UtshovSarga 60
60.1
ततः भूत उपसृष्टा इव वेपमाना पुनः पुनः ।
धरण्याम् गत सत्त्वा इव कौसल्या सूतम् अब्रवीत् ॥२-६०-१॥
Tatah bhuta upasrishta iva vepamana punah punah
Dharanyam gata sattva iva kausalya sutam abravit
60.2
नय माम् यत्र काकुत्स्थः सीता यत्र च लक्ष्मणः ।
तान् विना क्षणम् अपि अत्र जीवितुम् न उत्सहे हि अहम् ॥२-६०-२॥
Naya mam yatra kakutsthah sita yatra cha lakshmanah
Tan vina kshanam api atra jivitum na utsahe hi aham
60.3
निवर्तय रथम् शीघ्रम् दण्डकान् नय माम् अपि ।
अथ तान् न अनुगच्चामि गमिष्यामि यम क्षयम् ॥२-६०-३॥
Nivartaya ratham shighram dandakan naya mam api
Atha tan na anugachchami gamishyami yama kshayam
60.4
बाष्प वेगौपहतया स वाचा सज्जमानया ।
इदम् आश्वासयन् देवीम् सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥२-६०-४॥
Bashpa vegaupahataya sa vacha sajjamanaya
Idam ashvasayan devim sutah pranjalir abravit
60.5
त्यज शोकम् च मोहम् च सम्भ्रमम् दुह्खजम् तथा ।
व्यवधूय च सम्तापम् वने वत्स्यति राघवः ॥२-६०-५॥
Tyaja shokam cha moham cha sambhramam duhkhajam tatha
Vyavadhuya cha samtapam vane vatsyati raghavah
60.6
लक्ष्मणः च अपि रामस्य पादौ परिचरन् वने ।
आराधयति धर्मज्ञः पर लोकम् जित इन्द्रियः ॥२-६०-६॥
Lakshmanah cha api ramasya padau paricharan vane
Aradhayati dharmagyah para lokam jita indriyah
60.7
विजने अपि वने सीता वासम् प्राप्य गृहेष्व् इव ।
विस्रम्भम् लभते अभीता रामे सम्न्यस्त मानसा ॥२-६०-७॥
Vijane api vane sita vasam prapya griheshv iva
Visrambham labhate abhita rame samnyasta manasa
60.8
न अस्या दैन्यम् कृतम् किम्चित् सुसूक्ष्मम् अपि लक्षये ।
उचिता इव प्रवासानाम् वैदेही प्रतिभाति मा ॥२-६०-८॥
Na asya dainyam kritam kimchit susukshmam api lakshaye
Uchita iva pravasanam vaidehi pratibhati ma
60.9
नगर उपवनम् गत्वा यथा स्म रमते पुरा ।
तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्व् अपि ॥२-६०-९॥
Nagara upavanam gatva yatha sma ramate pura
Tathaiva ramate sita nirjaneshu vaneshv api
60.10
बाला इव रमते सीता बाल चन्द्र निभ आनना ।
रामा रामे हि अदीन आत्मा विजने अपि वने सती ॥२-६०-१०॥
Bala iva ramate sita bala chandra nibha anana
Rama rame hi adina atma vijane api vane sati
60.11
तत् गतम् हृदयम् हि अस्याः तत् अधीनम् च जीवितम् ।
अयोध्या अपि भवेत् तस्या राम हीना तथा वनम् ॥२-६०-११॥
Tat gatam hridayam hi asyah tat adhinam cha jivitam
Ayodhya api bhavet tasya rama hina tatha vanam
60.12
परि पृच्चति वैदेही ग्रामामः च नगराणि च ।
गतिम् दृष्ट्वा नदीनाम् च पादपान् विविधान् अपि ॥२-६०-१२॥
Pari prichchati vaidehi gramamah cha nagarani cha
Gatim drishtva nadinam cha padapan vividhan api
60.13
रामम् हि लक्ष्मनम् वापि पृष्ट्वा जानाति जानती ।
अयोध्याक्रोशमात्रे तु विहारमिव सम्श्रिता ॥२-६०-१३॥
Ramam hi lakshmanam vapi prishtva janati janati
Ayodhyakroshamatre tu viharamiva samshrita
60.14
इदमेव स्मराम्यस्याः सहसैवोपजल्पितम् ।
कैकेयीसम्श्रितम् वाक्यम् नेदानीम् प्रतिभाति माम् ॥२-६०-१४॥
Idameva smaramyasyah sahasaivopajalpitam
Kaikeyisamshritam vakyam nedanim pratibhati mam
60.15
ध्वम्सयित्वा तु तद्वाक्यम् प्रमादात्पर्युपस्थितम् ।
ह्लदनम् वचनम् सूतो देव्या मधुरमब्रवीत् ॥२-६०-१५॥
Dhvamsayitva tu tadvakyam pramadatparyupasthitam
Hladanam vachanam suto devya madhuramabravit
60.16
अध्वना वात वेगेन सम्भ्रमेण आतपेन च ।
न हि गच्चति वैदेह्याः चन्द्र अम्शु सदृशी प्रभा ॥२-६०-१६॥
Adhvana vata vegena sambhramena atapena cha
Na hi gachchati vaidehyah chandra amshu sadrishi prabha
60.17
सदृशम् शत पत्रस्य पूर्ण चन्द्र उपम प्रभम् ।
वदनम् तत् वदान्याया वैदेह्या न विकम्पते ॥२-६०-१७॥
Sadrisham shata patrasya purna chandra upama prabham
Vadanam tat vadanyaya vaidehya na vikampate
60.18
अलक्त रस रक्त अभाव् अलक्त रस वर्जितौ ।
अद्य अपि चरणौ तस्याः पद्म कोश सम प्रभौ ॥२-६०-१८॥
Alakta rasa rakta abhav alakta rasa varjitau
Adya api charanau tasyah padma kosha sama prabhau
60.19
नूपुर उद्घुष्ट हेला इव खेलम् गच्चति भामिनी ।
इदानीम् अपि वैदेही तत् रागा न्यस्त भूषणा ॥२-६०-१९॥
Nupura udghushta hela iva khelam gachchati bhamini
Idanim api vaidehi tat raga nyasta bhushana
60.20
गजम् वा वीक्ष्य सिम्हम् वा व्याघ्रम् वा वनम् आश्रिता ।
न आहारयति सम्त्रासम् बाहू रामस्य सम्श्रिता ॥२-६०-२०॥
Gajam va vikshya simham va vyaghram va vanam ashrita
Na aharayati samtrasam bahu ramasya samshrita
60.21
न शोच्याः ते न च आत्मा ते शोच्यो न अपि जन अधिपः ।
इदम् हि चरितम् लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम् ॥२-६०-२१॥
Na shochyah te na cha atma te shochyo na api jana adhipah
Idam hi charitam loke pratishthasyati shashvatam
60.22
विधूय शोकम् परिहृष्ट मानसा ।
महर्षि याते पथि सुव्यवस्थिताः ।वने रता वन्य फल अशनाः पितुः ।शुभाम् प्रतिज्ञाम् परिपालयन्ति ते ॥२-६०-२२॥
Vidhuya shokam parihrishta manasa
Maharshi yate pathi suvyavasthitah, vane rata vanya phala ashanah pituh, shubham pratigyam paripalayanti te
60.23
तथा अपि सूतेन सुयुक्त वादिना ।
निवार्यमाणा सुत शोक कर्शिता ।न चैव देवी विरराम कूजितात् ।प्रिय इति पुत्र इति च राघव इति च ॥२-६०-२३॥
Tatha api sutena suyukta vadina
Nivaryamana suta shoka karshita, na chaiva devi virarama kujitat, priya iti putra iti cha raghava iti cha