham tadannamamritopamam
Divyanudvikshya bhakshyanstanabhavadbhakshane matih
91.63
प्रेष्याश्चेष्ट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रशः ।
बभूवुस्ते भृशं दृप्ताः सर्वे चाहतवाससः ॥ २.९१.६३॥
Preshyashcheshtyashcha vadhvashcha balasthashcha sahasrashah
Babhuvuste bhrisham driptah sarve chahatavasasah
91.64
कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोश्वाश्च मृगपक्षिणः ।
बभूवुः सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ॥ २.९१.६४॥
Kunjarashcha kharoshtrashcha goshvashcha mrigapakshinah
Babhuvuh subhritastatra nanyo hyanyamakalpayat
91.65
नाशुक्लवासास्तत्रासीत् क्षुधितो मलिनो ऽपि वा ।
रजसा ध्वस्तकेशो वा नरः कश्चिददृश्यत ॥ २.९१.६५॥
Nashuklavasastatrasit kshudhito malino pi va
Rajasa dhvastakesho va narah kashchidadrishyata
91.66
आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयैः ।
फलनिर्यूहसंसिद्धैः सूपैर्गन्धरसान्वितैः ॥ २.९१.६६॥
Ajaishchapi cha varahairnishthanavarasanchayaih
Phalaniryuhasansiddhaih supairgandharasanvitaih
91.67
पुष्पध्वजवतीः पूर्णाः शुक्लस्यान्नस्य चाभितः ।
ददृशुर्विस्मितास्तत्र नरा लौहीः सहस्रशः ॥ २.९१.६७॥
Pushpadhvajavatih purnah shuklasyannasya chabhitah
Dadrishurvismitastatra nara lauhih sahasrashah
91.68
बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपाः पायसकर्दमाः ।
ताश्च कामदुघा गावो द्रुमाश्चासन् मधुस्रुतः ॥ २.९१.६८॥
Babhuvurvanaparshveshu kupah payasakardamah
Tashcha kamadugha gavo drumashchasan madhusrutah
91.69
वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृताः ।
प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटैः ॥ २.९१.६९॥
Vapyo maireyapurnashcha mrishtamansachayairvritah
Prataptapitharaishchapi margamayurakaukkutaih
91.70
पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च ।
न्यर्बुदानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च ॥ २.९१.७०॥
Patrinam cha sahasrani sthalinam niyutani cha
Nyarbudani cha patrani shatakumbhamayani cha
91.71
स्थाल्यः कुम्भ्यः करम्भ्यश्च दधिपूर्णाः सुसंस्कृताः ।
यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः ॥ २.९१.७१॥
Sthalyah kumbhyah karambhyashcha dadhipurnah susanskritah
Yauvanasthasya gaurasya kapitthasya sugandhinah
91.72
ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दघ्नः श्वेतस्य चापरे ।
बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायाश्च सञ्चयाः ॥ २.९१.७२॥
Hradah purna rasalasya daghnah shvetasya chapare
Babhuvuh payasasyanye sharkarayashcha sanchayah
91.73
कल्कांश्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च ।
ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरितां नराः ॥ २.९१.७३॥
Kalkanshchurnakashayanshcha snanani vividhani cha
Dadrishurbhajanasthani tirtheshu saritam narah
91.74
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् ।
शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः ॥ २.९१.७४॥
Shuklananshumatashchapi dantadhavanasanchayan
Shuklanshchandanakalkanshcha samudgeshvavatishthatah
91.75
दर्पणान् परिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् ।
पादुकोपानहश्चैव युग्मानि च सहस्रशः ॥ २.९१.७५॥
Darpanan parimrishtanshcha vasasam chapi sanchayan
Padukopanahashchaiva yugmani cha sahasrashah
91.76
आञ्जनीः कङ्कतान् कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च ।
मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च ॥ २.९१.७६॥
Anjanih kankatan kurchan shastrani cha dhanunshi cha
Marmatranani chitrani shayananyasanani cha
91.77
प्रतिपानह्रदान् पूर्णान् खरोष्ट्रगजवाजिनाम् ।
अवगाह्य सुतीर्थांश्च ह्रदान् सोत्पलपुष्करान् ॥ २.९१.७७॥
Pratipanahradan purnan kharoshtragajavajinam
Avagahya sutirthanshcha hradan sotpalapushkaran
91.78
आकाशवर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान् सुखप्लवान् ।
नीलवैडूर्य्यवर्णांश्च मृदून् यवससञ्चयान् ॥ २.९१.७८॥
Akashavarnapratiman svachchhatoyan sukhaplavan
Nilavaiduryyavarnanshcha mridun yavasasanchayan
91.79
निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः ॥ २.९१.७९॥
Nirvaparthan pashunam te dadrishustatra sarvashah
91.80
व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् ।
दृष्ट्वातिथ्यं कृतं तादृक् भरतस्य महर्षिणा ॥ २.९१.८०॥
Vyasmayanta manushyaste svapnakalpam tadadbhutam
Drishtvatithyam kritam tadrik bharatasya maharshina
91.81
इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने ।
भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्त्तत ॥ २.९१.८१॥
Ityevam ramamananam devanamiva nandane
Bharadvajashrame ramye sa ratrirvyatyavarttata
91.82
प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् ।
भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गनाः ॥ २.९१.८२॥
Pratijagmushcha ta nadyo gandharvashcha yathagatam
Bharadvajamanugyapya tashcha sarva varanganah
91.83
तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागुरुचन्दनोक्षिताः ।
तथैव दिव्या विविधाः स्रगुत्तमाः पृथक् प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः ॥ २.९१.८३ ॥
Tathaiva matta madirotkata narastathaiva divyaguruchandanokshitah
Tathaiva divya vividhah sraguttamah prithak prakirna manujaih pramarditah