UtshovSarga 77
77.1
ततः दश अहे अतिगते कृत शौचो नृप आत्मजः ।
द्वादशे अहनि सम्प्राप्ते श्राद्ध कर्माणि अकारयत् ॥२-७७-१॥
Tatah dasha ahe atigate krita shaucho nripa atmajah
Dvadashe ahani samprapte shraddha karmani akarayat
77.2
ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नम् धनम् अन्नम् च पुष्कलम् ।
वासाम्सि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥२-७७-२॥
Brahmanebhyo dadau ratnam dhanam annam cha pushkalam
Vasamsi cha maharhani ratnani vividhani cha
77.3
बास्तिकम् बहु शुक्लम् च गाः च अपि शतशः तथा ।
दासी दासम् च यानम् च वेश्मानि सुमहान्ति च ॥२-७७-३॥
Bastikam bahu shuklam cha gah cha api shatashah tatha
Dasi dasam cha yanam cha veshmani sumahanti cha
77.4
ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रः राज्ञः तस्य और्ध्वदैहिकम् ।
ततः प्रभात समये दिवसे अथ त्रयोदशे ॥२-७७-४॥
Brahmanebhyo dadau putrah ragyah tasya aurdhvadaihikam
Tatah prabhata samaye divase atha trayodashe
77.5
विललाप महा बाहुर् भरतः शोक मूर्चितः ।
शब्द अपिहित कण्ठः च शोधन अर्थम् उपागतः ॥२-७७-५॥
Vilalapa maha bahur bharatah shoka murchitah
Shabda apihita kanthah cha shodhana artham upagatah
77.6
चिता मूले पितुर् वाक्यम् इदम् आह सुदुह्खितः ।
तात यस्मिन् निषृष्टः अहम् त्वया भ्रातरि राघवे ॥२-७७-६॥
Chita mule pitur vakyam idam aha suduhkhitah
Tata yasmin nishrishtah aham tvaya bhratari raghave
77.7
तस्मिन् वनम् प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तः अस्म्य् अहम् त्वया ।
यथा गतिर् अनाथायाः पुत्रः प्रव्राजितः वनम् ॥२-७७-७॥
Tasmin vanam pravrajite shunye tyaktah asmy aham tvaya
Yatha gatir anathayah putrah pravrajitah vanam
77.8
ताम् अम्बाम् तात कौसल्याम् त्यक्त्वा त्वम् क्व गतः नृप ।
दृष्ट्वा भस्म अरुणम् तच् च दग्ध अस्थि स्थान मण्डलम् ॥२-७७-८॥
Tam ambam tata kausalyam tyaktva tvam kva gatah nripa
Drishtva bhasma arunam tach cha dagdha asthi sthana mandalam
77.9
पितुः शरीर निर्वाणम् निष्टनन् विषसाद ह ।
स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणी तले ॥२-७७-९॥
Pituh sharira nirvanam nishtanan vishasada ha
Sa tu drishtva rudan dinah papata dharani tale
77.10
उत्थाप्यमानः शक्रस्य यन्त्र ध्वजैव च्युतः ।
अभिपेतुस् ततः सर्वे तस्य अमात्याः शुचि व्रतम् ॥२-७७-१०॥
Utthapyamanah shakrasya yantra dhvajaiva chyutah
Abhipetus tatah sarve tasya amatyah shuchi vratam
77.11
अन्त काले निपतितम् ययातिम् ऋषयो यथा ।
शत्रुघ्नः च अपि भरतम् दृष्ट्वा शोक परिप्लुतम् ॥२-७७-११॥
Anta kale nipatitam yayatim rishayo yatha
Shatrughnah cha api bharatam drishtva shoka pariplutam
77.12
विसम्ज्ञो न्यपतत् भूमौ भूमि पालम् अनुस्मरन् ।
उन्मत्तैव निश्चेता विललाप सुदुह्खितः ॥२-७७-१२॥
Visamgyo nyapatat bhumau bhumi palam anusmaran
Unmattaiva nishcheta vilalapa suduhkhitah
77.13
स्मृत्वा पितुर् गुण अन्गानि तनि तानि तदा तदा ।
मन्थरा प्रभवः तीव्रः कैकेयी ग्राह सम्कुलः ॥२-७७-१३॥
Smritva pitur guna angani tani tani tada tada
Manthara prabhavah tivrah kaikeyi graha samkulah
77.14
वर दानमयो अक्षोभ्यो अमज्जयत् शोक सागरः ।
सुकुमारम् च बालम् च सततम् लालितम् त्वया ॥२-७७-१४॥
Vara danamayo akshobhyo amajjayat shoka sagarah
Sukumaram cha balam cha satatam lalitam tvaya
77.15
क्व तात भरतम् हित्वा विलपन्तम् गतः भवान् ।
ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्व् आभरणेषु च ॥२-७७-१५॥
Kva tata bharatam hitva vilapantam gatah bhavan
Nanu bhojyeshu paneshu vastreshv abharaneshu cha
77.16
प्रवारयसि नः सर्वाम्स् तन् नः को अद्य करिष्यति ।
अवदारण काले तु पृथिवी न अवदीर्यते ॥२-७७-१६॥
Pravarayasi nah sarvams tan nah ko adya karishyati
Avadarana kale tu prithivi na avadiryate
77.17
विहीना या त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना ।
पितरि स्वर्गम् आपन्ने रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥२-७७-१७॥
Vihina ya tvaya ragya dharmagyena mahatmana
Pitari svargam apanne rame cha aranyam ashrite
77.18
किम् मे जीवित सामर्थ्यम् प्रवेक्ष्यामि हुत अशनम् ।
हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्याम् इक्ष्वाकु पालिताम् ॥२-७७-१८॥
Kim me jivita samarthyam pravekshyami huta ashanam
Hino bhratra cha pitra cha shunyam ikshvaku palitam
77.19
अयोध्याम् न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपो वनम् ।
तयोः विलपितम् श्रुत्वा व्यसनम् च अन्ववेक्ष्य तत् ॥२-७७-१९॥
Ayodhyam na pravekshyami pravekshyami tapo vanam
Tayoh vilapitam shrutva vyasanam cha anvavekshya tat
77.20
भृशम् आर्ततरा भूयः सर्वएव अनुगामिनः ।
ततः विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्न भरताव् उभौ ॥२-७७-२०॥
Bhrisham artatara bhuyah sarvaeva anugaminah
Tatah vishannau shrantau cha shatrughna bharatav ubhau
77.21
धरण्याम् सम्व्यचेष्टेताम् भग्न शृन्गाव् इव ऋषभौ ।
ततः प्रकृतिमान् वैद्यः पितुर् एषाम् पुरोहितः ॥२-७७-२१॥
Dharanyam samvyacheshtetam bhagna shringav iva rishabhau
Tatah prakritiman vaidyah pitur esham purohitah
77.22
वसिष्ठो भरतम् वाक्यम् उत्थाप्य तम् उवाच ह ।
त्रयोदशोऽयम् दिवसः पितुर्वृत्तस्य ते विभो ॥२-७७-२२॥
Vasishtho bharatam vakyam utthapya tam uvacha ha
Trayodashoyam divasah piturvrittasya te vibho
77.23
सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वम् विलम्बसे ।
त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तानि अविशेषतः ॥२-७७-२३॥
Savasheshasthinichaye kimiha tvam vilambase
Trini dvandvani bhuteshu pravrittani avisheshatah
77.24
तेषु च अपरिहार्येषु न एवम् भवितुम् अर्हति ।
सुमन्त्रः च अपि शत्रुघ्नम् उत्थाप्य अभिप्रसाद्य च ॥२-७७-२४॥
Teshu cha apariharyeshu na evam bhavitum arhati
Sumantrah cha api shatrughnam utthapya abhiprasadya cha
77.25
श्रावयाम् आस तत्त्वज्ञः सर्व भूत भव अभवौ ।
उत्थितौ तौ नर व्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ ॥२-७७-२५॥
Shravayam asa tattvagyah sarva bhuta bhava abhavau
Utthitau tau nara vyaghrau prakashete yashasvinau
77.26
वर्ष आतप परिक्लिन्नौ पृथग् इन्द्र ध्वजाव् इव ।
अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्त अक्षौ दीन भाषिणौ ॥२-७७-२६॥
Varsha atapa pariklinnau prithag indra dhvajav iva
Ashruni parimridnantau rakta akshau dina bhashinau
77.27
अमात्याः त्वरयन्ति स्म तनयौ च अपराः क्रियाः ।
Amatyah tvarayanti sma tanayau cha aparah kriyah