UtshovSarga 76
76.1
तम् एवम् शोक सम्तप्तम् भरतम् केकयी सुतम् ।
उवाच वदताम् श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठ वाग् ऋषिः ॥२-७६-१॥
Tam evam shoka samtaptam bharatam kekayi sutam
Uvacha vadatam shreshtho vasishthah shreshtha vag rishih
76.2
अलम् शोकेन भद्रम् ते राज पुत्र महा यशः ।
प्राप्त कालम् नर पतेः कुरु सम्यानम् उत्तरम् ॥२-७६-२॥
Alam shokena bhadram te raja putra maha yashah
Prapta kalam nara pateh kuru samyanam uttaram
76.3
वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतः धारणाम् गतः ।
प्रेत कार्याणि सर्वाणि कारयाम् आस धर्मवित् ॥२-७६-३॥
Vasishthasya vachah shrutva bharatah dharanam gatah
Preta karyani sarvani karayam asa dharmavit
76.4
उद्धृतम् तैल सम्क्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् ।
आपीत वर्ण वदनम् प्रसुप्तम् इव भूमिपम् ॥२-७६-४॥
Uddhritam taila samkledat sa tu bhumau niveshitam
Apita varna vadanam prasuptam iva bhumipam
76.5
सम्वेश्य शयने च अग्र्ये नाना रत्न परिष्कृते ।
ततः दशरथम् पुत्रः विललाप सुदुह्खितः ॥२-७६-५॥
Samveshya shayane cha agrye nana ratna parishkrite
Tatah dasharatham putrah vilalapa suduhkhitah
76.6
किम् ते व्यवसितम् राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते ।
विवास्य रामम् धर्मज्ञम् लक्ष्मणम् च महा बलम् ॥२-७६-६॥
Kim te vyavasitam rajan proshite mayy anagate
Vivasya ramam dharmagyam lakshmanam cha maha balam
76.7
क्व यास्यसि महा राज हित्वा इमम् दुह्खितम् जनम् ।
हीनम् पुरुष सिम्हेन रामेण अक्लिष्ट कर्मणा ॥२-७६-७॥
Kva yasyasi maha raja hitva imam duhkhitam janam
Hinam purusha simhena ramena aklishta karmana
76.8
योग क्षेमम् तु ते राजन् को अस्मिन् कल्पयिता पुरे ।
त्वयि प्रयाते स्वः तात रामे च वनम् आश्रिते ॥२-७६-८॥
Yoga kshemam tu te rajan ko asmin kalpayita pure
Tvayi prayate svah tata rame cha vanam ashrite
76.9
विधवा पृथिवी राजम्स् त्वया हीना न राजते ।
हीन चन्द्रा इव रजनी नगरी प्रतिभाति माम् ॥२-७६-९॥
Vidhava prithivi rajams tvaya hina na rajate
Hina chandra iva rajani nagari pratibhati mam
76.10
एवम् विलपमानम् तम् भरतम् दीन मानसम् ।
अब्रवीद् वचनम् भूयो वसिष्ठः तु महान् ऋषिः ॥२-७६-१०॥
Evam vilapamanam tam bharatam dina manasam
Abravid vachanam bhuyo vasishthah tu mahan rishih
76.11
प्रेत कार्याणि यानि अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः ।
तानि अव्यग्रम् महा बाहो क्रियताम् अविचारितम् ॥२-७६-११॥
Preta karyani yani asya kartavyani vishampateh
Tani avyagram maha baho kriyatam avicharitam
76.12
तथा इति भरतः वाक्यम् वसिष्ठस्य अभिपूज्य तत् ।
ऋत्विक् पुरोहित आचार्याम्स् त्वरयाम् आस सर्वशः ॥२-७६-१२॥
Tatha iti bharatah vakyam vasishthasya abhipujya tat
Ritvik purohita acharyams tvarayam asa sarvashah
76.13
ये तु अग्रतः नर इन्द्रस्याग्नि अगारात् बहिष् कृताः ।
ऋत्विग्भिर् याजकैः चैव ते ह्रियन्ते यथा विधि ॥२-७६-१३॥
Ye tu agratah nara indrasyagni agarat bahish kritah
Ritvigbhir yajakaih chaiva te hriyante yatha vidhi
76.14
शिबिलायाम् अथ आरोप्य राजानम् गत चेतनम् ।
बाष्प कण्ठा विमनसः तम् ऊहुः परिचारकाः ॥२-७६-१४॥
Shibilayam atha aropya rajanam gata chetanam
Bashpa kantha vimanasah tam uhuh paricharakah
76.15
हिरण्यम् च सुवर्णम् च वासाम्सि विविधानि च ।
प्रकिरन्तः जना मार्गम् नृपतेर् अग्रतः ययुः ॥२-७६-१५॥
Hiranyam cha suvarnam cha vasamsi vividhani cha
Prakirantah jana margam nripater agratah yayuh
76.16
चन्दन अगुरु निर्यासान् सरलम् पद्मकम् तथा ।
देव दारूणि च आहृत्य चिताम् चक्रुस् तथा अपरे ॥२-७६-१६॥
Chandana aguru niryasan saralam padmakam tatha
Deva daruni cha ahritya chitam chakrus tatha apare
76.17
गन्धान् उच्च अवचामः च अन्याम्स् तत्र दत्त्वा अथ भूमिपम् ।
ततः सम्वेशयाम् आसुः चिता मध्ये तम् ऋत्विजः ॥२-७६-१७॥
Gandhan uchcha avachamah cha anyams tatra dattva atha bhumipam
Tatah samveshayam asuh chita madhye tam ritvijah
76.18
तथा हुत अशनम् हुत्वा जेपुस् तस्य तदा ऋत्विजः ।
जगुः च ते यथा शास्त्रम् तत्र सामानि सामगाः ॥२-७६-१८॥
Tatha huta ashanam hutva jepus tasya tada ritvijah
Jaguh cha te yatha shastram tatra samani samagah
76.19
शिबिकाभिः च यानैः च यथा अर्हम् तस्य योषितः ।
नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृताः तदा ॥२-७६-१९॥
Shibikabhih cha yanaih cha yatha arham tasya yoshitah
Nagaran niryayus tatra vriddhaih parivritah tada
76.20
प्रसव्यम् च अपि तम् चक्रुर् ऋत्विजो अग्नि चितम् नृपम् ।
स्त्रियः च शोक सम्तप्ताः कौसल्या प्रमुखाः तदा ॥२-७६-२०॥
Prasavyam cha api tam chakrur ritvijo agni chitam nripam
Striyah cha shoka samtaptah kausalya pramukhah tada
76.21
क्रौन्चीनाम् इव नारीणाम् निनादः तत्र शुश्रुवे ।
आर्तानाम् करुणम् काले क्रोशन्तीनाम् सहस्रशः ॥२-७६-२१॥
Kraunchinam iva narinam ninadah tatra shushruve
Artanam karunam kale kroshantinam sahasrashah
76.22
ततः रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः ।
यानेभ्यः सरयू तीरम् अवतेरुर् वर अन्गनाः ॥२-७६-२२॥
Tatah rudantyo vivasha vilapya cha punah punah
Yanebhyah sarayu tiram avaterur vara anganah
76.23
कृत उदकम् ते भरतेन सार्धम् ।
नृप अन्गना मन्त्रि पुरोहिताः च ।पुरम् प्रविश्य अश्रु परीत नेत्रा ।भूमौ दश अहम् व्यनयन्त दुह्खम् ॥२-७६-२३॥
Krita udakam te bharatena sardham
Nripa angana mantri purohitah cha, puram pravishya ashru parita netra, bhumau dasha aham vyanayanta duhkham