UtshovSarga 77
77.1
गते रामे प्रशांत आत्मा रामो दाशरथिः धनुः ।
वरुणाय अप्रमेयाय ददौ हस्ते महायशाः ॥१-७७-१॥
Gate rame prashanta atma ramo dasharathih dhanuh
Varunaya aprameyaya dadau haste mahayashah
77.2
अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठ प्रमुखान् ऋषीन् ।
पितरम् विह्वलम् दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनंदनः ॥१-७७-२॥
Abhivadya tato ramo vasishtha pramukhan rishin
Pitaram vihvalam drishtva provacha raghunandanah
77.3
जामदग्न्यो गतो रामः प्रयातु चतुर् अन्गिणी ।
अयोध्या अभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता ॥१-७७-३॥
Jamadagnyo gato ramah prayatu chatur angini
Ayodhya abhimukhi sena tvaya nathena palita
77.4
रामस्य वचनम् श्रुत्वा राजा दशरथः सुतम् ।
बाहुभ्याम् सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि उपाघ्राय राघवम् ॥१-७७-४॥
Ramasya vachanam shrutva raja dasharathah sutam
Bahubhyam samparishvajya murdhni upaghraya raghavam
77.5
गतो राम इति श्रुत्वा हृष्टः प्रमुदितो नृपः ।
पुनर्जातम् तदा मेने पुत्रम् आत्मानम् एव च ॥१-७७-५॥
Gato rama iti shrutva hrishtah pramudito nripah
Punarjatam tada mene putram atmanam eva cha
77.6
चोदयामास ताम् सेनाम् जगाम आशु ततः पुरीम् ।
पताका ध्वजिनीम् रम्याम् तूर्य उद् घुष्ट निनादिताम् ॥१-७७-६॥
Chodayamasa tam senam jagama ashu tatah purim
Pataka dhvajinim ramyam turya ud ghushta ninaditam
77.7
सिक्त राज पथा रम्याम् प्रकीर्ण कुसुम उत्कराम् ।
राज प्रवेश सुमुखैः पौरैः मंगल पाणिभिः ॥१-७७-७॥
Sikta raja patha ramyam prakirna kusuma utkaram
Raja pravesha sumukhaih pauraih mangala panibhih
77.8
सम्पूर्णाम् प्राविशत् राजा जन ओघैः समलम्कृताम् ।
पौरैः प्रति उद्गतो दूरम् द्विजैः च पुर वासिभिः ॥१-७७-८॥
Sampurnam pravishat raja jana oghaih samalamkritam
Pauraih prati udgato duram dvijaih cha pura vasibhih
77.9
पुत्रैः अनुगतः श्रीमान् श्रीमद्भिः च महायशाः ।
प्रविवेश गृहम् राजा हिमवत् सदृशम् प्रियम् ॥१-७७-९॥
Putraih anugatah shriman shrimadbhih cha mahayashah
Pravivesha griham raja himavat sadrisham priyam
77.10
ननन्द स्वजनैः राजा गृहे कामैः सुपूजितः ।
कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा ॥१-७७-१०॥
Nananda svajanaih raja grihe kamaih supujitah
Kausalya cha sumitra cha kaikeyi cha sumadhyama
77.11
वधू प्रतिग्रहे युक्ता याः च अन्या राज योषितः ।
ततः सीताम् महाभागाम् ऊर्मिलाम् च यशस्विनीम् ॥१-७७-११॥
Vadhu pratigrahe yukta yah cha anya raja yoshitah
Tatah sitam mahabhagam urmilam cha yashasvinim
77.12
कुशध्वज सुते च उभे जगृहुः नृप योषितः ।
मंगल आलापनैः होमैः शोभिताः क्षौम वाससः ॥१-७७-१२॥
Kushadhvaja sute cha ubhe jagrihuh nripa yoshitah
Mangala alapanaih homaih shobhitah kshauma vasasah
77.13
देवत आयतनानि आशु सर्वाः ताः प्रत्यपूजयन् ।
अभिवाद्य अभिवाद्यान् च सर्वा राज सुताः तदा ॥१-७७-१३॥
Devata ayatanani ashu sarvah tah pratyapujayan
Abhivadya abhivadyan cha sarva raja sutah tada
77.14
रेमिरे मुदिताः सर्वा भर्तृभिः सहिता रहः ।
कृत दाराः कृत अस्त्राः च स धनाः स सुहृत् जनाः ॥१-७७-१४॥
Remire muditah sarva bhartribhih sahita rahah
Krita darah krita astrah cha sa dhanah sa suhrit janah
77.15
शुश्रूषमाणाः पितरम् वर्तयन्ति नरर्षभाः ।
कस्यचित् अथ कालस्य राजा दशरधः सुतम् ॥१-७७-१५॥
Shushrushamanah pitaram vartayanti nararshabhah
Kasyachit atha kalasya raja dasharadhah sutam
77.16
भरतम् कैकेयी पुत्रम् अब्रवीत् रघुनंदन ।
अयम् केकय राजस्य पुत्रो वसति पुत्रक ॥१-७७-१६॥
Bharatam kaikeyi putram abravit raghunandana
Ayam kekaya rajasya putro vasati putraka
77.17
त्वाम् नेतुम् आगतो वीरो युधाजित् मातुलः तव ।
श्रुत्वा दशरथस्य एतत् भरतः कैकेयि सुतः ॥१-७७-१७॥
Tvam netum agato viro yudhajit matulah tava
Shrutva dasharathasya etat bharatah kaikeyi sutah
77.18
गमनाय अभिचक्राम शत्रुघ्न सहितः तदा ।
आपृच्छ्य पितरम् शूरो रामम् च अक्लिष्ट कर्मणम् ॥१-७७-१८॥
Gamanaya abhichakrama shatrughna sahitah tada
Aprichchhya pitaram shuro ramam cha aklishta karmanam
77.19
मातॄः च अपि नरश्रेष्ट शत्रुघ्न सहितो ययौ ।
युधाजित् प्राप्य भरतम् स शत्रुघ्नम् प्रहर्षितः ॥१-७७-१९॥
Matrih cha api narashreshta shatrughna sahito yayau
Yudhajit prapya bharatam sa shatrughnam praharshitah
77.20
स्व पुरम् प्रविवेशत् वीरः पिता तस्य तुतोष ह ।
गते च भरते रामो लक्ष्मणः च महाबलः ॥१-७७-२०॥
Sva puram praviveshat virah pita tasya tutosha ha
Gate cha bharate ramo lakshmanah cha mahabalah
77.21
पितरम् देव संकाशम् पूजयामासतुः तदा ।
पितुः आज्ञाम् पुरस्कृत्य पौर कार्याणि सर्वशः ॥१-७७-२१॥
Pitaram deva sankasham pujayamasatuh tada
Pituh agyam puraskritya paura karyani sarvashah
77.22
चकार रामः सर्वाणि प्रियाणि च हितानि च ।
मातृभ्यो मातृ कार्याणि कृत्वा परम यंत्रितः ॥१-७७-२२॥
Chakara ramah sarvani priyani cha hitani cha
Matribhyo matri karyani kritva parama yantritah
77.23
गुरूणाम् गुरु कार्याणि काले काले अन्ववैक्षत ।
एवम् दशरथः प्रीतो ब्राह्मणा नैगमाः तथा ॥१-७७-२३॥
Gurunam guru karyani kale kale anvavaikshata
Evam dasharathah prito brahmana naigamah tatha
77.24
रामस्य शील वृत्तेन सर्वम् विषय वासिनः ।
तेषाम् अति यशा लोके रामः सत्य पराक्रमः ॥१-७७-२४॥
Ramasya shila vrittena sarvam vishaya vasinah
Tesham ati yasha loke ramah satya parakramah
77.25
स्वयम्भूः इव भूतानाम् बभूव गुणवत्तरः ।
रामः च सीतया सार्धम् विजहार बहून् ऋतून् ॥१-७७-२५॥
Svayambhuh iva bhutanam babhuva gunavattarah
Ramah cha sitaya sardham vijahara bahun ritun
77.26
मनस्वी तद् गतमानस्य तस्या हृदि समर्पितः ।
प्रिया तु सीता रामस्य दाराः पितृ कृता इति ॥१-७७-२६॥
Manasvi tad gatamanasya tasya hridi samarpitah
Priya tu sita ramasya darah pitri krita iti
77.27
गुणात् रूप गुणात् च अपि प्रीतिः भूयो अभिवर्धते ।
तस्याः च भर्ता द्विगुणम् हृदये परिवर्तते ॥१-७७-२७॥
Gunat rupa gunat cha api pritih bhuyo abhivardhate
Tasyah cha bharta dvigunam hridaye parivartate
77.28
अन्तर् गतम् अपि व्यक्तम् आख्याति हृदयम् हृदा ।
तस्य भूयो विशेषेण मैथिली जनक आत्मजा ।देवताभिः समा रूपे सीता श्रीः इव रूपिणी ॥१-७७-२८॥
Antar gatam api vyaktam akhyati hridayam hrida
Tasya bhuyo visheshena maithili janaka atmaja, devatabhih sama rupe sita shrih iva rupini
77.29
तया स राज ऋषि सुतो अभिकामयासमेयिवान् उत्तम राज कन्यया ।
अतीव रामः शुशुभे मुदा अन्वितोविभुः श्रिया विष्णुः इव अमर ईश्वरः ॥१-७७-२९॥
Taya sa raja rishi suto abhikamayasameyivan uttama raja kanyaya
Ativa ramah shushubhe muda anvitovibhuh shriya vishnuh iva amara ishvarah