UtshovSarga 24
24.1
ततः प्रभाते विमले कृत आह्निकम् अरिन्दमौ ।
विश्वामित्रम् पुरस्कृत्य नद्याः तीरम् उपागतौ ॥१-२४-१॥
Tatah prabhate vimale krita ahnikam arindamau
Vishvamitram puraskritya nadyah tiram upagatau
24.2
ते च सर्वे महात्मानो मुनयः संश्रित व्रताः ।
उपस्थाप्य शुभाम् नावम् विश्वामित्रम् अथ अब्रुवन् ॥१-२४-२॥
Te cha sarve mahatmano munayah sanshrita vratah
Upasthapya shubham navam vishvamitram atha abruvan
24.3
आरोहतु भवान् नावम् राजपुत्र पुरस्कृतः ।
अरिष्टम् गच्छ पन्थानम् मा भूत् काल विपर्ययः ॥१-२४-३॥
Arohatu bhavan navam rajaputra puraskritah
Arishtam gachchha panthanam ma bhut kala viparyayah
24.4
विश्वामित्रः तथा इति उक्त्वा तान् ऋषीन् प्रतिपूज्य च ।
ततार सहितः ताभ्याम् सरितम् सागरम् गमाम् ॥१-२४-४॥
Vishvamitrah tatha iti uktva tan rishin pratipujya cha
Tatara sahitah tabhyam saritam sagaram gamam
24.5
तत्र शुश्राव वै शब्दम् तोय संरम्भ वर्धितम् ।
मध्यम् आगम्य तोयस्य तस्य शब्दस्य निश्चयम् ॥१-२४-५॥
Tatra shushrava vai shabdam toya sanrambha vardhitam
Madhyam agamya toyasya tasya shabdasya nishchayam
24.6
ज्ञातु कामो महातेजा सह रामः कनीयसा ।
अथ रामः सरिन् मध्ये पप्रच्छ मुनि पुङ्गवम् ॥१-२४-६॥
Gyatu kamo mahateja saha ramah kaniyasa
Atha ramah sarin madhye paprachchha muni pungavam
24.7
वारिणो भिद्यमानस्य किम् अयम् तुमुलो ध्वनिः ।
राघवस्य वचः श्रुत्वा कौतूहल समन्वितम् ॥१-२४-७॥
Varino bhidyamanasya kim ayam tumulo dhvanih
Raghavasya vachah shrutva kautuhala samanvitam
24.8
कथयामास धर्मात्मा तस्य शब्दस्य निश्चयम् ।
कैलास पर्वते राम मनसा निर्मितम् परम् ॥१-२४-८॥
Kathayamasa dharmatma tasya shabdasya nishchayam
Kailasa parvate rama manasa nirmitam param
24.9
ब्रह्मणा नरशार्दूल तेन इदम् मानसम् सरः ।
तस्मात् सुस्राव सरसः सा अयोध्याम् उपगूहते ॥१-२४-९॥
Brahmana narashardula tena idam manasam sarah
Tasmat susrava sarasah sa ayodhyam upaguhate
24.10
सरः प्रवृत्ता सरयूः पुण्या ब्रह्म सरः च्युता ।
तस्य अयम् अतुलः शब्दो जाह्नवीम् अभिवर्तते ॥१-२४-१०॥
Sarah pravritta sarayuh punya brahma sarah chyuta
Tasya ayam atulah shabdo jahnavim abhivartate
24.11
वारि संक्षोभजो राम प्रणामम् नियतः कुरु ।
ताभ्याम् तु तावुभौ कृत्वा प्रणामम् अतिधार्मिकौ ॥१-२४-११॥
Vari sankshobhajo rama pranamam niyatah kuru
Tabhyam tu tavubhau kritva pranamam atidharmikau
24.12
तीरम् दक्षिणम् आसाद्य जग्मतुर् लघु विक्रमौ ।
स वनम् घोर संकाशम् दृष्ट्वा नरवरात्मजः ॥१-२४-१२॥
Tiram dakshinam asadya jagmatur laghu vikramau
Sa vanam ghora sankasham drishtva naravaratmajah
24.13
अविप्रहतम् ऐक्ष्वाकः पप्रच्छ मुनि पुंगवम् ।
अहो वनम् इदम् दुर्गम् झिल्लिका गण संयुतम् ॥१-२४-१३॥
Aviprahatam aikshvakah paprachchha muni pungavam
Aho vanam idam durgam jhillika gana sanyutam
24.14
भैरवैः श्वापदैः कीर्णम् शकुनैः दारुण आरवैः ।
नाना प्रकारैः शकुनैः वाश्यद्भिः भैरव स्वनैः ॥१-२४-१४॥
Bhairavaih shvapadaih kirnam shakunaih daruna aravaih
Nana prakaraih shakunaih vashyadbhih bhairava svanaih
24.15
सिंह व्याघ्र वराहैः च वारणैः च अपि शोभितम् ।
धव अश्वकर्ण ककुभैः बिल्व तिन्दुक पाटलैः ॥१-२४-१५॥
Sinha vyaghra varahaih cha varanaih cha api shobhitam
Dhava ashvakarna kakubhaih bilva tinduka patalaih
24.16
संकीर्णम् बदरीभिः च किम् नु एतत् दारुणम् वनम् ।
तम् उवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ॥१-२४-१६॥
Sankirnam badaribhih cha kim nu etat darunam vanam
Tam uvacha mahateja vishvamitro mahamunih
24.17
श्रूयताम् वत्स काकुत्स्थ यस्य एतत् दारुणम् वनम् ।
एतौ जनपदौ स्फीतौ पूर्वम् आस्ताम् नरोउत्तम ॥१-२४-१७॥
Shruyatam vatsa kakutstha yasya etat darunam vanam
Etau janapadau sphitau purvam astam narouttama
24.18
मलदाः च करूषाः च देव निर्माण निर्मितौ ।
पुरा वृत्र वधे राम मलेन समभिप्लुतम् ॥१-२४-१८॥
Maladah cha karushah cha deva nirmana nirmitau
Pura vritra vadhe rama malena samabhiplutam
24.19
क्षुधा चैव सहस्राक्षम् ब्रह्म हत्या सम् आविशत् ।
तम् इन्द्रम् मलिनम् देवा ऋषयः च तपोधनाः ॥१-२४-१९॥
Kshudha chaiva sahasraksham brahma hatya sam avishat
Tam indram malinam deva rishayah cha tapodhanah
24.20
कलशैः स्नापयामासुः मलम् च अस्य प्रमोचयन् ।
इह भूम्याम् मलम् दत्त्वा देवाः कारुषम् एव च ॥१-२४-२०॥
Kalashaih snapayamasuh malam cha asya pramochayan
Iha bhumyam malam dattva devah karusham eva cha
24.21
शरीरजम् महेन्द्रस्य ततो हर्षम् प्रपेदिरे ।
निर्मलो निष्करूषः च शुद्ध इन्द्रो यथा अभवत् ॥१-२४-२१॥
Sharirajam mahendrasya tato harsham prapedire
Nirmalo nishkarushah cha shuddha indro yatha abhavat
24.22
ततो देशस्य सुप्रीतो वरम् प्रादाद् अनुत्तमम् ।
इमौ जनपदौ स्फीतौ ख्यातिम् लोके गमिष्यतः ॥१-२४-२२॥
Tato deshasya suprito varam pradad anuttamam
Imau janapadau sphitau khyatim loke gamishyatah
24.23
मलदाः च करूषाः च मम अंग मल धारिणौ ।
साधु साधु इति तम् देवाः पाकशासनम् अब्रुवन् ॥१-२४-२३॥
Maladah cha karushah cha mama anga mala dharinau
Sadhu sadhu iti tam devah pakashasanam abruvan
24.24
देशस्य पूजाम् ताम् दृष्ट्वा कृताम् शक्रेण धीमता ।
एतौ जनपदौ स्फीतौ दीर्घ कालम् अरिन्दम ॥१-२४-२४॥
Deshasya pujam tam drishtva kritam shakrena dhimata
Etau janapadau sphitau dirgha kalam arindama
24.25
मलदाः च करूषाः च मुदिता धन धान्यतः ।
कस्य चित् अथ कालस्य यक्षी काम रूपिणी ॥१-२४-२५॥
Maladah cha karushah cha mudita dhana dhanyatah
Kasya chit atha kalasya yakshi kama rupini
24.26
बलम् नाग सहस्रस्य धारयन्ती तदा हि आभूत् ।
ताटका नाम भद्रम् ते भार्या सुन्दस्य धीमतः ॥१-२४-२६॥
Balam naga sahasrasya dharayanti tada hi abhut
Tataka nama bhadram te bharya sundasya dhimatah
24.27
मारीचो राक्षसः पुत्रो यस्याः शक्र पराक्रमः ।
वृत्त बाहुर् महा शीर्षो विपुला अस्य तनुर् महान् ॥१-२४-२७॥
Maricho rakshasah putro yasyah shakra parakramah
Vritta bahur maha shirsho vipula asya tanur mahan
24.28
राक्षसो भैरव आकारो नित्यम् त्रासयते प्रजाः ।
इमौ जनपदौ नित्यम् विनाशयति राघव ॥१-२४-२८॥
Rakshaso bhairava akaro nityam trasayate prajah
Imau janapadau nityam vinashayati raghava
24.29
मलदांश्च करूषांश्च ताटका दुष्ट चारिणी ।
सा इयम् पन्थानम् आवृत्य वसति अध्यर्ध योजने ॥१-२४-२९॥
Maladanshcha karushanshcha tataka dushta charini
Sa iyam panthanam avritya vasati adhyardha yojane
24.30
अत एव च गन्तव्यम् ताटकाया वनम् यतः ।
स्व बाहु बलम् आश्रित्य जहि इमाम् दुष्ट चारिणीम् ॥१-२४-३०॥
Ata eva cha gantavyam tatakaya vanam yatah
Sva bahu balam ashritya jahi imam dushta charinim
24.31
मत् नियोगात् इमम् देशम् कुरु निष्कण्टकम् पुनः ।
न हि कश्चित् इमम् देशम् शक्तो हि आगन्तुम् ईदृशम् ॥१-२४-३१॥
Mat niyogat imam desham kuru nishkantakam punah
Na hi kashchit imam desham shakto hi agantum idrisham
24.32
यक्षिण्या घोरया राम उत्सादितम् असह्यया ।
एतत् ते सर्वम् आख्यातम् यथा एतत् दारुणम् वनम् ।यक्ष्या च उत्सादितम् सर्वम् अद्य अपि न निवर्तते ॥१-२४-३२॥
Yakshinya ghoraya rama utsaditam asahyaya
Etat te sarvam akhyatam yatha etat darunam vanam, yakshya cha utsaditam sarvam adya api na nivartate