UtshovSarga 74
74.1
अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् विश्वामित्रो महामुनिः ।
आपृष्ट्वा तौ च राजानौ जगाम उत्तर पर्वतम् ॥१-७४-१॥
Atha ratryam vyatitayam vishvamitro mahamunih
Aprishtva tau cha rajanau jagama uttara parvatam
74.2
विश्वामित्रो गते राजा वैदेहम् मिथिला अधिपम् ।
आपृष्ट्व इव जगाम आशु राजा दशरथः पुरीम् ॥१-७४-२॥
Vishvamitro gate raja vaideham mithila adhipam
Aprishtva iva jagama ashu raja dasharathah purim
74.3
अथ राजा विदेहानाम् ददौ कन्या धनम् बहु ।
गवाम् शत सहस्राणि बहूनि मिथिलेश्वरः ॥१-७४-३॥
Atha raja videhanam dadau kanya dhanam bahu
Gavam shata sahasrani bahuni mithileshvarah
74.4
कंबलानाम् च मुख्यानाम् क्षौमान् कोटि अंबराणि च ।
हस्ति अश्व रथ पादातम् दिव्य रूपम् स्वलंकृतम् ॥१-७४-४॥
Kambalanam cha mukhyanam kshauman koti ambarani cha
Hasti ashva ratha padatam divya rupam svalankritam
74.5
ददौ कन्या शतम् तासाम् दासी दासम् अनुत्तमम् ।
हिरण्यस्य सुवर्णस्य मुक्तानाम् विद्रुमस्य च ॥१-७४-५॥
Dadau kanya shatam tasam dasi dasam anuttamam
Hiranyasya suvarnasya muktanam vidrumasya cha
74.6
ददौ राजा सुसंहृष्टः कन्या धनम् अनुत्तमम् ।
दत्त्वा बहु विधम् राजा समनुज्ञाप्य पार्थिवम् ॥१-७४-६॥
Dadau raja susanhrishtah kanya dhanam anuttamam
Dattva bahu vidham raja samanugyapya parthivam
74.7
प्रविवेश स्व निलयम् मिथिलाम् मिथिलेश्वरः ।
राजा अपि अयोध्या अधिपतिः सह पुत्रैः महात्मभिः ॥१-७४-७॥
Pravivesha sva nilayam mithilam mithileshvarah
Raja api ayodhya adhipatih saha putraih mahatmabhih
74.8
ऋषीन् सर्वान् पुरस्कृत्य जगाम स बल अनुगः ।
गच्छंतम् तु नरव्याघ्रम् स ऋषि संघम् स राघवम् ॥१-७४-८॥
Rishin sarvan puraskritya jagama sa bala anugah
Gachchhantam tu naravyaghram sa rishi sangham sa raghavam
74.9
घोराः तु पक्षिणो वाचो व्याहरन्ति समंततः ।
भौमाः चैव मृगाः सर्वे गच्छन्ति स्म प्रदक्षिणम् ॥१-७४-९॥
Ghorah tu pakshino vacho vyaharanti samantatah
Bhaumah chaiva mrigah sarve gachchhanti sma pradakshinam
74.10
तान् दृष्ट्वा राज शार्दूलो वसिष्ठम् पर्यपृच्छत ।
असौम्याः पक्षिणो घोरा मृगाः च अपि प्रदक्षिणाः ॥१-७४-१०॥
Tan drishtva raja shardulo vasishtham paryaprichchhata
Asaumyah pakshino ghora mrigah cha api pradakshinah
74.11
किम् इदम् हृदय उत्कम्पि मनो मम विषीदति ।
राज्ञो दशरथस्य एतत् श्रुत्वा वाक्यम् महान् ऋषिः ॥१-७४-११॥
Kim idam hridaya utkampi mano mama vishidati
Ragyo dasharathasya etat shrutva vakyam mahan rishih
74.12
उवाच मधुराम् वाणीम् श्रूयताम् अस्य यत् फलम् ।
उपस्थितम् भयम् घोरम् दिव्यम् पक्षि मुखात् च्युतम् ॥१-७४-१२॥
Uvacha madhuram vanim shruyatam asya yat phalam
Upasthitam bhayam ghoram divyam pakshi mukhat chyutam
74.13
मृगाः प्रशमयन्ति एते संतापः त्यज्यताम् अयम् ।
तेषाम् संवदताम् तत्र वायुः प्रादुर् बभूव ह ॥१-७४-१३॥
Mrigah prashamayanti ete santapah tyajyatam ayam
Tesham sanvadatam tatra vayuh pradur babhuva ha
74.14
कम्पयन् मेदिनीम् सर्वाम् पातयन् च महान् द्रुमान् ।
तमसा संवृतः सूर्यः सर्वे न वेदिषुर् दिशः ॥१-७४-१४॥
Kampayan medinim sarvam patayan cha mahan druman
Tamasa sanvritah suryah sarve na vedishur dishah
74.15
भस्मना च आवृतम् सर्वम् सम्मूढम् इव तत् बलम् ।
वसिष्ठ ऋषयः च अन्ये राजा च ससुतः तदा ॥१-७४-१५॥
Bhasmana cha avritam sarvam sammudham iva tat balam
Vasishtha rishayah cha anye raja cha sasutah tada
74.16
स संज्ञा इव तत्र आसन् सर्वम् अन्यत् विचेतनम् ।
तस्मिन् तमसि घोरे तु भस्म छन्न इव सा चमूः ॥१-७४-१६॥
Sa sangya iva tatra asan sarvam anyat vichetanam
Tasmin tamasi ghore tu bhasma chhanna iva sa chamuh
74.17
ददर्श भीम संकाशम् जटा मण्डल धारिणम् ।
भार्गवम् जमदग्ने अयम् राजा राज विमर्दनम् ॥१-७४-१७॥
Dadarsha bhima sankasham jata mandala dharinam
Bhargavam jamadagne ayam raja raja vimardanam
74.18
कैलासम् इव दुर्धर्षम् काल अग्निम् इव दुःसहम् ।
ज्वलंतम् इव तेजोभिः दुर् निरीक्ष्यम् पृथक् जनैः ॥१-७४-१८॥
Kailasam iva durdharsham kala agnim iva duhsaham
Jvalantam iva tejobhih dur nirikshyam prithak janaih
74.19
स्कन्धे च आसज्य परशुम् धनुः विद्युत् गण उपमम् ।
प्रगृह्य शरम् उग्रम् च त्रि पुर घ्नम् यथा शिवम् ॥१-७४-१९॥
Skandhe cha asajya parashum dhanuh vidyut gana upamam
Pragrihya sharam ugram cha tri pura ghnam yatha shivam
74.20
तम् दृष्ट्वा भीम संकाशम् ज्वलंतम् इव पावकम् ।
वसिष्ठ प्रमुखा विप्रा जप होम परायणाः ॥१-७४-२०॥
Tam drishtva bhima sankasham jvalantam iva pavakam
Vasishtha pramukha vipra japa homa parayanah
74.21
संगता मुनयः सर्वे संजजल्पुः अथो मिथः ।
कच्चित् पितृ वध अमर्षी क्षत्रम् न उत्सादयिष्यति ॥१-७४-२१॥
Sangata munayah sarve sanjajalpuh atho mithah
Kachchit pitri vadha amarshi kshatram na utsadayishyati
74.22
पूर्वम् क्षत्र वधम् कृत्वा गत मन्युः गत ज्वरः ।
क्षत्रस्य उत्सादनम् भूयो न खलु अस्य चिकीर्षितम् ॥१-७४-२२॥
Purvam kshatra vadham kritva gata manyuh gata jvarah
Kshatrasya utsadanam bhuyo na khalu asya chikirshitam
74.23
एवम् उक्त्वा अर्घ्यम् आदाय भार्गवम् भीम दर्शनम् ।
ऋषयो राम राम इति मधुरम् वाक्यम् अब्रुवन् ॥१-७४-२३॥
Evam uktva arghyam adaya bhargavam bhima darshanam
Rishayo rama rama iti madhuram vakyam abruvan
74.24
प्रतिगृह्य तु ताम् पूजाम् ऋषि दत्ताम् प्रतापवान् ।
रामम् दाशरथिम् रामो जामदग्न्यो अभ्यभाषत ॥१-७४-२४॥
Pratigrihya tu tam pujam rishi dattam pratapavan
Ramam dasharathim ramo jamadagnyo abhyabhashata