UtshovSarga 26
26.1
मुनेर् वचनम् अक्लीबम् श्रुत्वा नरवरात्मजः ।
राघवः प्राञ्जलिः भूत्वा प्रत्युवाच दृढव्रतः ॥१-२६-१॥
Muner vachanam aklibam shrutva naravaratmajah
Raghavah pranjalih bhutva pratyuvacha dridhavratah
26.2
पितुर् वचन निर्देशात् पितुर् वचन गौरवात् ।
वचनम् कौशिकस्य इति कर्तव्यम् अविशङ्कया ॥१-२६-२॥
Pitur vachana nirdeshat pitur vachana gauravat
Vachanam kaushikasya iti kartavyam avishankaya
26.3
अनुशिष्टो अस्मि अयोध्यायाम् गुरु मध्ये महात्मना ।
पित्रा दशरथेन अहम् न अवज्ञेयम् च तद् वचः ॥१-२६-३॥
Anushishto asmi ayodhyayam guru madhye mahatmana
Pitra dasharathena aham na avagyeyam cha tad vachah
26.4
सोऽहम् पितुर्वचः श्रुत्वा शासनाद् ब्रह्म वादिनः ।
करिष्यामि न संदेहः ताटका वधम् उत्तमम् ॥१-२६-४॥
Soham piturvachah shrutva shasanad brahma vadinah
Karishyami na sandehah tataka vadham uttamam
26.5
गो ब्राह्मण हितार्थाय देशस्य च हिताय च ।
तव चैव अप्रमेयस्य वचनम् कर्तुम् उद्यतः ॥१-२६-५॥
Go brahmana hitarthaya deshasya cha hitaya cha
Tava chaiva aprameyasya vachanam kartum udyatah
26.6
एवम् उक्त्वा धनुर्मध्ये बध्वा मुष्टिम् अरिन्दमः ।
ज्या घोषम् अकरोत् तीव्रम् दिशः शब्देन नादयन् ॥१-२६-६॥
Evam uktva dhanurmadhye badhva mushtim arindamah
Jya ghosham akarot tivram dishah shabdena nadayan
26.7
तेन शब्देन वित्रस्ताः ताटका वन वासिनः ।
ताटका च सुसंक्रुद्धा तेन शब्देन मोहिता ॥१-२६-७॥
Tena shabdena vitrastah tataka vana vasinah
Tataka cha susankruddha tena shabdena mohita
26.8
तम् शब्दम् अभिनिध्याय राक्षसी क्रोध मूर्चिता ।
श्रुत्वा च अभ्यद्रवत् क्रुद्धा यत्र शब्दो विनिस्सृतः ॥१-२६-८॥
Tam shabdam abhinidhyaya rakshasi krodha murchita
Shrutva cha abhyadravat kruddha yatra shabdo vinissritah
26.9
ताम् दृष्ट्वा राघवः क्रुद्धाम् विकृताम् विकृत आननाम् ।
प्रमाणेन अति वृद्धाम् च लक्ष्मणम् सोऽभ्यभाषत ॥१-२६-९॥
Tam drishtva raghavah kruddham vikritam vikrita ananam
Pramanena ati vriddham cha lakshmanam sobhyabhashata
26.10
पश्य लक्ष्मण यक्षिण्या भैरवम् दारुणम् वपुः ।
भिद्येरन् दर्शनात् अस्या भीरूणाम् हृदयानि च ॥१-२६-१०॥
Pashya lakshmana yakshinya bhairavam darunam vapuh
Bhidyeran darshanat asya bhirunam hridayani cha
26.11
एताम् पश्य दुराधर्षाम् माया बल समन्विताम् ।
विनिवृत्ताम् करोमि अद्य हृत कर्णाग्र नासिकाम् ॥१-२६-११॥
Etam pashya duradharsham maya bala samanvitam
Vinivrittam karomi adya hrita karnagra nasikam
26.12
न हि एनाम् उत्सहे हन्तुम् स्त्री स्वभावेन रक्षिताम् ।
वीर्यम् च अस्या गतिम् च एव हन्यताम् इति मे मतिः ॥१-२६-१२॥
Na hi enam utsahe hantum stri svabhavena rakshitam
Viryam cha asya gatim cha eva hanyatam iti me matih
26.13
एवम् ब्रुवाणे रामे तु ताटका क्रोध मूर्छिता ।
उद्यम्य बाहूम् गर्जन्ती रामम् एव अभ्यधावत ॥१-२६-१३॥
Evam bruvane rame tu tataka krodha murchhita
Udyamya bahum garjanti ramam eva abhyadhavata
26.14
विश्वामित्रस्तु ब्रह्मर्षिः हुंकारेणा अभिभर्त्स्य ताम् ।
स्वस्ति राघवयोः अस्तु जयम् च एव अभ्यभाषत ॥१-२६-१४॥
Vishvamitrastu brahmarshih hunkarena abhibhartsya tam
Svasti raghavayoh astu jayam cha eva abhyabhashata
26.15
उद् धुन्वाना रजो घोरम् ताटका राघवौ उभौ ।
रजो मेघेन महता मुहूर्तम् सा व्यमोहयत् ॥१-२६-१५॥
Ud dhunvana rajo ghoram tataka raghavau ubhau
Rajo meghena mahata muhurtam sa vyamohayat
26.16
ततो मायाम् समास्थाय शिला वर्षेण राघवौ ।
अवाकिरत् सुमहता ततः चुक्रोध राघवः ॥१-२६-१६॥
Tato mayam samasthaya shila varshena raghavau
Avakirat sumahata tatah chukrodha raghavah
26.17
शिला वर्षम् महत् तस्याः शर वर्षेण राघवः ।
प्रतिवार्यो अपधावन्त्याः करौ चिच्छेद पत्रिभिः ॥१-२६-१७॥
Shila varsham mahat tasyah shara varshena raghavah
Prativaryo apadhavantyah karau chichchheda patribhih
26.18
ततः च्छिन्न भुजाम् श्रान्ताम् अभ्याशे परिगर्जतीम् ।
सौमित्रिः अकरोत् क्रोधात् हृत कर्णाग्र नासिकाम् ॥१-२६-१८॥
Tatah chchhinna bhujam shrantam abhyashe parigarjatim
Saumitrih akarot krodhat hrita karnagra nasikam
26.19
काम रूपधरा सा तु कृत्वा रूपाणि अनेकशः ।
अन्तर्धानम् गता यक्षी मोहयन्ति स्व मायया ॥१-२६-१९॥
Kama rupadhara sa tu kritva rupani anekashah
Antardhanam gata yakshi mohayanti sva mayaya
26.20
अश्म वर्षम् विमुंचन्ती भैरवम् विचचार सा।
ततः तौ अश्म वर्षेण कीर्यमाणौ समन्ततः ॥१-२६-२०॥
Ashma varsham vimunchanti bhairavam vichachara sa
Tatah tau ashma varshena kiryamanau samantatah
26.21
दृष्ट्वा गाधि सुतः श्रीईमान् इदम् वचनम् अब्रवीत् ।
अलम् ते घृणया राम पापा एषा दुष्ट चारिणी ॥१-२६-२१॥
Drishtva gadhi sutah shriiman idam vachanam abravit
Alam te ghrinaya rama papa esha dushta charini
26.22
यज्ञ विघ्न करी यक्षी पुरा वर्धेत मायया ।
वध्यताम् तावत् एव एषा पुरा संध्या प्रवर्तते ॥१-२६-२२॥
Yagya vighna kari yakshi pura vardheta mayaya
Vadhyatam tavat eva esha pura sandhya pravartate
26.23
रक्षांसि संध्या काले तु दुर्धर्षाणि भवन्ति हि ।
इति उक्तः स तु ताम् यक्षीम् अश्म वृष्ट्या अभिवर्षणीम् ॥१-२६-२३॥
Rakshansi sandhya kale tu durdharshani bhavanti hi
Iti uktah sa tu tam yakshim ashma vrishtya abhivarshanim
26.24
दर्शयन् शब्द वेधित्वम् ताम् रुरोध स सायकैः ।
सा रुद्धा बाण जालेन माया बल समन्विता ॥१-२६-२४॥
Darshayan shabda vedhitvam tam rurodha sa sayakaih
Sa ruddha bana jalena maya bala samanvita
26.25
अभि दुद्राव काकुत्स्थम् लक्षमणम् च विनेषुदी।
ताम् आपतन्तीम् वेगेन विक्रान्ताम् अशनीम् इव ॥१-२६-२५॥
Abhi dudrava kakutstham lakshamanam cha vineshudi
Tam apatantim vegena vikrantam ashanim iva
26.26
शरेण उरसि विव्याध सा पपात ममार च ।
ताम् हताम् भीम संकाशाम् दृष्ट्वा सुरपतिः तदा ॥१-२६-२६॥
Sharena urasi vivyadha sa papata mamara cha
Tam hatam bhima sankasham drishtva surapatih tada
26.27
साधु साध्विति काकुत्स्थम् सुराः च अपि अभिपूजयन् ।
उवाच परम प्रीतः सहस्राक्षः पुरन्दरः ॥१-२६-२७॥
Sadhu sadhviti kakutstham surah cha api abhipujayan
Uvacha parama pritah sahasrakshah purandarah
26.28
सुराः च सर्वे संहृष्टा विश्वामित्रम् अथ अब्रुवन् ।
मुने कौशिक भद्रम् ते सह इन्द्राः सर्वे मरुद् गणाः ॥१-२६-२८॥
Surah cha sarve sanhrishta vishvamitram atha abruvan
Mune kaushika bhadram te saha indrah sarve marud ganah
26.29
तोषिताः कर्मणा अनेन स्नेहम् दर्शय राघवे ।
प्रजापतेः कृशाश्वस्य पुत्रान् सत्य पराक्रमान् ॥१-२६-२९॥
Toshitah karmana anena sneham darshaya raghave
Prajapateh krishashvasya putran satya parakraman
26.30
तपो बल भृतो ब्रह्मन् राघवाय निवेदय ।
पात्रभूतः च ते ब्रह्मन् तव अनुगमने रतः ॥१-२६-३०॥
Tapo bala bhrito brahman raghavaya nivedaya
Patrabhutah cha te brahman tava anugamane ratah
26.31
कर्तव्यम् सुमहत् कर्म सुराणाम् राज सूनुना ।
एवम् उक्त्वा सुराः सर्वे जग्मुर् हृष्टा विहायसम् ॥१-२६-३१॥
Kartavyam sumahat karma suranam raja sununa
Evam uktva surah sarve jagmur hrishta vihayasam
26.32
विश्वामित्रम् पूजयन् ततः संध्या प्रवर्तते ।
ततो मुनिवरः प्रीतः ताटका वध तोषितः ॥१-२६-३२॥
Vishvamitram pujayan tatah sandhya pravartate
Tato munivarah pritah tataka vadha toshitah
26.33
मूर्ध्नि रामम् उपाघ्राय इदम् वचनम् अब्रवीत् ।
इह अद्य रजनीम् राम वसाम शुभ दर्शन ॥१-२६-३३॥
Murdhni ramam upaghraya idam vachanam abravit
Iha adya rajanim rama vasama shubha darshana
26.34
श्वः प्रभाते गमिष्यामः तद् आश्रम पदम् मम ।
विश्वामित्रः वचः श्रुत्वा हृष्टो दशरधात्मजः ॥१-२६-३४॥
Shvah prabhate gamishyamah tad ashrama padam mama
Vishvamitrah vachah shrutva hrishto dasharadhatmajah
26.35
उवास रजनीम् तत्र ताटकाया वने सुखम् ।
मुक्त शापम् वनम् तत् च तस्मिन् एव तत् आहनि ।रमणीयम् विबभ्राज यथा चैत्र रथम् वनम् ॥१-२६-३५॥
Uvasa rajanim tatra tatakaya vane sukham
Mukta shapam vanam tat cha tasmin eva tat ahani, ramaniyam vibabhraja yatha chaitra ratham vanam
26.36
निहत्य ताम् यक्ष सुताम् स रामःप्रशस्यमानः सुर सिद्ध सन्घैः ।
उवास तस्मिन् मुनिना सह एवप्रभात वेलाम् प्रति बोध्यमानः ॥१-२६-३६॥
Nihatya tam yaksha sutam sa ramahprashasyamanah sura siddha sanghaih
Uvasa tasmin munina saha evaprabhata velam prati bodhyamanah