UtshovSarga 44
44.1
विलपन्तीम् तथा ताम् तु कौसल्याम् प्रमद उत्तमाम् ।
इदम् धर्मे स्थिता धर्म्यम् सुमित्रा वाक्यम् अब्रवीत् ॥२-४४-१॥
Vilapantim tatha tam tu kausalyam pramada uttamam
Idam dharme sthita dharmyam sumitra vakyam abravit
44.2
तव आर्ये सद् गुणैः युक्तः पुत्रः स पुरुष उत्तमः ।
किम् ते विलपितेन एवम् कृपणम् रुदितेन वा ॥२-४४-२॥
Tava arye sad gunaih yuktah putrah sa purusha uttamah
Kim te vilapitena evam kripanam ruditena va
44.3
यः तव आर्ये गतः पुत्रः त्यक्त्वा राज्यम् महा बलः ।
साधु कुर्वन् महात्मानम् पितरम् सत्य वादिनाम् ॥२-४४-३॥
Yah tava arye gatah putrah tyaktva rajyam maha balah
Sadhu kurvan mahatmanam pitaram satya vadinam
44.4
शिष्टैः आचरिते सम्यक् शश्वत् प्रेत्य फल उदये ।
रामः धर्मे स्थितः श्रेष्ठो न स शोच्यः कदाचन ॥२-४४-४॥
Shishtaih acharite samyak shashvat pretya phala udaye
Ramah dharme sthitah shreshtho na sa shochyah kadachana
44.5
वर्तते च उत्तमाम् वृत्तिम् लक्ष्मणो अस्मिन् सदा अनघः ।
दयावान् सर्व भूतेषु लाभः तस्य महात्मनः ॥२-४४-५॥
Vartate cha uttamam vrittim lakshmano asmin sada anaghah
Dayavan sarva bhuteshu labhah tasya mahatmanah
44.6
अरण्य वासे यद् दुह्खम् जानती वै सुख उचिता ।
अनुगच्चति वैदेही धर्म आत्मानम् तव आत्मजम् ॥२-४४-६॥
Aranya vase yad duhkham janati vai sukha uchita
Anugachchati vaidehi dharma atmanam tava atmajam
44.7
कीर्ति भूताम् पताकाम् यो लोके भ्रामयति प्रभुः ।
दम सत्य व्रत परः किम् न प्राप्तः तव आत्मजः ॥२-४४-७॥
Kirti bhutam patakam yo loke bhramayati prabhuh
Dama satya vrata parah kim na praptah tava atmajah
44.8
व्यक्तम् रामस्य विज्ञाय शौचम् माहात्म्यम् उत्तमम् ।
न गात्रम् अम्शुभिः सूर्यः सम्तापयितुम् अर्हति ॥२-४४-८॥
Vyaktam ramasya vigyaya shaucham mahatmyam uttamam
Na gatram amshubhih suryah samtapayitum arhati
44.9
शिवः सर्वेषु कालेषु काननेभ्यो विनिह्सृतः ।
राघवम् युक्त शीत उष्णः सेविष्यति सुखो अनिलः ॥२-४४-९॥
Shivah sarveshu kaleshu kananebhyo vinihsritah
Raghavam yukta shita ushnah sevishyati sukho anilah
44.10
शयानम् अनघम् रात्रौ पिता इव अभिपरिष्वजन् ।
रश्मिभिः सम्स्पृशन् शीतैः चन्द्रमा ह्लादयिष्यति ॥२-४४-१०॥
Shayanam anagham ratrau pita iva abhiparishvajan
Rashmibhih samsprishan shitaih chandrama hladayishyati
44.11
ददौ च अस्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महा ओजसे ।
दानव इन्द्रम् हतम् दृष्ट्वा तिमि ध्वज सुतम् रणे ॥२-४४-११॥
Dadau cha astrani divyani yasmai brahma maha ojase
Danava indram hatam drishtva timi dhvaja sutam rane
44.12
स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः ।
असन्त्रस्तोऽ प्यरण्यस्थो वेश्मनीव निवत्स्यति ॥२-४४-१२॥
Sa shurah purushavyaghrah svabahubalamashritah
Asantrasto pyaranyastho veshmaniva nivatsyati
44.13
यस्येषुपदमासाद्य विनाशम् यान्ति शत्रवः ।
कथम् न प्R^थिवी तस्य शासने स्थातुमर्हति ॥२-४४-१३॥
Yasyeshupadamasadya vinasham yanti shatravah
Katham na pR^thivi tasya shasane sthatumarhati
44.14
या श्रीःशौर्यम् च रामस्य या च कल्याणसत्वता ।
निवृत्तारण्यवासः स्वं क्षिप्रम् राज्यमवाप्स्यति ॥२-४४-१४॥
Ya shrihshauryam cha ramasya ya cha kalyanasatvata
Nivrittaranyavasah svam kshipram rajyamavapsyati
44.15
सूर्यस्यापि भवेत्सूर्योह्यग्नेरग्निः प्रभोः प्रभोः ।
श्रियश्च श्रीर्भवेदग्र्या कीर्त्याः क्षमाक्षमा ॥२-४४-१५॥
Suryasyapi bhavetsuryohyagneragnih prabhoh prabhoh
Shriyashcha shrirbhavedagrya kirtyah kshamakshama
44.16
दैवतम् दैवतानाम् च भूतानाम् भूतसत्तमः ।
तस्य केह्यगुणा देवि वने वा प्यथवा पुरे ॥२-४४-१६॥
Daivatam daivatanam cha bhutanam bhutasattamah
Tasya kehyaguna devi vane va pyathava pure
44.17
पृथिव्या सह वैदेह्या श्रिया च पुरुष ऋषभः ।
क्षिप्रम् तिसृभिर् एताभिः सह रामः अभिषेक्ष्यते ॥२-४४-१७॥
Prithivya saha vaidehya shriya cha purusha rishabhah
Kshipram tisribhir etabhih saha ramah abhishekshyate
44.18
दुह्खजम् विसृजन्ति अस्रम् निष्क्रामन्तम् उदीक्ष्य यम् ।
समुत्स्रक्ष्यसि नेत्राभ्याम् क्षिप्रम् आनन्दजम् पयः ॥२-४४-१८॥
Duhkhajam visrijanti asram nishkramantam udikshya yam
Samutsrakshyasi netrabhyam kshipram anandajam payah
44.19
कुशचीरधरम् देवम् गच्छन्तमपराजितम् ।
सीतेवानुगता लक्ष्मीस्तस्य किम् नाम दुर्लभम् ॥२-४४-१९॥
Kushachiradharam devam gachchhantamaparajitam
Sitevanugata lakshmistasya kim nama durlabham
44.20
धनुर्ग्रहवरो यस्य बाणखड्गास्त्रभृत्स्वयम् ।
लक्ष्मणोव्रजति ह्यग्रे तस्य किम् नाम दुर्लभम् ॥२-४४-२०॥
Dhanurgrahavaro yasya banakhadgastrabhritsvayam
Lakshmanovrajati hyagre tasya kim nama durlabham
44.21
निवृत्तवनवासम् तम् द्रष्टासि पुनरागतम् ।
जहिशोकम् च मोहम् च देवि सत्यम् ब्रवीमि ते ॥२-४४-२१॥
Nivrittavanavasam tam drashtasi punaragatam
Jahishokam cha moham cha devi satyam bravimi te
44.22
शिरसा चरणावेतौ वन्दमानमनिन्दिते ।
पुनर्द्रक्ष्यसि कल्याणि! पुत्रं चन्द्रमिवोदितम् ॥२-४४-२२॥
Shirasa charanavetau vandamanamanindite
Punardrakshyasi kalyani! putram chandramivoditam
44.23
पुनः प्रविष्टम् द्R^ष्ट्वा तमभिषिक्तम् महाश्रियम् ।
समुत्स्रक्ष्यसि नेत्राभ्याम् क्षिप्रमान्न्दजम् पयः ॥२-४४-२३॥
Punah pravishtam dR^shtva tamabhishiktam mahashriyam
Samutsrakshyasi netrabhyam kshipramanndajam payah
44.24
मा शोको देवि दुःखम् वा न राअमे दृअह्य्RWऽशिवम् ।
क्षिप्रम् द्रक्ष्यसि पुत्रम् त्वम् ससीतम् सह लक्ष्मणम् ॥२-४४-२४॥
Ma shoko devi duhkham va na raame driahyRWshivam
Kshipram drakshyasi putram tvam sasitam saha lakshmanam
44.25
त्वया शेषोओ जनश्चैव समाश्वास्यो यदाऽनघे ।
किमिदानीमिदम् देवि करोषि हृदि विक्लबम् ॥२-४४-२५॥
Tvaya sheshoo janashchaiva samashvasyo yadanaghe
Kimidanimidam devi karoshi hridi viklabam
44.26
नार्हा त्वम् शोचितुम् देवि यस्यास्ते राघवस्सुतः ।
न हि रामात्परो लोके विद्यते सत्पथे स्थितः ॥२-४४-२६॥
Narha tvam shochitum devi yasyaste raghavassutah
Na hi ramatparo loke vidyate satpathe sthitah
44.27
अभिवादयमानम् तम् दृष्ट्वा ससुहृदम् सुतम् ।
मुदा अश्रु मोक्ष्यसे क्षिप्रम् मेघ लेका इव वार्षिकी ॥२-४४-२७॥
Abhivadayamanam tam drishtva sasuhridam sutam
Muda ashru mokshyase kshipram megha leka iva varshiki
44.28
पुत्रः ते वरदः क्षिप्रम् अयोध्याम् पुनर् आगतः ।
पाणिभ्याम् मृदुपीनाभ्याम् चरणौ पीडयिष्यति ॥२-४४-२८॥
Putrah te varadah kshipram ayodhyam punar agatah
Panibhyam mridupinabhyam charanau pidayishyati
44.29
अभिवाद्य नमस्यन्तम् शूरम् ससुहृदम् सुतम् ।
मुदास्रैः प्रोक्ष्यसि पुनर्मेघराजि रिवाचलम् ॥२-४४-२९॥
Abhivadya namasyantam shuram sasuhridam sutam
Mudasraih prokshyasi punarmegharaji rivachalam
44.30
आश्वासयन्ती विविधैश्च वाक्यै ।
र्वाक्योपचारे कुशलानाद्या ।रामस्य ताम् मातरमेवमुक्त्वा ।देवी सुमित्राविरराम रामा ॥२-४४-३०॥
Ashvasayanti vividhaishcha vakyai
Rvakyopachare kushalanadya, ramasya tam mataramevamuktva, devi sumitravirarama rama
44.31
निशम्य तल् लक्ष्मण मातृ वाक्यम् ।
रामस्य मातुर् नर देव पत्न्याः ।सद्यः शरीरे विननाश शोकः ।शरद् गतः मेघैव अल्प तोयः ॥२-४४-३१॥
Nishamya tal lakshmana matri vakyam
Ramasya matur nara deva patnyah, sadyah sharire vinanasha shokah, sharad gatah meghaiva alpa toyah