UtshovSarga 15
15.1
ते तु ताम् रजनीम् उष्य ब्राह्मणा वेद पारगाः ।
उपतस्थुर् उपस्थानम् सह राज पुरोहिताः ॥२-१५-१॥
Te tu tam rajanim ushya brahmana veda paragah
Upatasthur upasthanam saha raja purohitah
15.2
अमात्या बल मुख्याः च मुख्या ये निगमस्य च ।
राघवस्य अभिषेक अर्थे प्रीयमाणाः तु सम्गताः ॥२-१५-२॥
Amatya bala mukhyah cha mukhya ye nigamasya cha
Raghavasya abhisheka arthe priyamanah tu samgatah
15.3
उदिते विमले सूर्ये पुष्ये च अभ्यागते अहनि ।
अभिषेकाय रामस्य द्विज इन्द्रैः उपकल्पितम् ॥२-१५-३॥
Udite vimale surye pushye cha abhyagate ahani
Abhishekaya ramasya dvija indraih upakalpitam
15.4
कान्चना जल कुम्भाः च भद्र पीठम् स्वलम्क्Rतम् ।
काञ्चना जलकुमाभश्च भद्रपीठं स्वलङ्कृतम् ॥२-१५-४॥
Kanchana jala kumbhah cha bhadra pitham svalamkRtam
Kanchana jalakumabhashcha bhadrapitham svalankritam
15.5
रथश्च सम्यगा स्तीर्णोभास्वता व्याग्रचर्मणा ।
गङ्गायमुनयोः पुण्यात्सङ्गमादाहृतं जलम् ॥२-१५-५॥
Rathashcha samyaga stirnobhasvata vyagracharmana
Gangayamunayoh punyatsangamadahritam jalam
15.6
याश्चान्याः सरितः पुण्या ह्रदाः कूपाः सरांसि च ।
प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहा स्समाहिताः ॥२-१५-६॥
Yashchanyah saritah punya hradah kupah saransi cha
Pragvahashchordhvavahashcha tiryagvaha ssamahitah
15.7
ताभ्यश्चैवाहृतं तो यं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः ।
सलाजाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः ॥२-१५-७॥
Tabhyashchaivahritam to yam samudrebhyashcha sarvashah
Salajah kshiribhishchhanna ghatah kanchanarajatah
15.8
पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा ।
क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भाः सुमनसः पयः ॥२-१५-८॥
Padmotpalayuta bhanti purnah paramavarina
Kshaudram dadhi ghritam laja darbhah sumanasah payah
15.9
वेश्याश्चैव शुभाचाराः सर्वाभरणभूषिताः ।
चन्द्रांशुविकचप्रख्यं काञ्चनं रत्नभुषितम् ॥२-१५-९॥
Veshyashchaiva shubhacharah sarvabharanabhushitah
Chandranshuvikachaprakhyam kanchanam ratnabhushitam
15.10
सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम् ।
चन्द्रमण्डलसम्काशमातपत्रं च पाण्डुरम् ॥२-१५-१०॥
Sajjam tishthati ramasya valavyajanamuttamam
Chandramandalasamkashamatapatram cha panduram
15.11
सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्कृतम् ।
पाण्डुरश्च वृषः सज्जः पाण्डुरोऽस्वश्च सुस्थितः ॥२-१५-११॥
Sajjam dyutikaram shrimadabhishekapuraskritam
Pandurashcha vrishah sajjah pandurosvashcha susthitah
15.12
प्रसृतश्च गजः श्रीमानौपवाह्यः प्रतीक्षते ।
अष्टौ च कन्या माङ्गल्याः सर्वाभरणभूषिताः ॥२-१५-१२॥
Prasritashcha gajah shrimanaupavahyah pratikshate
Ashtau cha kanya mangalyah sarvabharanabhushitah
15.13
वादित्राणि च सर्वाणि वन्दिनश्च तथापरे ।
इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम् ॥२-१५-१३॥
Vaditrani cha sarvani vandinashcha tathapare
Ikshvakunam yatha rajye sambhriyetabhishechanam
15.14
तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचन्म् ।
ते राजवचनात्तत्र समवेता महीपतिम् ॥२-१५-१४॥
Tathajatiyamadaya rajaputrabhishechanm
Te rajavachanattatra samaveta mahipatim
15.15
अपश्यन्तोऽब्रुवन् को बु राज्ञोनः प्रतिपादयेत् ।
न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः ॥२-१५-१५॥
Apashyantobruvan ko bu ragyonah pratipadayet
Na pashyamashcha rajanamuditashcha divakarah
15.16
यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः ।
इति तेषु ब्रुवाणेषु सार्वभौमान् महीपतीन् ॥२-१५-१६॥
Yauvarajyabhishekashcha sajjo ramasya dhimatah
Iti teshu bruvaneshu sarvabhauman mahipatin
15.17
अब्रवीत्तानिदं सर्वान्सुमन्त्रो राजसत्कृतः ।
रामः च सम्यग् आस्तीर्णो भास्वरा व्याघ्र चर्मणा ॥२-१५-१७॥
Abravittanidam sarvansumantro rajasatkritah
Ramah cha samyag astirno bhasvara vyaghra charmana
15.18
गन्गा यमुनयोह् पुण्यात् सम्गमात् आह्Rतम् जलम् ।
अयं पृच्छामि वचनात् सुखमायुष्मतामहम् ॥२-१५-१८॥
Ganga yamunayoh punyat samgamat ahRtam jalam
Ayam prichchhami vachanat sukhamayushmatamaham
15.19
राज्ञः संप्रतिबुद्धस्य चानागमनकारणम् ।
इत्युक्त्वान्तःपुरद्वारमाजगाम पुराणवित् ॥२-१५-१९॥
Ragyah sampratibuddhasya chanagamanakaranam
Ityuktvantahpuradvaramajagama puranavit
15.20
सदासक्तं च तद्वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह ।
तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशां पतेः ॥२-१५-२०॥
Sadasaktam cha tadveshma sumantrah pravivesha ha
Tushtavasya tada vansham pravishya sa visham pateh
15.21
शयनीयं नरेन्ध्रस्य तदसाद्य व्यतिष्ठत ।
सोऽत्यासाद्य तु तद्वेश्म तिरस्करिणि मन्त्रा ॥२-१५-२१॥
Shayaniyam narendhrasya tadasadya vyatishthata
Sotyasadya tu tadveshma tiraskarini mantra
15.22
आशीर्भिर्गुणयुक्ताभिरभितुष्टाव राघवम् ।
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि ॥२-१५-२२॥
Ashirbhirgunayuktabhirabhitushtava raghavam
Somasuryau cha kakutstha shivavaishravanavapi
15.23
वरुणश्चग्निरिन्द्रश्च विजयम् प्रदिशन्तु ते ।
गता भगवती रात्रिरः शिवमुपस्थितम् ॥२-१५-२३॥
Varunashchagnirindrashcha vijayam pradishantu te
Gata bhagavati ratrirah shivamupasthitam
15.24
बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ।
ब्राह्मणा बलमुख्याश्च नैगमाश्चागता नृप ॥२-१५-२४॥
Buddhyasva nripashardula kuru karyamanantaram
Brahmana balamukhyashcha naigamashchagata nripa
15.25
दर्शनम् प्रतिकाङ्क्षन्ते प्रतिबुद्ध्यस्व राघव ।
स्तुवन्तं तम् तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥२-१५-२५॥
Darshanam pratikankshante pratibuddhyasva raghava
Stuvantam tam tada sutam sumantram mantrakovidam
15.26
प्रतिबुद्ध्य ततो राजा इदं वचनमब्रवीत् ।
राममानय सूतेति यदस्यभिहितो/अनया ॥२-१५-२६॥
Pratibuddhya tato raja idam vachanamabravit
Ramamanaya suteti yadasyabhihito/anaya
15.27
किमिदं कारणम् येन ममाज्ञा प्रतिहन्यते ।
न चैव सम्प्रसुप्तोऽहमानयेहाशु राघवम् ॥२-१५-२७॥
Kimidam karanam yena mamagya pratihanyate
Na chaiva samprasuptohamanayehashu raghavam
15.28
इति राजा दशरथः सूतं तत्रान्वशात्पुनः ।
स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रतिपूज्य तम् ॥२-१५-२८॥
Iti raja dasharathah sutam tatranvashatpunah
Sa rajavachanam shrutva shirasa pratipujya tam
15.29
निर्जगम नृपावासान्मन्यमानः प्रियं महत् ।
प्रसन्नो राजमार्गं च पताकाध्वजशोभितम् ॥२-१५-२९॥
Nirjagama nripavasanmanyamanah priyam mahat
Prasanno rajamargam cha patakadhvajashobhitam
15.30
हृष्टः प्रमुदितः सूतो जगामाशु विलोकयन् ।
स सूतस्तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः ॥२-१५-३०॥
Hrishtah pramuditah suto jagamashu vilokayan
Sa sutastatra shushrava ramadhikaranah kathah
15.31
अभिषेचनसंयुक्तास्सर्वलोकस्य हृष्टवत् ।
ततो ददर्श रुचिरं कैलासशिखरप्रभम् ॥२-१५-३१॥
Abhishechanasanyuktassarvalokasya hrishtavat
Tato dadarsha ruchiram kailasashikharaprabham
15.32
रामवेश्म सुमन्त्रस्तु शक्रवेश्मसमप्रभम् ।
महाकवाटपिहितं वितर्दिशतशोभितम् ॥२-१५-३२॥
Ramaveshma sumantrastu shakraveshmasamaprabham
Mahakavatapihitam vitardishatashobhitam
15.33
काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम् ।
शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम् ॥२-१५-३३॥
Kanchanapratimaikagram manividrumatoranam
Sharadabhraghanaprakhyam diptam meruguhopamam
15.34
मणिभिर्वरमाल्यानां सुमहद्भिरलंकृतम् ।
मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्धनागुरुभूषितम् ॥२-१५-३४॥
Manibhirvaramalyanam sumahadbhiralankritam
Muktamanibhirakirnam chandhanagurubhushitam
15.35
गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्धार्दुरं शिखरं यथा ।
सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम् ॥२-१५-३५॥
Gandhanmanogyan visrijaddharduram shikharam yatha
Sarasaishcha mayuraishcha vinadadbhirvirajitam
15.36
सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा ।
मन्श्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा ॥२-१५-३६॥
Sukritehamrigakirnam sukirnam bhaktibhistatha
Manshchakshushcha bhutanamadadattigmatejasa
15.37
चन्द्रभास्करसंकाशम् कुबेरभवनोपमम् ।
महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम् ॥२-१५-३७॥
Chandrabhaskarasankasham kuberabhavanopamam
Mahendradhamapratimam nanapakshisamakulam
15.38
मेरुशृङ्गसमम् सूतो रामवेश्म ददर्श ह ।
उपस्थितैः समाकीर्णम् जनैरञ्जलिकारिभिः ॥२-१५-३८॥
Merushringasamam suto ramaveshma dadarsha ha
Upasthitaih samakirnam janairanjalikaribhih
15.39
उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः ।
रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैः समलम्कृतम् ॥२-१५-३९॥
Upadaya samakrantaistatha janapadairjanaih
Ramabhishekasumukhairunmukhaih samalamkritam
15.40
महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम् ।
नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम् ॥२-१५-४०॥
Mahameghasamaprakhyamudagram suvibhushitam
Nanaratnasamakirnam kubjakairatakavritam
15.41
स वाजियुक्तेन रथेन सारथि ।
र्नराकुलं राजकुलम् विराजयन् ।वरूथिना रामगृहाभिपातिना ।पुरस्य सर्वस्य मनांसि हर्शयन् ॥२-१५-४१॥
Sa vajiyuktena rathena sarathi
Rnarakulam rajakulam virajayan, varuthina ramagrihabhipatina, purasya sarvasya manansi harshayan
15.42
ततस्समासाद्य महाधनं महत् ।
प्रहृष्टरोमा स बभूव सारथिः ।मृगैर्मयूरैश्च समाकुलोल्बणं ।गृहं वरार्हस्य शचीपतेरिव ॥२-१५-४२॥
Tatassamasadya mahadhanam mahat
Prahrishtaroma sa babhuva sarathih, mrigairmayuraishcha samakulolbanam, griham vararhasya shachipateriva
15.43
स तत्र कैलासनिभाः स्वलंकृताः ।
प्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः ।प्रियान् वरान् राममते स्थितान् बहून् ।व्यपोह्य शुद्धांतमुपस्थितो रथी ॥२-१५-४३॥
Sa tatra kailasanibhah svalankritah
Pravishya kakshyastridashalayopamah, priyan varan ramamate sthitan bahun, vyapohya shuddhantamupasthito rathi
15.44
स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ता ।
रामाभिषेकार्थकृता जनानां ।नरेम्द्रसूनोरभिमंगLआर्थाः ।सर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टः ॥२-१५-४४॥
Sa tatra shushrava cha harshayukta
Ramabhishekarthakrita jananam, naremdrasunorabhimangaLarthah, sarvasya lokasya girah prahrishtah
15.45
महेंद्रसद्मप्रतिमं तु वेश्म ।
रामस्य रम्यं मृगमुच्चं ।विभ्राजमानं प्रभया सुमम्त्रः ॥२-१५-४५॥
Mahendrasadmapratimam tu veshma
Ramasya ramyam mrigamuchcham, vibhrajamanam prabhaya sumamtrah
15.46
उपस्थितै रञ्जलिकारिभिश्च ।
सोपायनैर्जानपदैर्जनैश्च ।कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैः ।समाकुलं द्वारपदम् ददर्श ॥२-१५-४६॥
Upasthitai ranjalikaribhishcha
Sopayanairjanapadairjanaishcha, kotya parardhaishcha vimuktayanaih, samakulam dvarapadam dadarsha
15.47
ततो महामेघमहीधराभं ।
प्रभिन्नमत्यङ्कुशमत्यसह्यम् ।रामोपवाह्याम् रुचिरम् ददर्श ।शत्रुम्जयं नागमुदग्रकायम् ॥२-१५-४७॥
Tato mahameghamahidharabham
Prabhinnamatyankushamatyasahyam, ramopavahyam ruchiram dadarsha, shatrumjayam nagamudagrakayam
15.48
स्वलंकृतान् सास्वरथान् सकुम्जरा ।
नमात्यमुखयाम्श्च ददर्श वल्लभान् ।व्यपोह्य सूतः सहितान्समंततः ।समृद्धमंतःपुर माविवेश ह ॥२-१५-४८॥
Svalankritan sasvarathan sakumjara
Namatyamukhayamshcha dadarsha vallabhan, vyapohya sutah sahitansamantatah, samriddhamantahpura mavivesha ha
15.49
ततोऽद्रिकूटाचलमेघसन्नि भं ।
महाविमानोपमवेश्मसंयुतम् ।अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिः ।प्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम् ॥२-१५-४९॥
Tatodrikutachalameghasanni bham
Mahavimanopamaveshmasanyutam, avaryamanah pravivesha sarathih, prabhutaratnam makaro yatharnavam