UtshovSarga 55
55.1
उषित्वा रजनीम् तत्र राजपुत्रावरिम्दमौ ।
महर्षिमभिवाद्याथ जग्मतुस्तम् गिरिम् प्रति ॥२-५५-१॥
Ushitva rajanim tatra rajaputravarimdamau
Maharshimabhivadyatha jagmatustam girim prati
55.2
तेषाम् चैव स्वस्त्ययनम् महर्षिः स चकार ह ।
प्रस्थिताम्श्चैव तान् प्रेक्ष्यपिता पुत्रानिवान्वगात् ॥२-५५-२॥
Tesham chaiva svastyayanam maharshih sa chakara ha
Prasthitamshchaiva tan prekshyapita putranivanvagat
55.3
ततः प्रचक्रमे वक्तुम् वचनम् स महामुनिः ।
भर्द्वाजो महातेजा रामम् सत्यपराक्रमम् ॥२-५५-३॥
Tatah prachakrame vaktum vachanam sa mahamunih
Bhardvajo mahateja ramam satyaparakramam
55.4
गङ्गायमुनयोः सन्धिमासाद्य मनुजर्षभौ ।
काLइन्दीमनुगच्छेताम् नदीम् पश्चान्मुखाश्रिताम् ॥२-५५-४॥
Gangayamunayoh sandhimasadya manujarshabhau
KaLindimanugachchhetam nadim pashchanmukhashritam
55.5
अथासाद्य तु काLइन्न्धीम् शीघ्रस्रोतसमापगाम् ।
तस्यास्तीर्थम् प्रचरितम् पुराणम् प्रेक्ष्य राघवौ ॥२-५५-५॥
Athasadya tu kaLinndhim shighrasrotasamapagam
Tasyastirtham pracharitam puranam prekshya raghavau
55.6
तत्र यूयम् प्लवम् कृत्वा तरताम्शुमतीम् नदीम् ।
ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तम् हरितच्छदम् ॥२-५५-६॥
Tatra yuyam plavam kritva taratamshumatim nadim
Tato nyagrodhamasadya mahantam haritachchhadam
55.7
विवृद्धम् बहुभिर्वऋक्षैह् श्यामम् सिद्धोपसेवितम् ।
तस्मै सीताञ्जलिम् कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषः शिवाः ॥२-५५-७॥
Vivriddham bahubhirvarikshaih shyamam siddhopasevitam
Tasmai sitanjalim kritva prayunjitashishah shivah
55.8
समासाद्य तु तम् वृक्षम् वसेद्वातिक्रमेत वा ।
क्रोशमात्रम् ततो गत्वा नीलम् द्रक्ष्यथ काननम् ॥२-५५-८॥
Samasadya tu tam vriksham vasedvatikrameta va
Kroshamatram tato gatva nilam drakshyatha kananam
55.9
पलाशबदरीमिश्रम् रम्यम् वम्शैश्च यामुनैः ।
स पन्थाश्चित्रकूटस्य गतः सुबहुशो मया ॥२-५५-९॥
Palashabadarimishram ramyam vamshaishcha yamunaih
Sa panthashchitrakutasya gatah subahusho maya
55.10
रम्ये मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विपर्जितः ।
इति पन्थानमावेद्य महर्षः स न्यवर्तत ॥२-५५-१०॥
Ramye mardavayuktashcha vanadavairviparjitah
Iti panthanamavedya maharshah sa nyavartata
55.11
अभिवाद्य तथेत्युक्त्वा रामेण विनिवर्तितः ।
उपावृत्ते मुनौ तस्मिन् रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥२-५५-११॥
Abhivadya tathetyuktva ramena vinivartitah
Upavritte munau tasmin ramo lakshmanamabravit
55.12
कृतपुण्याः स्म सौमित्रे मुनिर्यन्नोऽनुकम्पते ।
इति तौ पुरुषव्याघ्रौ मन्त्रयित्वा मनस्विनौ ॥२-५५-१२॥
Kritapunyah sma saumitre muniryannonukampate
Iti tau purushavyaghrau mantrayitva manasvinau
55.13
सीतामेवाग्रतः कृत्वा काLइन्दीम् जग्मतुर्नदीम् ।
अथा साद्य तु काLइन्दीम् शीघ्रस्रोतोवहाम् नदीम् ॥२-५५-१३॥
Sitamevagratah kritva kaLindim jagmaturnadim
Atha sadya tu kaLindim shighrasrotovaham nadim
55.14
तौ काष्ठसम्घातमथो चक्रतुस्तु महाप्लवम् ॥२-५५-१४॥
Tau kashthasamghatamatho chakratustu mahaplavam
55.15
शुष्कैर्वम्शैः समास्तीर्णमुLईरैश्च समावृतम् ।
ततो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च वीर्यवान् ॥२-५५-१५॥
Shushkairvamshaih samastirnamuLiraishcha samavritam
Tato vetasashakhashcha jambushakhashcha viryavan
55.16
चकार लक्ष्मणश्छित्वा सीतायाः सुखमासनम् ।
तत्र श्रियमिवाचिन्त्याम् रामो दाशरथिः प्रियाम् ॥२-५५-१६॥
Chakara lakshmanashchhitva sitayah sukhamasanam
Tatra shriyamivachintyam ramo dasharathih priyam
55.17
ईष्त्सन्कह्हनाबान् तानग्तारिओअतत् प्लवम् ।
पार्श्वे च तत्र वैदेह्या वसने चूष्णानि च ॥२-५५-१७॥
Ishtsankahhanaban tanagtarioatat plavam
Parshve cha tatra vaidehya vasane chushnani cha
55.18
प्लवे कठिनकाजम् च रामश्चक्रे सहायुधैः ।
आरोप्य प्रथमम् सीताम् सम्घाटम् प्रतिगृह्य तौ ॥२-५५-१८॥
Plave kathinakajam cha ramashchakre sahayudhaih
Aropya prathamam sitam samghatam pratigrihya tau
55.19
ततः प्रतेरतुर्य त्तौ वीरौ दशरथात्मजौ ।
काLइन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत ॥२-५५-१९॥
Tatah prateraturya ttau virau dasharathatmajau
KaLindimadhyamayata sita tvenamavandata
55.20
स्वस्ति देवि तरामि त्वाम् पार्येन्मे पतिर्वतम् ।
यक्ष्ये त्वाम् गोनहस्रेण सुराघटशतेन च ॥२-५५-२०॥
Svasti devi tarami tvam paryenme patirvatam
Yakshye tvam gonahasrena suraghatashatena cha
55.21
स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
काLइन्दीमथ सीता तु याचमाना कृताञ्जलिः ॥२-५५-२१॥
Svasti pratyagate rame purimikshvakupalitam
KaLindimatha sita tu yachamana kritanjalih
55.22
तीरमेवाभिसम्प्राप्ता दक्षिणम् वरवर्णिनी ।
ततः प्लवेनाम्शुमतीम् शीघ्रगामूर्मिमालिनीम् ॥२-५५-२२॥
Tiramevabhisamprapta dakshinam varavarnini
Tatah plavenamshumatim shighragamurmimalinim
55.23
तीरजैर्बहुभिर्वृक्षैः सम्तेरुर्यमुनाम् नदीम् ।
ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य प्रस्थाय यमुनावनात् ॥२-५५-२३॥
Tirajairbahubhirvrikshaih samteruryamunam nadim
Te tirnah plavamutsrijya prasthaya yamunavanat
55.24
श्यामम् न्यग्रोधमासेदुः शीतलम् हरितच्छदम् ।
न्य्ग्रोधम् तमुपागम्य वैदेहि वाक्यमब्रवीत् ॥२-५५-२४॥
Shyamam nyagrodhamaseduh shitalam haritachchhadam
Nygrodham tamupagamya vaidehi vakyamabravit
55.25
नमस्तेऽन्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्वतम् ।
कौसल्याम् चैव पश्येयम् सुमित्राम् च यशस्विनीम् ॥२-५५-२५॥
Namastentu mahavriksha parayenme patirvatam
Kausalyam chaiva pashyeyam sumitram cha yashasvinim
55.26
इति सीताञ्जलिम् कृत्वा पर्यगच्छद्वनस्पतिम् ।
अवलोक्य ततः सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम् ॥२-५५-२६॥
Iti sitanjalim kritva paryagachchhadvanaspatim
Avalokya tatah sitamayachantimaninditam
55.27
दयिताम् च विधेयम् च रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
सीतामादाय गच्छ त्वमग्रतो भरतानुज ॥२-५५-२७॥
Dayitam cha vidheyam cha ramo lakshmanamabravit
Sitamadaya gachchha tvamagrato bharatanuja
55.28
पृष्ठतोऽहम् गमिष्यामि सायुधो द्विपदाम् वर ।
यद्यत्फलम् प्रार्थयते पुष्पम् वा जनकात्मजा ॥२-५५-२८॥
Prishthatoham gamishyami sayudho dvipadam vara
Yadyatphalam prarthayate pushpam va janakatmaja
55.29
तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्रास्य रमते मनः ।
गच्चतोस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा ॥२-५५-२९॥
Tattatpradadya vaidehya yatrasya ramate manah
Gachchatostu tayormadhye babhuva janakatmaja
55.30
मातङ्गयोर्मद्यगता शुभा नागवधूरिव ।
एकैकम् पादपम् गुल्मम् लताम् वा पुष्पशालिनीम् ॥२-५५-३०॥
Matangayormadyagata shubha nagavadhuriva
Ekaikam padapam gulmam latam va pushpashalinim
55.31
अदृष्टपूर्वाम् पश्यन्ती रामम् पप्रच्छ साऽबला ।
रमणीयान् बहुविधान् पादपान् कुसुमोत्कटान् ॥२-५५-३१॥
Adrishtapurvam pashyanti ramam paprachchha sabala
Ramaniyan bahuvidhan padapan kusumotkatan
55.32
सीतावचनसम्रब्द अनयामास लक्स्मणः ।
विचित्रवालुकजलाम् हससारसनादिताम् ॥२-५५-३२॥
Sitavachanasamrabda anayamasa laksmanah
Vichitravalukajalam hasasarasanaditam
55.33
रेमे जनकराजस्य तदा प्रेक्ष्य सुता नदीम् ।
क्रोशमात्रम् ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मनौ ॥२-५५-३३॥
Reme janakarajasya tada prekshya suta nadim
Kroshamatram tato gatva bhratarau ramalakshmanau
55.34
बहून्मेध्यान् मृगान् हत्वा चेरतुर्यमुनावने ।
विहृत्य ते बर्हिणपूगनादिते ।शुभे वने वानरवारणायुते ।समम् नदीवप्रमुपेत्य सम्मतम् ।निवासमाजग्मु रदीनदर्शनाः ॥२-५५-३४॥
Bahunmedhyan mrigan hatva cheraturyamunavane
Vihritya te barhinapuganadite, shubhe vane vanaravaranayute, samam nadivapramupetya sammatam, nivasamajagmu radinadarshanah