UtshovSarga 33
33.1
दत्त्वा तु सह वैदेह्या ब्राह्मणेभ्यो धनम् बहु ।
जग्मतुः पितरम् द्रष्टुम् सीतया सह राघवौ ॥२-३३-१॥
Dattva tu saha vaidehya brahmanebhyo dhanam bahu
Jagmatuh pitaram drashtum sitaya saha raghavau
33.2
ततो गृहीते दुष्प्रेक्ष्येअशोभेताम् तदा आयुधे ।
माला दामभिर् आसक्ते सीतया समलम्कृते ॥२-३३-२॥
Tato grihite dushprekshyeashobhetam tada ayudhe
Mala damabhir asakte sitaya samalamkrite
33.3
ततः प्रासाद हर्म्याणि विमान शिखराणि च ।
अधिरुह्य जनः श्रीमान् उदासीनो व्यलोकयत् ॥२-३३-३॥
Tatah prasada harmyani vimana shikharani cha
Adhiruhya janah shriman udasino vyalokayat
33.4
न हि रथ्याः स्म शक्यन्ते गन्तुम् बहु जन आकुलाः ।
आरुह्य तस्मात् प्रासादान् दीनाः पश्यन्ति राघवम् ॥२-३३-४॥
Na hi rathyah sma shakyante gantum bahu jana akulah
Aruhya tasmat prasadan dinah pashyanti raghavam
33.5
पदातिम् वर्जितच् चत्रम् रामम् दृष्ट्वा तदा जनाः ।
ऊचुर् बहु विधा वाचः शोक उपहत चेतसः ॥२-३३-५॥
Padatim varjitach chatram ramam drishtva tada janah
Uchur bahu vidha vachah shoka upahata chetasah
33.6
यम् यान्तम् अनुयाति स्म चतुर् अन्ग बलम् महत् ।
तम् एकम् सीतया सार्धम् अनुयाति स्म लक्ष्मणः ॥२-३३-६॥
Yam yantam anuyati sma chatur anga balam mahat
Tam ekam sitaya sardham anuyati sma lakshmanah
33.7
ऐश्वर्यस्य रसज्ञः सन् कामिनाम् चैव कामदः ।
न इच्चति एव अनृतम् कर्तुम् पितरम् धर्म गौरवात् ॥२-३३-७॥
Aishvaryasya rasagyah san kaminam chaiva kamadah
Na ichchati eva anritam kartum pitaram dharma gauravat
33.8
या न शक्या पुरा द्रष्टुम् भूतैः आकाशगैः अपि ।
ताम् अद्य सीताम् पश्यन्ति राज मार्ग गता जनाः ॥२-३३-८॥
Ya na shakya pura drashtum bhutaih akashagaih api
Tam adya sitam pashyanti raja marga gata janah
33.9
अङ्ग राग उचिताम् सीताम् रक्त चन्दन सेविनीम् ।
वर्षम् उष्णम् च शीतम् च नेष्यति आशु विवर्णताम् ॥२-३३-९॥
Anga raga uchitam sitam rakta chandana sevinim
Varsham ushnam cha shitam cha neshyati ashu vivarnatam
33.10
अद्य नूनम् दशरथः सत्त्वम् आविश्य भाषते ।
न हि राजा प्रियम् पुत्रम् विवासयितुम् अर्हति ॥२-३३-१०॥
Adya nunam dasharathah sattvam avishya bhashate
Na hi raja priyam putram vivasayitum arhati
33.11
निर्गुणस्य अपि पुत्रस्या काथम् स्यात् विप्रवासनम् ।
किम् पुनर् यस्य लोको अयम् जितः वृत्तेन केवलम् ॥२-३३-११॥
Nirgunasya api putrasya katham syat vipravasanam
Kim punar yasya loko ayam jitah vrittena kevalam
33.12
आनृशम्स्यम् अनुक्रोशः श्रुतम् शीलम् दमः शमः ।
राघवम् शोभयन्ति एते षड् गुणाः पुरुष उत्तमम् ॥२-३३-१२॥
Anrishamsyam anukroshah shrutam shilam damah shamah
Raghavam shobhayanti ete shad gunah purusha uttamam
33.13
तस्मात् तस्य उपघातेन प्रजाः परम पीडिताः ।
औदकानि इव सत्त्वानि ग्रीष्मे सलिल सम्क्षयात् ॥२-३३-१३॥
Tasmat tasya upaghatena prajah parama piditah
Audakani iva sattvani grishme salila samkshayat
33.14
पीडया पीडितम् सर्वम् जगद् अस्य जगत् पतेः ।
मूलस्य इव उपघातेन वृक्षः पुष्प फल उपगः ॥२-३३-१४॥
Pidaya piditam sarvam jagad asya jagat pateh
Mulasya iva upaghatena vrikshah pushpa phala upagah
33.15
मूलं ह्येष मनुष्याणाम् धर्मसारो महाद्युतिः ।
पुष्पम् फलम् च पत्रम् च शाखाश्चा स्येतरे जनाः ॥२-३३-१५॥
Mulam hyesha manushyanam dharmasaro mahadyutih
Pushpam phalam cha patram cha shakhashcha syetare janah
33.16
ते लक्ष्मणैव क्षिप्रम् सपत्न्यः सह बान्धवाः ।
गच्चन्तम् अनुगच्चामः येन गच्चति राघवः ॥२-३३-१६॥
Te lakshmanaiva kshipram sapatnyah saha bandhavah
Gachchantam anugachchamah yena gachchati raghavah
33.17
उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च ।
एक दुह्ख सुखा रामम् अनुगच्चाम धार्मिकम् ॥२-३३-१७॥
Udyanani parityajya kshetrani cha grihani cha
Eka duhkha sukha ramam anugachchama dharmikam
33.18
समुद्धृत निधानानि परिध्वस्त अजिराणि च ।
उपात्त धन धान्यानि हृत साराणि सर्वशः ॥२-३३-१८॥
Samuddhrita nidhanani paridhvasta ajirani cha
Upatta dhana dhanyani hrita sarani sarvashah
33.19
रजसा अभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः ।
मूषकैः परिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च ॥२-३३-१९॥
Rajasa abhyavakirnani parityaktani daivataih
Mushakaih paridhavadbhirudbilairavritani cha
33.20
अपेतोदकधूमानि हीनसम्मार्जनानि च ।
प्रनष्टबलिकर्मेज्यमन्त्रहोमजपानि च ॥२-३३-२०॥
Apetodakadhumani hinasammarjanani cha
Pranashtabalikarmejyamantrahomajapani cha
33.21
दुष्कालेनेव भग्नानि भिभाजनवन्ति च ।
अस्मत् त्यक्तानि वेश्मानि कैकेयी प्रतिपद्यताम् ॥२-३३-२१॥
Dushkaleneva bhagnani bhibhajanavanti cha
Asmat tyaktani veshmani kaikeyi pratipadyatam
33.22
वनम् नगरम् एव अस्तु येन गच्चति राघवः ।
अस्माभिः च परित्यक्तम् पुरम् सम्पद्यताम् वनम् ॥२-३३-२२॥
Vanam nagaram eva astu yena gachchati raghavah
Asmabhih cha parityaktam puram sampadyatam vanam
33.23
बिलानि दम्ष्ट्रिणः सर्वे सानूनि मृग पक्षिणः ।
अस्मत् त्यक्तम् प्रपद्यन्ताम् सेव्यमानम् त्यजन्तु च ॥२-३३-२३॥
Bilani damshtrinah sarve sanuni mriga pakshinah
Asmat tyaktam prapadyantam sevyamanam tyajantu cha
33.24
इति एवम् विविधा वाचो नाना जन समीरिताः ।
तृणमाम्सफलादानाम् देशम् व्यालमृगद्विजम् ॥२-३३-२४॥
Iti evam vividha vacho nana jana samiritah
Trinamamsaphaladanam desham vyalamrigadvijam
33.25
प्रपद्यताम् हि कैकेयी सपुत्रा सहबान्धवैः ।
राघावेण वने सर्वे सह वत्स्याम निर्वृताः ॥२-३३-२५॥
Prapadyatam hi kaikeyi saputra sahabandhavaih
Raghavena vane sarve saha vatsyama nirvritah
33.26
इत्येवम् विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः।
शुश्राव रामः श्रुत्वा च न विचक्रे अस्य मानसम् ॥२-३३-२६॥
Ityevam vividha vacho nanajanasamiritah
Shushrava ramah shrutva cha na vichakre asya manasam
33.27
स तु वेश्म पितुर्दूरा त्कैलासशिखरप्रभम् ।
अभिचक्राम धर्मात्मा मत्तमातङ्गविक्रमः ॥२-३३-२७॥
Sa tu veshma piturdura tkailasashikharaprabham
Abhichakrama dharmatma mattamatangavikramah
33.28
विनीतवीरपुरुषं प्रविश्य तु नृपालयम् ।
ददर्शवस्थितम् दीनम् सुमन्त्रमविदूरतः ॥२-३३-२८॥
Vinitavirapurusham pravishya tu nripalayam
Dadarshavasthitam dinam sumantramaviduratah
33.29
प्रतीक्षमाणो अभिजनम् तदा आर्तम् ।
अनार्त रूपः प्रहसन्न् इव अथ।जगाम रामः पितरम् दिदृक्षुः ।पितुर् निदेशम् विधिवच् चिकीर्षुः ॥२-३३-२९॥
Pratikshamano abhijanam tada artam
Anarta rupah prahasann iva atha, jagama ramah pitaram didrikshuh, pitur nidesham vidhivach chikirshuh
33.30
तत् पूर्वम् ऐक्ष्वाक सुतः महात्मा ।
रामः गमिष्यन् वनम् आर्त रूपम् ।व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रम् ।पितुर् महात्मा प्रतिहारण अर्थम् ॥२-३३-३०॥
Tat purvam aikshvaka sutah mahatma
Ramah gamishyan vanam arta rupam, vyatishthata prekshya tada sumantram, pitur mahatma pratiharana artham
33.31
पितुर्निदेशेन तु धर्मवत्सलो ।
वन प्रवेशे कृत बुद्धि निश्चयः ।स राघवः प्रेक्ष्य सुमन्त्रम् अब्रवीन् ।निवेदयस्व आगमनम् नृपाय मे ॥२-३३-३१॥
Piturnideshena tu dharmavatsalo
Vana praveshe krita buddhi nishchayah, sa raghavah prekshya sumantram abravin, nivedayasva agamanam nripaya me