UtshovSarga 29
29.1
अथ तस्य अप्रमेयस्य वचनम् परिपृच्छतः ।
विश्वामित्रो महातेजा व्याख्यातुम् उपचक्रमे ॥१-२९-१॥
Atha tasya aprameyasya vachanam pariprichchhatah
Vishvamitro mahateja vyakhyatum upachakrame
29.2
इह राम महाबाहो विष्णुर् देव नमस्कृत ।
वर्षाणि सुबहूनि इह तथा युग शतानि च ॥१-२९-२॥
Iha rama mahabaho vishnur deva namaskrita
Varshani subahuni iha tatha yuga shatani cha
29.3
तपः चरण योगार्थम् उवास सु महातपाः ।
एष पूर्व आश्रमो राम वामनस्य महात्मनः ॥१-२९-३॥
Tapah charana yogartham uvasa su mahatapah
Esha purva ashramo rama vamanasya mahatmanah
29.4
सिद्ध आश्रम इति ख्यातः सिद्धो हि अत्र महातपाः ।
एतस्मिन् एव काले तु राजा वैरोचनिर् बलिः ॥१-२९-४॥
Siddha ashrama iti khyatah siddho hi atra mahatapah
Etasmin eva kale tu raja vairochanir balih
29.5
निर्जित्य दैवत गणान् स इन्द्रान् स मरुद् गणान् ।
कारयामास तद् राज्यम् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥१-२९-५॥
Nirjitya daivata ganan sa indran sa marud ganan
Karayamasa tad rajyam trishu lokeshu vishrutah
29.6
यज्ञम् चकार सुमहान् असुरेन्द्रो महाबलः ।
बलेः तु यजमानस्य देवाः साग्नि पुरोगमाः ।समागम्य स्वयम् चैव विष्णुम् ऊचुः इह आश्रमे ॥१-२९-६॥
Yagyam chakara sumahan asurendro mahabalah
Baleh tu yajamanasya devah sagni purogamah, samagamya svayam chaiva vishnum uchuh iha ashrame
29.7
बलिः वैरोचनिः विष्णो यजते यज्ञम् उत्तमम् ।
असमाप्त व्रते तस्मिन् स्व कार्यम् अभिपद्यताम् ॥१-२९-७॥
Balih vairochanih vishno yajate yagyam uttamam
Asamapta vrate tasmin sva karyam abhipadyatam
29.8
ये च एनम् अभिवर्तन्ते याचितार इतः ततः ।
यत् च यत्र यथावत् च सर्वम् तेभ्यः प्रयच्छति ॥१-२९-८॥
Ye cha enam abhivartante yachitara itah tatah
Yat cha yatra yathavat cha sarvam tebhyah prayachchhati
29.9
स त्वम् सुर हितार्थाय माया योगम् उपाश्रितः ।
वामनत्वम् गतो विष्णो कुरु कल्याणम् उत्तमम् ॥१-२९-९॥
Sa tvam sura hitarthaya maya yogam upashritah
Vamanatvam gato vishno kuru kalyanam uttamam
29.10
एतस्मिन् अनन्तरे राम काश्यपो अग्नि सम प्रभः ।
अदित्या सहितः राम दीप्यमान इव ओजसा ॥१-२९-१०॥
Etasmin anantare rama kashyapo agni sama prabhah
Aditya sahitah rama dipyamana iva ojasa
29.11
देवी सहायो भगवन् दिव्यम् वर्ष सहस्रकम् ।
व्रतम् समाप्य वरदम् तुष्टाव मधुसूदनम् ॥१-२९-११॥
Devi sahayo bhagavan divyam varsha sahasrakam
Vratam samapya varadam tushtava madhusudanam
29.12
तपोमयम् तपोराशिम् तपोमूर्तिम् तपात्मकम् ।
तपसा त्वाम् सुतप्तेन पश्यामि पुरोषोत्तमम् ॥१-२९-१२॥
Tapomayam taporashim tapomurtim tapatmakam
Tapasa tvam sutaptena pashyami puroshottamam
29.13
शरीरे तव पश्यामि जगत् सर्वम् इदम् प्रभो ।
त्वम् अनादिः अनिर्देश्यः त्वाम् अहम् शरणम् गतः ॥१-२९-१३॥
Sharire tava pashyami jagat sarvam idam prabho
Tvam anadih anirdeshyah tvam aham sharanam gatah
29.14
तम् उवाच हरिः प्रीतः कश्यपम् धूत कल्मषम् ।
वरम् वरय भद्रम् ते वर अर्हः असि मतो मम ॥१-२९-१४॥
Tam uvacha harih pritah kashyapam dhuta kalmasham
Varam varaya bhadram te vara arhah asi mato mama
29.15
तत् श्रुत्वा वचनम् तस्य मारीचः कश्यपो अब्रवीत् ।
अदित्या देवतानाम् च मम च एव अनुयाचितम् ॥१-२९-१५॥
Tat shrutva vachanam tasya marichah kashyapo abravit
Aditya devatanam cha mama cha eva anuyachitam
29.16
वरम् वरद सुप्रीतो दातुम् अर्हसि सुव्रत ।
पुत्रत्वम् गच्छ भगवन् अदित्या मम च अनघ ॥१-२९-१६॥
Varam varada suprito datum arhasi suvrata
Putratvam gachchha bhagavan aditya mama cha anagha
29.17
भ्राता भव यवीयान् त्वम् शक्रस्य असुरसूदन ।
शोक आर्तानाम् तु देवानाम् साहाय्यम् कर्तुम् अर्हसि ॥१-२९-१७॥
Bhrata bhava yaviyan tvam shakrasya asurasudana
Shoka artanam tu devanam sahayyam kartum arhasi
29.18
अयम् सिद्ध आश्रमो नाम प्रसादात् ते भविष्यति ।
सिद्धे कर्मणि देवेश उत्तिष्ठ भगवन् इतः ॥१-२९-१८॥
Ayam siddha ashramo nama prasadat te bhavishyati
Siddhe karmani devesha uttishtha bhagavan itah
29.19
अथ विष्णुर् महातेजाअ आदित्याम् समजायत ।
वामनम् रूपम् आस्थाय वैरोचनिम् उपागमत् ॥१-२९-१९॥
Atha vishnur mahatejaa adityam samajayata
Vamanam rupam asthaya vairochanim upagamat
29.20
त्रीन् पादान् अथ भिक्षित्वा प्रतिगृह्य च मेदिनीम् ।
आक्रम्य लोकान् लोकार्थो सर्व लोक हिते रतः ॥१-२९-२०॥
Trin padan atha bhikshitva pratigrihya cha medinim
Akramya lokan lokartho sarva loka hite ratah
29.21
महेन्द्राय पुनः प्रादात् नियम्य बलिम् ओजसा ।
त्रैलोक्यम् स महातेजाः चक्रे शक्र वशम् पुनः ॥१-२९-२१॥
Mahendraya punah pradat niyamya balim ojasa
Trailokyam sa mahatejah chakre shakra vasham punah
29.22
तेन एव पूर्वम् आक्रान्त आश्रमः श्रम नाशनः ।
मया अपि भक्त्या तस्य एव वामनस्य उपभुज्यते ॥१-२९-२२॥
Tena eva purvam akranta ashramah shrama nashanah
Maya api bhaktya tasya eva vamanasya upabhujyate
29.23
एनम् आश्रमम् आयान्ति राक्षसा विघ्न कारिणः ।
अत्र ते पुरुषव्याघ्र हन्तव्या दुष्ट चारिणः ॥१-२९-२३॥
Enam ashramam ayanti rakshasa vighna karinah
Atra te purushavyaghra hantavya dushta charinah
29.24
अद्य गच्छामहे राम सिद्धाश्रमम् अनुत्तमम् ।
तत् आश्रम पदम् तात तव अपि एतद् यथा मम ॥१-२९-२४॥
Adya gachchhamahe rama siddhashramam anuttamam
Tat ashrama padam tata tava api etad yatha mama
29.25
इति उक्त्वा परम प्रीतो गृह्य रामम् स लक्ष्मणम् ।
प्रविशन् आश्रम पदम् व्यरोचत महामुनिः ।शशी इव गत नीहारः पुनर्वसु समन्वितः ॥१-२९-२५॥
Iti uktva parama prito grihya ramam sa lakshmanam
Pravishan ashrama padam vyarochata mahamunih, shashi iva gata niharah punarvasu samanvitah
29.26
तम् दृष्ट्वा मुनयः सर्वे सिद्धाश्रम निवासिनः ।
उत्पत्योत्पत्य सहसा विश्वामित्रम् अपूजयन् ॥१-२९-२६॥
Tam drishtva munayah sarve siddhashrama nivasinah
Utpatyotpatya sahasa vishvamitram apujayan
29.27
यथा अर्हम् चक्रिरे पूजाम् विश्वामित्राय धीमते ।
तथैव राज पुत्राभ्याम् अकुर्वन् अतिथि क्रियाम् ॥१-२९-२७॥
Yatha arham chakrire pujam vishvamitraya dhimate
Tathaiva raja putrabhyam akurvan atithi kriyam
29.28
मुहूर्तम् अथ विश्रान्तौ राज पुत्रौ अरिन्दमौ ।
प्रांजली मुनि शार्दूलम् ऊचतू रघुनंदनौ ॥१-२९-२८॥
Muhurtam atha vishrantau raja putrau arindamau
Pranjali muni shardulam uchatu raghunandanau
29.29
अद्य एव दीक्षाम् प्रविश भद्रम् ते मुनिपुंगव ।
सिद्धाश्रमो अयम् सिद्धः स्यात् सत्यम् अस्तु वचः तव ॥१-२९-२९॥
Adya eva diksham pravisha bhadram te munipungava
Siddhashramo ayam siddhah syat satyam astu vachah tava
29.30
एवम् उक्तो महातेजा विश्वामित्रो महानृषिः ।
प्रविवेश तदा दीक्षाम् नियतो नियतेन्द्रियः ॥१-२९-३०॥
Evam ukto mahateja vishvamitro mahanrishih
Pravivesha tada diksham niyato niyatendriyah
29.31
कुमारौ एव ताम् रात्रिम् उषित्वा सुसमाहितौ ।
प्रभात काले च उत्थाय पूर्वाम् संध्याम् उपास्य च ॥१-२९-३१॥
Kumarau eva tam ratrim ushitva susamahitau
Prabhata kale cha utthaya purvam sandhyam upasya cha
29.32
प्रशुची परम् जाप्यम् समाप्य नियमेन च ।
हुत अग्निहोत्रम् आसीनम् विश्वमित्रम् अवन्दताम् ॥१-२९-३२॥
Prashuchi param japyam samapya niyamena cha
Huta agnihotram asinam vishvamitram avandatam