UtshovSarga 38
38.1
ताम् कथाम् कौशिको रामे निवेद्य मधुर अक्षरम् ।
पुनः एव अपरम् वाक्यम् काकुत्स्थम् इदम् अब्रवीत् ॥१-३८-१॥
Tam katham kaushiko rame nivedya madhura aksharam
Punah eva aparam vakyam kakutstham idam abravit
38.2
अयोध्या अधिपतिः वीरः पूर्वम् आसीत् नराधिपः ।
सगरो नाम धर्मात्मा प्रजाकामः स च अप्रजः ॥१-३८-२॥
Ayodhya adhipatih virah purvam asit naradhipah
Sagaro nama dharmatma prajakamah sa cha aprajah
38.3
वैदर्भ दुहिता राम केशिनी नाम नामतः ।
ज्येष्ठा सगर पत्नी सा धर्मिष्ठा सत्य वादिनी ॥१-३८-३॥
Vaidarbha duhita rama keshini nama namatah
Jyeshtha sagara patni sa dharmishtha satya vadini
38.4
अरिष्ठनेमि दुहिता सुपर्ण भगिनी तु सा ।
द्वितीया सगरस्य आसीत् पत्नी सुमति संज्ञिता ॥१-३८-४॥
Arishthanemi duhita suparna bhagini tu sa
Dvitiya sagarasya asit patni sumati sangyita
38.5
ताभ्याम् सह महाराजा पत्नीभ्याम् तप्तवान् तपः ।
हिमवंतम् समासाद्य भृगु प्रस्रवणे गिरौ ॥१-३८-५॥
Tabhyam saha maharaja patnibhyam taptavan tapah
Himavantam samasadya bhrigu prasravane girau
38.6
अथ वर्ष शते पूर्णे तपसा आराधितो मुनिः ।
सगराय वरम् प्रादाद् भृगुः सत्यवताम् वरः ॥१-३८-६॥
Atha varsha shate purne tapasa aradhito munih
Sagaraya varam pradad bhriguh satyavatam varah
38.7
अपत्य लाभः सुमहान् भविष्यति तव अनघ ।
कीर्तिम् च अप्रतिमाम् लोके प्राप्स्यसे पुरुषर्षभ ॥१-३८-७॥
Apatya labhah sumahan bhavishyati tava anagha
Kirtim cha apratimam loke prapsyase purusharshabha
38.8
एका जनयिता तात पुत्रम् वंशकरम् तव ।
षष्टिम् पुत्र सहस्राणि अपरा जनयिष्यति ॥१-३८-८॥
Eka janayita tata putram vanshakaram tava
Shashtim putra sahasrani apara janayishyati
38.9
भाषमाणम् महात्मानम् राज पुत्र्यौ प्रसाद्य तम् ।
ऊचतुः परम प्रीते कृतांजलि पुटे तदा ॥१-३८-९॥
Bhashamanam mahatmanam raja putryau prasadya tam
Uchatuh parama prite kritanjali pute tada
38.10
एकः कस्याः सुतो ब्रह्मन् का बहून् जनयिष्यति ।
श्रोतुम् इच्छावहे ब्रह्मन् सत्यम् अस्तु वचः तव ॥१-३८-१०॥
Ekah kasyah suto brahman ka bahun janayishyati
Shrotum ichchhavahe brahman satyam astu vachah tava
38.11
तयोः तत् वचनम् श्रुत्वा भृगुः परमधार्मिकः ।
उवाच परमाम् वाणीम् स्वच्छन्दो अत्र विधीयताम् ॥१-३८-११॥
Tayoh tat vachanam shrutva bhriguh paramadharmikah
Uvacha paramam vanim svachchhando atra vidhiyatam
38.12
एको वंश करो वा अस्तु बहवो वा महाबलाः ।
कीर्तिमन्तो महोत्साहाः का वा कम् वरम् इच्छति ॥१-३८-१२॥
Eko vansha karo va astu bahavo va mahabalah
Kirtimanto mahotsahah ka va kam varam ichchhati
38.13
मुनेः तु वचनम् श्रुत्वा केशिनी रघुनंदन ।
पुत्रम् वंश करम् राम जग्राह नृप संनिधौ ॥१-३८-१३॥
Muneh tu vachanam shrutva keshini raghunandana
Putram vansha karam rama jagraha nripa sannidhau
38.14
षष्टिम् पुत्र सहस्राणि सुपर्ण भगिनी तदा ।
महोत्साहान् कीर्तिमतो जग्राह सुमतिः सुतान् ॥१-३८-१४॥
Shashtim putra sahasrani suparna bhagini tada
Mahotsahan kirtimato jagraha sumatih sutan
38.15
प्रदक्षिणम् ऋषिम् कृत्वा शिरसा अभिप्रणम्य च ।
जगाम स्व पुरम् राजा सभार्या रघु नन्दन ॥१-३८-१५॥
Pradakshinam rishim kritva shirasa abhipranamya cha
Jagama sva puram raja sabharya raghu nandana
38.16
अथ काले गते तस्मिन् ज्येष्ठा पुत्रम् व्यजायत ।
असमंज इति ख्यातम् केशिनी सगरात्मजम् ॥१-३८-१६॥
Atha kale gate tasmin jyeshtha putram vyajayata
Asamanja iti khyatam keshini sagaratmajam
38.17
सुमतिः तु नरव्याघ्र गर्भ तुंबम् व्यजायत ।
षष्टिः पुत्र सहस्राणि तुंब भेदात् विनिःसृताः ॥१-३८-१७॥
Sumatih tu naravyaghra garbha tumbam vyajayata
Shashtih putra sahasrani tumba bhedat vinihsritah
38.18
घृत पूर्णेषु कुंभेषु धात्र्यः तान् समवर्धयन् ।
कालेन महता सर्वे यौवनम् प्रतिपेदिरे ॥१-३८-१८॥
Ghrita purneshu kumbheshu dhatryah tan samavardhayan
Kalena mahata sarve yauvanam pratipedire
38.19
अथ दीर्घेण कालेन रूप यौवनशालिनः ।
षष्टिः पुत्र सहस्राणि सगरस्य अभवन् तदा ॥१-३८-१९॥
Atha dirghena kalena rupa yauvanashalinah
Shashtih putra sahasrani sagarasya abhavan tada
38.20
स च ज्येष्ठो नरश्रेष्ठ सगरस्य आत्म संभवः ।
बालान् गृहीत्वा तु जले सरय्वा रघुनंदन ॥१-३८-२०॥
Sa cha jyeshtho narashreshtha sagarasya atma sambhavah
Balan grihitva tu jale sarayva raghunandana
38.21
प्रक्षिप्य प्रहसन् नित्यम् मज्जतस् तान् निरीक्ष्य वै ।
एवम् पाप समाचारः सज्जन प्रतिबाधकः ॥१-३८-२१॥
Prakshipya prahasan nityam majjatas tan nirikshya vai
Evam papa samacharah sajjana pratibadhakah
38.22
पौराणाम् अहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात् ।
तस्य पुत्रो अंशुमान् नाम असमंजस्य वीर्यवान् ॥१-३८-२२॥
Pauranam ahite yuktah pitra nirvasitah purat
Tasya putro anshuman nama asamanjasya viryavan
38.23
सम्मतः सर्व लोकस्य सर्वस्य अपि प्रियम् वदः ।
ततः कालेन महता मतिः समभिजायत ॥१-३८-२३॥
Sammatah sarva lokasya sarvasya api priyam vadah
Tatah kalena mahata matih samabhijayata
38.24
सगरस्य नरश्रेष्ठ यजेयम् इति निश्चिता ।
स कृत्वा निश्चयम् राजा स उपाध्याय गणः तदा ।यज्ञ कर्मणि वेदज्ञो यष्टुम् समुपचक्रमे ॥१-३८-२४॥
Sagarasya narashreshtha yajeyam iti nishchita
Sa kritva nishchayam raja sa upadhyaya ganah tada, yagya karmani vedagyo yashtum samupachakrame