UtshovSarga 81
81.1
ततः नान्दी मुखीम् रात्रिम् भरतम् सूत मागधाः ।
तुष्टुवुर् वाग् विशेषज्ञाः स्तवैः मन्गल सम्हितैः ॥२-८१-१॥
Tatah nandi mukhim ratrim bharatam suta magadhah
Tushtuvur vag visheshagyah stavaih mangala samhitaih
81.2
सुवर्ण कोण अभिहतः प्राणदद् याम दुन्दुभिः ।
दध्मुः शन्खामः च शतशो वाद्यामः च उच्च अवच स्वरान् ॥२-८१-२॥
Suvarna kona abhihatah pranadad yama dundubhih
Dadhmuh shankhamah cha shatasho vadyamah cha uchcha avacha svaran
81.3
स तूर्य घोषः सुमहान् दिवम् आपूरयन्न् इव ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् भूयः शोकैः अरन्ध्रयत् ॥२-८१-३॥
Sa turya ghoshah sumahan divam apurayann iva
Bharatam shoka samtaptam bhuyah shokaih arandhrayat
81.4
ततः प्रबुद्धो भरतः तम् घोषम् सम्निवर्त्य च ।
न अहम् राजा इति च अपि उक्त्वा शत्रुघ्नम् इदम् अब्रवीत् ॥२-८१-४॥
Tatah prabuddho bharatah tam ghosham samnivartya cha
Na aham raja iti cha api uktva shatrughnam idam abravit
81.5
पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्य अपकृतम् महत् ।
विसृज्य मयि दुह्खानि राजा दशरथो गतः ॥२-८१-५॥
Pashya shatrughna kaikeyya lokasya apakritam mahat
Visrijya mayi duhkhani raja dasharatho gatah
81.6
तस्य एषा धर्म राजस्य धर्म मूला महात्मनः ।
परिभ्रमति राज श्रीर् नौर् इव अकर्णिका जले ॥२-८१-६॥
Tasya esha dharma rajasya dharma mula mahatmanah
Paribhramati raja shrir naur iva akarnika jale
81.7
यो हि नः सुमहान्नाथः सोऽपि प्रव्राजितो वनम् ।
अनया धर्ममुत्सृज्य मात्रा मे राघवः स्वयम् ॥२-८१-७॥
Yo hi nah sumahannathah sopi pravrajito vanam
Anaya dharmamutsrijya matra me raghavah svayam
81.8
इति एवम् भरतम् प्रेक्ष्य विलपन्तम् विचेतनम् ।
कृपणम् रुरुदुः सर्वाः सस्वरम् योषितः तदा ॥२-८१-८॥
Iti evam bharatam prekshya vilapantam vichetanam
Kripanam ruruduh sarvah sasvaram yoshitah tada
81.9
तथा तस्मिन् विलपति वसिष्ठो राज धर्मवित् ।
सभाम् इक्ष्वाकु नाथस्य प्रविवेश महा यशाः ॥२-८१-९॥
Tatha tasmin vilapati vasishtho raja dharmavit
Sabham ikshvaku nathasya pravivesha maha yashah
81.10
शात कुम्भमयीम् रम्याम् मणि रत्न समाकुलाम् ।
सुधर्माम् इव धर्म आत्मा सगणः प्रत्यपद्यत ॥२-८१-१०॥
Shata kumbhamayim ramyam mani ratna samakulam
Sudharmam iva dharma atma saganah pratyapadyata
81.11
स कान्चनमयम् पीठम् पर अर्ध्य आस्तरण आवृतम् ।
अध्यास्त सर्व वेदज्ञो दूतान् अनुशशास च ॥२-८१-११॥
Sa kanchanamayam pitham para ardhya astarana avritam
Adhyasta sarva vedagyo dutan anushashasa cha
81.12
ब्राह्मणान् क्षत्रियान् योधान् अमात्यान् गण बल्लभान् ।
क्षिप्रम् आनयत अव्यग्राः कृत्यम् आत्ययिकम् हि नः ॥२-८१-१२॥
Brahmanan kshatriyan yodhan amatyan gana ballabhan
Kshipram anayata avyagrah krityam atyayikam hi nah
81.13
सराजभृत्यम् शत्रुघ्नम् भरतम् च यश्स्विनम् ।
युधाजितम् सुमन्त्रम् च ये च तत्र हिता जनाः ॥२-८१-१३॥
Sarajabhrityam shatrughnam bharatam cha yashsvinam
Yudhajitam sumantram cha ye cha tatra hita janah
81.14
ततः हलहला शब्दो महान् समुदपद्यत ।
रथैः अश्वैः गजैः च अपि जनानाम् उपगच्चताम् ॥२-८१-१४॥
Tatah halahala shabdo mahan samudapadyata
Rathaih ashvaih gajaih cha api jananam upagachchatam
81.15
ततः भरतम् आयान्तम् शत क्रतुम् इव अमराः ।
प्रत्यनन्दन् प्रकृतयो यथा दशरथम् तथा ॥२-८१-१५॥
Tatah bharatam ayantam shata kratum iva amarah
Pratyanandan prakritayo yatha dasharatham tatha
81.16
ह्रदैव तिमि नाग सम्वृतः ।
स्तिमित जलो मणि शन्ख शर्करः ।दशरथ सुत शोभिता सभा ।सदशरथा इव बभौ यथा पुरा ॥२-८१-१६॥
Hradaiva timi naga samvritah
Stimita jalo mani shankha sharkarah, dasharatha suta shobhita sabha, sadasharatha iva babhau yatha pura